IV SA/Gl 670/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] nr [...] Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta C. odmówił przyznania A.D. zasiłku celowego na zakup żywności. Jako jedyny powód tego rozstrzygnięcia organ podał przekroczenie przez stronę kryterium dochodowego wyznaczonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. Nr 175 z 2009 r., poz. 1362 ze zm.), co wyklucza przyznanie pomocy na podstawie art. 39 tej ustawy. Organ ustalił, że na dochód strony składa się wynagrodzenie za pracę dorywczą w kwocie 300 zł oraz koszty związane z utrzymaniem mieszkania w kwocie 1.000 zł. Odnośnie tej drugiej pozycji organ wyjaśnił, że wnioskodawca zajmuje lokal mieszkalny będący własnością jego córki, natomiast koszty związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 1.000 zł miesięcznie ponosi jego była żona, a należy je zaliczyć do jego dochodu. W odwołaniu A. D. zarzucił, że nie wnioskował przyznania pomocy na zakup żywności, lecz podczas rozmowy z pracownikiem socjalnym wskazywał na problemy dotyczące opłat za media w mieszkaniu. Zakwestionował również przypisanie do jego dochodu domniemanych kosztów związanych z tym mieszkaniem. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Kolegium wskazało, że doprecyzowanie wniosku strony z dnia 23.04.2012 r. nastąpiło w toku wywiadu środowiskowego, podczas którego zwróciła się ona o udzielenie pomocy na zakup żywności. Natomiast odnośnie drugiego zarzutu odwołania Kolegium podniosło, że stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub, w przypadku utraty dochodu, z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Tak więc wszelka pomoc finansowa rodziny lub innych osób świadczona na rzecz wnioskodawcy jest dochodem w rozumieniu tego przepisu. Tymczasem wysokość uiszczanej przez byłą żonę wnioskodawcy na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej kwotę 1.000 zł (500 zł zaległości i 500 zł bieżącego czynszu) została potwierdzona. Organ odwoławczy zauważył też, że zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, co oznacza, iż nie musi być udzielony nawet jeśli wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria do jego przyznania, a w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego przyznanie zasiłku stanowiłoby naruszenie prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.D. ogólnie wyraził niezadowolenie wobec zaskarżonej decyzji, podważając działanie organów samorządowych i funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Co do meritum sprawy wskazał jedynie, że co prawda mieszka sam, ale oprócz niego zameldowane są jeszcze cztery osoby: "żona, córki J. i E. oraz syn K.". Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wydane w sprawie decyzje nie mogą się ostać z przyczyn, które Sąd zasadniczo wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: ppsa). Zgodzić się można z organami administracyjnymi jedynie co do określenia przedmiotu postępowania, skoro we wniosku skarżący go nie sprecyzował, ale uczynił to podczas wywiadu środowiskowego, potwierdzając własnym podpisem prośbę o udzielenie pomocy finansowej na zakup żywności. Tym niemniej wobec wyrażonej w odwołaniu zmiany stanowiska Kolegium winno było zwrócić się do skarżącego z zapytaniem, czy cofa żądanie przyznania zasiłku na żywność i wnosi o umorzenie postępowania w tym zakresie, a jednocześnie – czy występuje z nowym żądaniem, które należałoby wówczas przekazać organowi podstawowego stopnia. Uchylenie decyzji wiąże się jednak głównie z okolicznościami dotyczącymi ustalenia dochodu skarżącego, bowiem przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego było wyłączną przyczyną odmowy przyznania zasiłku celowego. Pomijając nawet wadliwość polegającą na nierozważeniu w takich warunkach możliwości przyznania zasiłku specjalnego z art. 41 ustawy o pomocy społecznej (stanowisko pracownika socjalnego w toku wywiadu nie może być uznane za wystarczające), to kwestia owego przekroczenia budzi istotne wątpliwości, które nie zostały wyjaśnione w toku postępowania administracyjnego, a wskazują na możliwość naruszenia także prawa materialnego. Otóż do dochodu skarżącego doliczono opłaty mieszkaniowe uiszczone przez jego byłą żonę na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej. Organy obu instancji nie wyjaśniły podstawy prawnej takiego stanowiska, przy czym Kolegium nie przedstawiło w szczególności rozważań, które doprowadziły go do wniosku, że opłaty uiszczone przez byłą żonę skarżącego stanowią pomoc finansową dla niego, zaliczoną do dochodu zgodnie z art. 8 ust. 3 cyt. ustawy. Dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie usprawiedliwia takiego wniosku. W wywiadzie środowiskowym zanotowano mianowicie, że lokal zajmowany przez skarżącego jest własnością jego córki i potwierdza to rozliczenie pochodzące od Spółdzielni Mieszkaniowej. W tej sytuacji zobowiązana do pokrywania należności na rzecz Spółdzielni jest ta córka, a nie skarżący. Organy nie wskazały na taki stosunek prawny, w ramach którego te należności obciążałyby skarżącego. Sam stan faktyczny, polegający na zamieszkiwaniu w lokalu, nie rodzi takiego zobowiązania. Jeżeli więc skarżący nie pozostaje w stosunku prawnym ze Spółdzielnią i nie nastąpiło skuteczne przejęcie przez niego długu córki, to opłacanie lokalu przez byłą żonę skarżącego odbywa się w ramach zobowiązań ich córki, co też Spółdzielnia wskazuje w powyższym rozliczeniu. Dokonywane wpłaty nie stanowią zatem pomocy finansowej dla skarżącego, które mogłyby zostać zaliczone na poczet jego dochodu w myśl art. 8 ust. 3 powołanej ustawy. Odrębną kwestią są natomiast zasady zamieszkiwania skarżącego w omawianym lokalu. Dotyczą one jednak już tylko relacji między nim, a jego córką – właścicielem lokalu, które nie muszą mieć nic wspólnego ze zobowiązaniami wobec Spółdzielni. Odmienny stan rzeczy musiałby wynikać ze stosownych ustaleń, mających odzwierciedlenie w materiale spawy. Jak już podniesiono – dotychczas zgromadzone dowody na to nie pozwalają. Dlatego też stwierdzenie przekroczenia kryterium dochodowego nastąpiło z naruszeniem art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy, a odmowa na tej podstawie przyznania zasiłku celowego narusza art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy. W zakresie pozostałych przesłanek, od których uzależnione jest udzielenie tej formy pomocy sprawa nie została w ogóle wyjaśniona, a więc uchybienie przepisom procesowym z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa też jest ewidentne. Oczywiście niedostateczne są w tym względzie wywody Kolegium o możliwości odmowy udzielenia pomocy mimo spełnienia kryterium dochodowego. Sprawa wymaga zatem przeprowadzenia szerszego postępowania wyjaśniającego, co uzasadnia przekazanie jej na poziom pierwszoinstancyjny. Dlatego też z mocy art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa orzeczono, jak w sentencji. sw