II OZ 513/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 302/13 odmawiające przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi J.B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2012 r., znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 17 maja 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 302/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. B. przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2012 r., znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni wskazała, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostaje jej mąż. Skarżąca wskazała, że posiada dom o powierzchni 120 m2. Skarżąca oświadczyła, iż wraz z mężem uzyskują dochód z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3650 zł brutto miesięcznie. Po uzupełnieniu -na wezwanie Sądu- danych, w piśmie nadesłanym w dniu 26 marca 2013 r. J.B. oświadczyła, że nie posiada konta bankowego, a do comiesięcznych wydatków zaliczyła: opłaty za: gaz – 758 zł, wodę – 154 zł, energię elektryczną – 92 zł, telefon – 101 zł, leki – 400 zł, wydatki na wyżywienie – 1600 zł. Przy piśmie tym skarżąca nadesłała kserokopie decyzji o waloryzacji emerytur własnej i męża. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 302/13 odmówiono J.B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata. Referendarz wyjaśnił też w uzasadnieniu, że rozpoznanie wniosku ograniczono jedynie do zakresu ustanowienia adwokata, gdyż w niniejszej sprawie jakiekolwiek koszty sądowe nie są pobierane z uwagi na treść przepisu art. 239 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw, tym samym orzeczenie z dnia 12 kwietnia 2013 r. straciło moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu. W sprzeciwie J. B. wskazała, że wskazane we wcześniejszym wniosku miesięczne wydatki nie są jedynymi jakie ponosi, nadto wydatki na leki uległy podwyższeniu i miesięcznie wynoszą 438 zł, w przypadku choroby wydatki na leki zwiększają się, nadto skarżąca wskazała, że istotną kwotę przeznacza na zakup pasków do glukometrów. Wskazała również, że dom w którym mieszka jest notarialnie obciążony świadczeniem dożywotniego utrzymania osoby, która dokonała darowizny działki, na której dom ten jest zbudowany, darczyńca to osiemdziesięcioletnia kobieta, którą ze względu na stan zdrowia zmuszona jest dowozić samochodem do lekarzy lub w inne miejsca, co generuje wysokie koszty benzyny, ponadto dla tej osoby skarżąca robi zakupy i kupuje leki. W takiej sytuacji, kiedy dochodzą dodatkowe wydatki skarżąca musi pożyczać pieniądze. Uzyskiwane dochody nie pozwalają zatem na poczynienie oszczędności. Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu Sąd I instancji wskazał, że prawo pomocy zarezerwowane jest tylko i wyłącznie dla osób znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych bądź ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (bądź obu tych pomocy) i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim.Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oceniając sytuację finansową wnioskodawczyni Sąd I instancji uznał, że nie wykazała ona, iż znajduje się w sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z formularza wniosku nie wynika, aby strona była w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej. Wnioskodawczyni wraz z mężem posiadają stały dochód miesięczny uzyskiwany z tytułu emerytury w wysokości 3805,94 złotych miesięcznie. Taki dochód pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. na poniesienie kosztów związanych z utrzymaniem domu o powierzchni 120 m² oraz na zaspokojenie bieżących potrzeb życia codziennego, w tym wydatków na leki. Skarżąca nie ponosi, z uwagi na ustawowe zwolnienie, kosztów postępowania sądowego, co oznacza, że w istocie ewentualne wydatki na pełnomocnika będą jedynymi wydatkami związanymi z postępowaniem sądowym. W ocenie Sądu wydatki takie nie powinny być na tyle wysokie, by znacząco uszczuplić środki, które posiada skarżąca. Sąd uznał zatem, że wnioskodawczyni jest w stanie z uzyskiwanych dochodów wygospodarować środki na pokrycie kosztów zastępstwa procesowego, a zatem brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata z urzędu. W zażaleniu na powyższe postanowienie J.B. podała, że już w sprzeciwie wykazała, iż nie jest w stanie poczynić żadnych oszczędności, by stać było ją na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Dochody z tytułu emerytur nie wystarczają na pokrycie comiesięcznych wydatków. Z racji na ciężki stan zdrowia jej i jej męża wydaje bardzo duże kwoty na lekarstwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie rodziny. Z konstrukcji tych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (np. bezdomni czy osoby bezrobotne). Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę - por. post. NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04 (niepubl.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie przyjął Sąd I instancji, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania profesjonalnego pełnomocnika. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni wraz z mężem posiadają stały, miesięczny dochód, który uzyskiwany jest z tytułu emerytury w wysokości 3805,94 złotych. Porównując zaś wielkość powyższej kwoty z wykazanymi przez wnioskodawczynię koniecznymi kosztami utrzymania, w tym opłatami związanymi z utrzymywaniem domu o pow. 120 m2 oraz wykupem leków, brak jest podstaw do uznania, że strona nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mogłaby przeznaczyć na opłacenie jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.