I SA/Wa 1752/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [..] lipca 2010 r. nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie oddala skargę. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. P. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu udziału we współwłasności wynoszącego ¼ część nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów jako działki ewid. nr [...] i nr [...] z obrębu [...] oraz jako działki ewid. nr [...] i nr [...] z obrębu [...],utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego [...] decyzją z dnia [...] maja 1974 r. nr [...] orzekł o wywłaszczeniu nieruchomości o powierzchni [...] m2 z ogólnej powierzchni [...] m2 ozn. "[...]" uregulowanej w KW Nr [...] (obecnie działka ewidencyjna nr [...], nr [...] z obrębu [...] oraz nr [...] i nr [...] z obrębu [...]) stanowiącej dawną współwłasność T. B. w ¼ części, J. K. w ¼ części, A. W. w ¼ części i B. W. w ¼ części z przeznaczeniem pod budowę ulicy [...]. Spadek po A. W. nabyła z mocy ustawy żona J. W. oraz dzieci syn R. W. i córka M. P. po 1/3 części spadku każde z wymienionych osób (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] grudnia 1990 r. Sygn. akt [...]). Spadek po J. W. na podstawie ustawy nabyły dzieci M. P. i R. W. w ¼ części spadku (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] sierpnia 2005 r. Sygn. akt [...]). Następnie M. P. pismem z dniu [...] września 2008 r. uzupełnionym pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. wystąpiła o: zwrot 1/4 udziału w nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...] o łącznej powierzchni [...] m2 stanowiącego działki gruntu o numerach ewidencyjnych nr [...] i nr [...] z obrębu [...] oraz nr [...] i nr [...] z obrębu [...]. Pismem z dnia [...] października 2008 r. Wydział Nieruchomości Skarbu Państwa Urzędu [...] poinformował wnioskodawcę o konieczności uzupełnienia wniosku poprzez wystąpienie wszystkich uprawnionych t.j. byłych właścicieli lub ich spadkobierców. Następnie Wydział Nieruchomości Skarbu Państwa Urzędu [...] pismem z dnia 22 grudnia 2008 r. zwrócił się z wezwaniem do wnioskodawczyni o dołączenie: uzupełnionego wniosku poprzez wystąpienie wszystkich uprawnionych oraz postanowień o nabyciu przez nich praw do spadku po byłych właścicielach. M. P. pismem z dnia 4 stycznia 2009 r. poinformowała, iż występuje jedynie o zwrot jej udziału z wywłaszczonej nieruchomości. Prezydent W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] orzekł na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. o umorzeniu wszczętego na wniosek M. P. postępowania w sprawie zwrotu udziału we współwłasności opisanej we wniosku nieruchomości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia zgłoszonego we wniosku żądania zwrotu udziału we współwłasności z powodu braku wniosku od wszystkich uprawnionych podmiotów do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Od powyższej decyzji odwołanie do Wojewody [...] złożyła M. P. W uzasadnieniu odwołania strona powołała się na poprzednio obowiązujący przepis prawny dotyczący zwrotu wywłaszczonych nieruchomości tj. art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127, ze zm.). Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2010 r.. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że aktualnie sprawy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm.). Zgodnie z art. 136 ust. 3 cytowanej ustawy, jeżeli wywłaszczona nieruchomość bądź jej część stała się w rozumieniu art. 137 tej ustawy zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, wyłącznie poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu tej nieruchomości lub jej części. Zdaniem organu niedopuszczalne jest orzekanie o zwrocie nieruchomości w niewydzielonej ułamkowej części. Natomiast w niniejszej sprawie, o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości wystąpiła jedynie M. P. będąca jednym ze spadkobierców A. W. byłego właściciela udziału wynoszącego 1/4 części przedmiotowej nieruchomości. Organ odwoławczy zaznaczył, że prowadzenie postępowania o zwrot nieruchomości jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy wniosek o zwrot pochodzi od wszystkich uprawnionych osób, tj. od wszystkich współwłaścicieli nieruchomości bądź ich spadkobierców. Przy braku wniosku pochodzącego od wszystkich upoważnionych do żądania zwrotu nieruchomości podmiotów, organ administracji nie może merytorycznie rozstrzygać o żądaniu strony i stosownie do treści art. 105 § 1 k.p.a. musi także postępowanie umorzyć. Na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. P. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż w niniejszej sprawie roszczenie o zwrot nieruchomości, w przypadku jego uwzględnienia przez organ administracji publicznej przekształci się ex lege w roszczenie odszkodowawcze. Tym samym zdaniem skarżącej uwzględnienie wniosku o zwrot nieruchomości nie pociągnie za sobą w ogóle realnego jej zwrotu, a co za tym idzie konieczności rozliczenia się innych właścicieli lub spadkobierców byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości z otrzymanego odszkodowania w zwaloryzowanej wysokości. Nie ma tutaj bowiem zdaniem skarżącej powrotu do dawnej struktury własnościowej, a istnieje jedynie możliwość realizacji roszczenia poprzez wypłatę odszkodowania, która jest jej zdaniem obojętna dla interesów prawnych powołanych osób, skoro każdy z nich w przypadku wyrażenia takiej woli, w dowolnym czasie może wystąpić z podobnym żądaniem. Zdaniem skarżącej skorzystanie w tej sytuacji z uprawnień odszkodowawczych można przyrównać do rozporządzenia udziałem we współwłasności, którym każdy ze współwłaścicieli bez zgody pozostałych może dowolnie rozporządzać. Jednocześnie skarżąca powołała się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 1994 r. (sygn. akt. SA/Lu 2125/93) odnoszący się do regulacji z poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Z przytoczonego przez skarżącą orzeczenia wynika, iż przepis art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. nie wyklucza zwrotu udziału w części ułamkowej. Zwrot udziału oznacza, że poprzedni właściciel odzyska prawo współwłasności w części, w jakiej był współwłaścicielem przed wywłaszczeniem. Nie oznacza natomiast fizycznego odzyskania nieruchomości w części odpowiadającej wielkości udziału. Zgoda wszystkich współwłaścicieli jest niezbędna wtedy, gdy działania jednego lub niektórych z nich zmierzają do odzyskania nieruchomości w trybie art. 69 ust. 1 powołanej ustawy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, przy czym kontroli tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Rozpatrując sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawowym zagadnieniem w przedmiotowej sprawie jest ustalenie czy rzeczywiście - jak chcą organy orzekające w sprawie - dla zwrotu wywłaszczonej nieruchomości konieczny jest wspólny wniosek wszystkich współwłaścicieli spornej nieruchomości będących następcami prawnymi dawnych właścicieli. Materialnoprawną podstawę do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm.), zgodnie z którym jeżeli wywłaszczona nieruchomość bądź jej część stała się w rozumieniu treści art. 137 powołanej ustawy zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, wyłącznie poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu tej nieruchomości lub jej części. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przy braku wniosku wszystkich uprawnionych podmiotów do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, organ administracyjny nie może merytorycznie rozstrzygać o tym żądaniu (por. wyroki NSA: z dnia 15 lutego 1996 r. - IV SA 1264/94, z dnia 20 grudnia 1999 r. - IV SA 2282/97). Takie stanowisko NSA uzasadnił tym, że żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest czynnością przekraczającą granice zwykłego zarządu, do której potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli (art. 199 k.c.) dlatego, że skutkiem ewentualnego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest powrót do poprzedniej sytuacji własnościowej danej nieruchomości bez żadnych modyfikacji lub przekształceń. Takie stanowisko NSA Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela. Odnosząc się do zarzutów skarżącej podniesionych w skardze, Sąd uznał je za niezasadne. Skarżąca w przytoczonej przez siebie argumentacji powołuje się na uregulowania z ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz na orzecznictwo wydane w oparciu o powyższą ustawę, która nie ma obecnie zastosowania. Natomiast z treści obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, ze zm.) wynika wprost, że jeżeli nieruchomość wywłaszczona należała poprzednio do kilku współwłaścicieli, ewentualnie po poprzednim właścicielu pozostało kilku następców prawnych, to wniosek o jej zwrot musi pochodzić od wszystkich współwłaścicieli, chyba że niektórzy z nich złożą oświadczenie, iż rezygnują z uprawnienia do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podnieść należy, iż uprawnienie do żądania zwrotu nieruchomości nie jest uprawnieniem jednostronnym, osoba uprawniona jest bowiem jednocześnie wierzycielem i dłużnikiem Skarbu Państwa. Zobowiązana jest ona bowiem do rozliczenia się ze Skarbem Państwa z pobranego odszkodowania. Stąd też postępowanie prowadzone w trybie art. 136 ust 3 i art. 137 ustawy powyższej może być prowadzone wyłącznie wtedy, kiedy wniosek o zwrot nieruchomości pochodzi od wszystkich współwłaścicieli. Skoro więc w rozpatrywanej sprawie pozostali spadkobiercy dawnych właścicieli nie podpisali się pod wnioskiem o zwrot nieruchomości, organy słusznie uznały, że wniosek ten nie jest kompletny i nie spełnia wymogów z art. 136 ust. 3 cyt. ustawy. Zauważyć należy, iż w aktach sprawy nie ma również żadnych dokumentów, z treści których wynikałoby, że pozostali współwłaściciele rezygnują z żądania zwrotu nieruchomości. Zdaniem Sądu nie ma również możliwości prawnych do zamiany roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. na roszczenie odszkodowawcze, tym bardziej ex lege. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekła jak w sentencji.