I GZ 444/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 24 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 221/13 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać A. K. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że z działalności gospodarczej, którą prowadzi, uzyskuje dochód w wysokości około 2.000 zł. Ma na utrzymaniu żonę i dwoje dzieci – jedno w wieku szkolnym (8 lat), drugie dorosłe (ur. w 1990 r.), które nie uzyskuje dochodów. Żona nie pracuje, a kwota 2.000 zł wystarcza jedynie na opłaty i skromne wyżywienie. Wnioskodawca dodał, że od 7 lat choruje na nowotwór pęcherza moczowego, w związku z czym przeszedł już 15 zabiegów operacyjnych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ponadto wskazał, że nie posiada nieruchomości ani zasobów pieniężnych. Jako posiadane przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro wymienił samochód osobowy marki BMW, rocznik 2006, który został zabezpieczony przez poborcę Urzędu Celnego na poczet podatku akcyzowego. Z dokumentów i oświadczeń, przedłożonych w wyniku wezwania skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), Sąd I instancji wywiódł, że skarżący wraz z rodziną mieszka w mieszkaniu komunalnym. Z prowadzonej działalności gospodarczej w 2011 r. uzyskał przychód w wysokości 1.389.481,10 zł i dochód – 72.042,33 zł. Za pierwsze dwa miesiące 2013 r. odnotowany został przychód o wartości 105.312,90 zł i strata w kwocie 42.050,74 zł. Poza tym WSA stwierdził nadesłanie kopii dokumentacji z lat 2007-2012, dotyczącej choroby skarżącego. W dalszej korespondencji skarżący podniósł, że w styczniu i lutym 2013 r. jego działalność gospodarcza przyniosła stratę. Bez znaczenia więc było, że w styczniu i lutym 2013 r. osiągnął przychód w kwocie 105.312,90 zł, który odpowiada wartości sprzedanych towarów. Wyjaśnił, że na wezwanie nie przedłożył wydruków z rachunków bankowych, albowiem jego żona nie posiada konta w banku, a konto skarżącego wykazuje saldo ujemne. Zostało także zajęte przez urząd skarbowy. Nadto skarżący był przekonany, że dokumenty te znajdują się w aktach sprawy. Podkreślił, że w 2011 r. prowadził dwa sklepy. Obecnie prowadzi już tylko jeden. Dorosły syn i żona podejmują jedynie prace dorywcze. Wskazał także, że nie stać go na ponoszenie kosztów leczenia, które powinny wynosić 600 – 700 zł miesięcznie. Na wezwanie Sądu skarżący w piśmie z dnia 8 czerwca 2013 r. podał, że łączne wydatki na utrzymanie mieszkania ocenia na 600 zł miesięcznie, w tym czynsz za mieszkanie wynosi 300 zł, opłata za telewizję kablową 35 zł, raz na dwa miesiące prąd 320 zł i gaz około 200 zł. Natomiast wydatków na żywność, środki higieny, ubrania i lekarstwa nie potrafi wyliczyć kwotowo, ponieważ zakupów w tym zakresie dokonuje w zależności, czy w miesiącu osiąga dochód. Do pisma dołączył kserokopię dowodów opłat, tytuł wykonawczy z dnia [...] października 2012 r. wystawiony przez Dyrektora Izby Celnej dotyczący kwoty należności głównej w wysokości 310.380 zł, zawiadomienia o zajęciach wierzytelności z rachunków bankowych skarżącego, protokół zdawczo–odbiorczy samochodu zajętego przez poborcę skarbowego oraz zestawienie przychodów i rozchodów od stycznia do kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie stwierdził, że skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej w styczniu, lutym, marcu i kwietniu 2013 r. osiągnął przychód w kwotach odpowiednio 55.237,73 zł, 50.075,17 zł, 55.445,44 zł, i 62.753,82 zł. Przyjmując średni przychód miesięczny w kwocie 50.000 zł, roczny przychód skarżącego można w przybliżeniu oszacować na 600.000 zł. Sąd I instancji stwierdził, że pomimo deklaracji straty z tytułu prowadzonego przez skarżącego przez pierwsze cztery miesiące 2013 r. sklepu, skarżący prowadzi normalną działalność gospodarczą, a z przedłożonych dokumentów nie wynika, iż grozi mu utrata płynności finansowej i zaprzestanie działalności gospodarczej. Pomimo wszczęcia przeciwko skarżącemu egzekucji zaległości podatkowych, skarżący w każdym miesiącu dokonuje zakupu towarów za kwotę od 50.000 zł do 62.000 zł oraz wypłaca wynagrodzenie pracownikowi, o czym świadczy pozycja nr 12 w przedłożonym na żądanie Sądu zestawieniu przychodów i rozchodów. W ocenie Sądu, w pierwszym rzędzie skarżący winien ograniczyć koszty uzyskania przychodu i w ten sposób zaoszczędzone środki przeznaczyć na uiszczenie daniny publicznej, którą w istocie jest wpis od skargi. Ponadto, wskazując w bilansie oraz sprzeciwie, że działalność przynosi straty skarżący podał, że jego średni dochód wynosi 2.000 zł miesięcznie. W ocenie Sądu I instancji kwota ta, która wedle twierdzeń skarżącego pozostaje mu na utrzymanie czteroosobowej rodziny, nie jest wiarygodna. Przyjmując zgodnie z twierdzeniami skarżącego, że minimalne koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 600 zł miesięcznie, na utrzymanie jednego członka czteroosobowej rodziny (wyżywienie, ubranie, leczenie, nauka małoletniego dziecka, koszt utrzymania samochodu) pozostawałoby skarżącemu 350 – 400 zł miesięcznie. W ocenie Sądu I instancji jest to kwota charakterystyczna dla osób żyjących poniżej granicy ubóstwa, korzystających z pomocy opieki społecznej. Skarżący nie twierdzi jednak, że z takiej pomocy jest zmuszony korzystać. W podsumowaniu WSA stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie zaoszczędzić ograniczając koszty działalności lub uzyskać w drodze kredytu środków na pokrycie kosztów sądowych, które w postępowaniu sądowoadministracyjnym zwykle ograniczają się do wpisu sądowego (w niniejszej sprawie – 3.104,00 zł). Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. K. W uzasadnieniu tego pisma podkreślił, że ograniczenie kosztów uzyskania przychodów jest niemożliwe, gdyż wiązałoby się z utratą płynności finansowej i zamknięciem działalności gospodarczej. Dodał, że fakt, iż w danym miesiącu zakupił towar na kwotę 44.000 zł nie oznacza, że taką kwotę posiada, gdyż niektóre faktury są nieterminowe, co nie wynika z zestawienia. Ponadto zdaniem skarżącego okoliczność niekorzystania z pomocy opieki społecznej przez niego i jego rodzinę nie powinna przesądzać o możliwości skorzystania z prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje bądź w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; bądź w częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Zatem z woli ustawodawcy jedynymi przesłankami warunkującymi możliwość przyznania prawa pomocy jest sytuacja materialna skarżącego. Prawo pomocy wiąże się bowiem ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych naruszonych praw przed sądem. Dokonując kontroli postanowienia Sądu I instancji Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze całokształt dokumentacji oraz oświadczeń obrazujących sytuację majątkową skarżącego i doszedł do przekonania, że uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 3.104 zł wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jak stanowi przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. A. K. odpowiedział zarówno na wezwanie referendarza, jak i Sądu, składając wymienione w nich oświadczenia i dokumenty. Wynika z nich m. in., że zarówno posiadane przez niego środki finansowe, jak i samochód zostały zabezpieczone na poczet należności skarbowych. Obroty prowadzonej działalności gospodarczej od stycznia 2013 r. do kwietnia 2013 r. wzrosły, jednakże należy mieć na uwadze, że dochód wynosił w tym okresie odpowiednio: styczeń -7.573 zł, luty 785,52 zł, marzec 1.207,50 zł, kwiecień 4.851 zł. Istotne znaczenie w kształtowaniu sytuacji ekonomicznej skarżącego ma w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęcie na rzecz Dyrektora Izby Celnej we W. prawa majątkowego z rachunku bankowego skarżącego (tylko w niniejszej sprawie) na kwotę 310 380 zł z dodatkowo naliczonymi odsetkami w wysokości powyżej 116 000 zł (na dzień 29 października 2012 r.). W zakresie sytuacji rodzinno-majątkowej, z przedłożonej dokumentacji wynikało, że skarżący z prowadzonej działalności utrzymuje czteroosobową rodzinę. Naczelny Sąd Administracyjny akceptując ustalenia co do wyliczeń kosztów utrzymania nie podzielił jednak stanowiska o korzystaniu z pomocy opieki społecznej jako o jednym z wyznaczników wystarczająco niskiego dochodu kwalifikującego do przyznania prawa pomocy. Podkreślić jednak wypada, że przedstawione miesięczne wydatki na utrzymanie siebie i rodziny oraz wysokość dochodów i obciążeń skarżącego należy skonfrontować z wysokością wpisu sądowego należnego do uiszczenia w sprawie. Wobec tego, uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że kwota wpisu oszacowanego na 3 104 zł jest w warunkach rozpoznawanej sprawy wysoka, zaś Sądowi wiadomo z urzędu, że rozpoznawana sprawa A. K. nie jest jedyną, w której występuje jako skarżący. Przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, właśnie wartość wpisu winna stanowić punkt odniesienia przy dokonywaniu oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. W takim kontekście Naczelny Sąd Administracyjny dokonał odmiennej oceny możliwości przyznania A. K. prawa pomocy niż Sąd I instancji wyważając wartości jakimi są prawo do sądu oraz zasada prowadzenia przez skarżącego postępowania na własny koszt. Zważyć należy, że przy wykazanych przez stronę dochodach rodziny oraz kosztach jej utrzymania, obciążenie skarżącego kwotą tak wysokiego wpisu stanowi istotny wydatek w utrzymaniu rodziny skarżącego. Z przedstawionych względów w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.