I OSK 2817/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia del. WSA Olga Żurawska-Matusiak, Protokolant asystent sędziego Jan Wasilewski, po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 653/13 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 września 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 653/13, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, oddalił skargę. Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy. W dniu 29 października 2012 r. do Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie wpłynęło zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy z [...] października 2012 r. o wysokości kwot wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielce Z. K. reprezentowanej przez M. K. tytułem alimentów w okresie od stycznia do sierpnia 2012 r. Zawiadomieniem z 5 listopada 2012 r. organ I instancji poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych. Decyzją z [...] grudnia 2012 r. nr [...] Prezydent m.st. Warszawy uznał za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka Z. K. w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. w kwocie 4.153,12 zł. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. K. podnosząc, że o fakcie otrzymywania od komornika alimentów informowała pracownika WCPR telefonicznie i drogą mailową. Zakwestionowała również wysokość nienależnie pobranych świadczeń twierdząc, że wynosi ona 1.840 zł. Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z [...] grudnia 2012 r. nr [...] orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka Z. K. w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. w kwocie 4.153,12 zł. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że decyzją z [...] stycznia 2012 r. nr [...] Prezydent m.st. Warszawy przyznał M. K. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej spokrewnionej dziecka Z. K. w kwocie 660 zł miesięcznie począwszy od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej, nie dłużej niż do czasu osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości, tj. do 25 września 2013 r. Decyzją z [...] października 2012 r. nr [...] Prezydent m.st. Warszawy stwierdził wygaśnięcie ww. decyzji i orzekł, że od dnia 1 września 2012 r. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka nie przysługuje, ponieważ M. K. osiedliła się poza Warszawą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpatrując odwołanie stwierdziło, że kwestie związane z odpłatnością za pobyt dziecka w pieczy zastępczej regulują przepisy Działu VII ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. Nr 149, poz. 887 ze zm.) i przywołało ich treść. Organ odwoławczy wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy z [...] października 2012 r. o wysokości kwot wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielce Z. K. reprezentowanej przez M. K. tytułem alimentów w okresie od stycznia do sierpnia 2012 r. wynika, że w dniu 12 stycznia 2012 r. została przekazana kwota 959,60 zł, w dniu 14 lutego 2012 r. kwota 1.010,99 zł, w dniu 14 marca 2012 r. kwota 1.059,19 zł, w dniu 12 kwietnia 2012 r. kwota 1.060,90 zł, w dniu 14 maja 2012 r. kwota 1.055,67 zł, w dniu 14 czerwca 2012 r. kwota 1.060,90 zł, w dniu 12 lipca 2012 r. kwota 1.060,90 zł i w dniu 13 sierpnia 2012 r. kwota 1.060,90 zł. Jednocześnie Komornik wskazał, że kwoty powyższe były zaliczane na poczet alimentów zaległych. Kolegium podniosło, że powyższe oznacza, iż w okresie pobierania świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej, mająca wpływ na wysokość świadczeń, o której strona nie poinformowała organu wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 89 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Z uwagi na fakt, że rodzina nie zgłosiła niezwłocznie zmiany sytuacji dochodowej dziecka, która miała bezpośredni wpływ na wysokość wypłacanego świadczenia w okresie, w którym Z. K. otrzymywała alimenty, organ I instancji wypłacał rodzinie zastępczej świadczenie, mimo zaistnienia okoliczności powodujące ustanie wypłaty świadczenia w części dotyczącej kwoty różnicy między otrzymywanym świadczeniem a połowa otrzymywanych za pośrednictwem komornika alimentów. Organ odwoławczy przedstawił sposób ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń i podniósł, że organ I instancji nie miał podstaw prawnych do przyjęcia, że dochód dziecka w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2012 r. wynosi 500 zł miesięcznie, ponieważ taka kwota została zasądzona dla Z. K. tytułem alimentów. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym jako dochód dziecka z tytułu alimentów należało potraktować całą kwotę wyegzekwowaną i przekazaną przez komornika. Przepis bowiem art. 80 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej uznaje za dochód dziecka otrzymywane alimenty, nie różnicując ich na bieżące bądź zaległe. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. K. żądając jej uchylenia jak również uchylenia decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w marcu 2012 r. pracownicy organu I instancji zostali poinformowani telefonicznie i mailowo o otrzymywaniu od komornika alimentów. Według skarżącej kwota do zwrotu powinna wynosić 250 zł miesięcznie, a więc 2.000 zł. Skarżąca podniosła ponadto, że od 25 lutego 2010 r. do 10 stycznia 2012 r. utrzymywała siostrę z własnych niskich dochodów oraz kredytu i w związku z tym zaległe alimenty w wysokości 500 zł miesięcznie zostały już dawno wydane a dodatkowa kwota wyegzekwowana zgodnie z wyrokiem Sądu to jedynie rekompensata za koszty, jakie skarżąca na utrzymanie Zosi poniosła. Zdaniem skarżącej za bieżący dochód dziecka należy uznać kwotę 500 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Rozpoznając sprawę Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Sąd wskazał, że przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] stycznia 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z [...] grudnia 2012 r. uznająca za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. w kwocie 4.153,12 zł. W myśl art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. Nr 149, poz. 887 ze zm.) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia pieniężne jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Przy czym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca ich wysokość stała się ostateczna (ust. 4). Ustawodawca zdefiniował pojęcie nienależnego świadczenia w art. 92 ust. 2 ww. ustawy, zgodnie z którym oznacza ono świadczenia: 1) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia pieniężnego w całości lub w części, 2) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, 3) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznające świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą to świadczenie i odmówiono prawa do tego świadczenia. Nienależnie pobrane świadczenia podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tak więc w myśl powołanego art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowiącego w sprawie materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia, organ może uznać świadczenie za nienależnie pobrane wtedy, gdy zostało ono wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie wypłaty świadczenia pieniężnego w części. W rozpoznawanej sprawie w okresie od stycznia 2012 r. do sierpnia 2012 r., a więc w okresie pobierania przez skarżącą świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej w wysokości 660 zł miesięcznie przyznanych decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z [...] stycznia 2012 r. nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej dziecka mająca wpływ na wysokość świadczeń. Jak wynika bowiem z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy z [...] października 2012 r. wierzycielce Z. K. zostały przekazane w okresie od stycznia do sierpnia 2012 r. wymienione w nim kwoty alimentów zaliczone na poczet alimentów zaległych, a wyegzekwowane na podstawie wyroku Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z [...] lutego 2011 r. sygn. akt [...]. Zgodnie z art. 80 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wysokość świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej pomniejsza się o kwotę nie wyższą niż 50% dochodu dziecka, nie więcej jednak niż o 80% świadczenia, co też organ I instancji uczynił, prawidłowo ustalając wysokość nienależnie pobranych świadczeń. Prawidłowo również, wbrew zarzutom skargi, organy uznały za dochód dziecka kwoty otrzymane przez Z. K. w okresie od stycznia do sierpnia 2012 r. w pełnej ich wysokości, ponieważ jak wynika z treści art. 80 ust. 3 ww. ustawy za dochód dziecka uważa się otrzymywane alimenty, rentę rodzinną oraz uposażenie rodzinne. Z powyższego wynika, że chodzi o alimenty otrzymane a nie zasądzone przez Sąd, na co wskazuje skarżąca. Słusznie zatem organy orzekające uznały, że brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że dochód dziecka w okresie od stycznia do sierpnia 2012 r. wynosił 500 zł miesięcznie, ponieważ taka kwota alimentów została zasądzona dla Z. K. tytułem alimentów i w związku z tym prawidłowo potraktowały jako dochód dziecka całą kwotę wyegzekwowaną i przekazaną przez komornika. W świetle powyższego organy orzekające prawidłowo stwierdziły, że w sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej uzasadniająca stwierdzenie, że pobrane przez M. K. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej w wysokości 4.153,12 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Z treści zaś przepisu art. 92 ust. 1 ustawy wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu. Reasumując, Sąd uznał zarzuty skargi za całkowicie chybione, zaś działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego znajdującego zastosowanie w sprawie. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wskazał, że w postępowaniu sądowym Sąd może jedynie przeprowadzać dowody uzupełniające z dokumentów, nie ma zaś uprawnień ustawowych do przeprowadzania dowodów z przesłuchania świadków (art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), oddalił skargę. M. K. wniosła od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparła na zarzucie, że Sąd wydając zaskarżony wyrok dokonał niewłaściwej wykładni art. 80 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej polegającej na przyjęciu, że zwrot "alimenty otrzymywane" ma takie samo znaczenie jak zwrot "alimenty otrzymane", a także bezpodstawnie uznając odsetki od zaległych alimentów za dochód dziecka, w efekcie czego oddalił skargę strony na decyzję nakazującą zwrot świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Na tych podstawach wnosiła o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, 2) zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego. Wnosiła ponadto o przeprowadzenie dowodu z: 1) odpisu wyroku wydanego przez Sąd Okręgowy w Warszawie dnia [...] lutego 2011 r. w sprawie [...], 2) odpisu pisma Komornika S. G. z 13 grudnia 2011 r. wskazującego wysokość alimentów należnych Z. K. od jej ojca Wojciecha K.a na dzień sporządzenia tego pisma, 3) wyciągów bankowych potwierdzających wysokość otrzymanych przez skarżącą alimentów i odsetek od zaległych alimentów na rzecz siostry Z. K., 4) wydruków z kalkulatora odsetkowego wskazujących, jaką część otrzymywanych od komornika wpłat stanowią odsetki ustawowe, 5) wyciągów bankowych potwierdzających wysokość otrzymanych przez skarżącą świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania Z. K. z PCPR w Nowym Dworze Gdańskim, w celu wykazania, że dokonana w zaskarżonym wyroku wykładnia art. 80 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej była nieprawidłowa pod względami językowym, logicznym i celowościowym, a ponadto wskazany przepis został nieprawidłowo zastosowany poprzez uznanie odsetek od zaległych alimentów za dochód dziecka. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (test jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie. W zaskarżonym wyroku Sąd wywiódł podstawę materialnoprawną rozpoznania sprawy w oparciu o art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. Nr 149, poz. 887 ze zm.). Skargę kasacyjną oparto wyłącznie na zarzucie naruszenia art. 80 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Według art. 80 ust. 3 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarzonej decyzji "Za dochód dziecka uważa się otrzymywane alimenty, rentę rodzinną oraz uposażenie rodzinne". W zaskarżonym wyroku Sąd przeprowadził prawidłową wykładnię art. 92 ust. 1 w związku z art. 80 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W skardze kasacyjnej w jej podstawie bezzasadnie zarzucono, że organ nakazał zwrot świadczenia. Rozstrzygnięcie w zaskarżonej decyzji przedmiotowo zostało ograniczone wyłącznie do orzeczenia o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka Z. K. w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosków dowodowych, które nie dotyczą hipotetycznego stanu faktycznego zapisanego w normach prawnych art. 92 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, będącego podstawą prawą rozstrzygnięcia sprawy i kontroli zgodności z prawem zaskarżonej do sądu decyzji. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.