I SA/Wa 1910/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta G. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta G. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], orzekającej o ustaleniu odszkodowania w łącznej wysokości [...] zł, w tym na rzecz każdego ze współwłaścicieli tj. I.C., E. H., J. K., E. K., Ł. L., R. R., E. T. w kwotach po [...] zł za udział wynoszący 1/7, za przejęcie z mocy prawa na rzecz Województwa [...] nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] i nr [...] o pow. [...] ha, położone w gminie Miasta G., obręb [...], a także o zobowiązaniu Prezydenta Miasta G. do wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym ww. decyzja stanie się ostateczna- utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Nieruchomość oznaczona jako działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, położona na terenie gminy Miasta G. obręb [...], decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 2011 r. została przeznaczona pod połączenie [...] z [...]. Zadanie I. Odcinek ul. [...] - ul. [...] w G. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania w łącznej wysokości [...] zł (w odpowiednich udziałach na rzecz współwłaścicieli) za przejęcie z mocy prawa na rzecz Województwa [...] nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] i nr [...] o pow. [...] ha, położonej w gminie Miasta G., obręb [...], a także o zobowiązaniu Prezydenta Miasta G. do wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym ww. decyzja stanie się ostateczna. Od powyższej decyzji odwołanie złożył P. S., reprezentujący Prezydenta Miasta G. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej po rozpatrzeniu odwołania wskazał, że w myśl art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 193, poz. 1194 ze zm.) nieruchomości, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych, z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowych stała się ostateczna, za odszkodowaniem ustalonym przez wojewodę w odrębnej decyzji, o której mowa w art. 18. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Do ustalenia wartości nieruchomości mają zastosowanie odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami. Na podstawie art. 154 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych. W niniejszej sprawie podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Województwa [...] nieruchomości położonej w gminie G., oznaczonej jako działki nr [...] i [...] stanowi operat szacunkowy sporządzony w dniu 10 października 2011 r. przez rzeczoznawcę majątkowego R. J. Autor operatu szacunkowego ustalił, że na wycenianej nieruchomości znajduje się droga z płyt drogowych 150x300x15 cm na podbudowie 20 cm z kruszywa i betonu o długości odcinka 90 płyt. Dodatkowo złożono oświadczenie, że przed rozpoczęciem robót budowlanych przez nowego inwestora na obiekcie wyceny była droga, łącznie szerokość drugiej płyty. Na działce znajduje się utwardzenie z płyt drogowych 150x300x15 cm na podbudowie z kruszywa i betonu – 13 płyt. Na działce znajduje się też chodnik z kostki betonowej szerokości 2,2 m i długości 8 m oraz ulica asfaltowa szer. 6,2 m i 12,2 m oraz długości 8,5 m z betonowymi krawężnikami. Ponadto biegły ustalił, że wyceniana nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego rejonu [...], rejon ulic [...] i [...] w mieście G., zatwierdzonym uchwałą Rady Miasta G. Nr [...] z dnia [...] lutego 2005 r. znajdowała się na terenie oznaczonym symbolem nr [...] – ulica lokalna, ulica projektowana. Działka nr [...] w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, zatwierdzonym uchwałą Rady Miasta G. Nr [...] z dnia [...] lutego 2003 r. znajdowała się częściowo na obszarze oznaczonym symbolem nr [...] – ulica zbiorcza. Rzeczoznawca majątkowy, wyceniając grunt, zastosował podejście porównawcze, metodę korygowania ceny średniej. Analiza wykazała znaczną ilość transakcji nieruchomości przeznaczonych na cele komunikacyjne, położonych na terenie miasta G. W wyniku analizy cen transakcyjnych nieruchomości gruntowych niezabudowanych przeznaczonych na cele komunikacyjne biegły przyjął do porównań 15 transakcji z obszaru miasta G. W oparciu o cenę minimalną oraz maksymalną oraz przy użyciu współczynników korygujących określono cenę 1 m2 gruntu działki nr [...]na kwotę [...] zł, zaś działki nr [...] na kwotę [...] zł. Z uwagi na znajdujące się na nieruchomości nawierzchnie z płyt betonowych, nawierzchnie asfaltowe, krawężniki betonowe oraz chodniki z kostki betonowej, określono wartość tych składników na kwotę [...] zł. Oceniając poprawność operatu organ naczelny stwierdził, że został on sporządzony prawidłowo, w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r. nr 207, poz. 2109 ze zm.). Biegły określił wartość przedmiotowej nieruchomości w oparciu o treść § 36 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 2004 r., przyjmując do porównań transakcje gruntami o przeznaczeniu komunikacyjnym, czyli tożsamym jak wyceniane działki. Odnosząc się natomiast do zarzutu Prezydenta Miasta G., dotyczącego uwzględnienia w ustalonym odszkodowaniu wartości nakładów w postaci nawierzchni z płyt betonowych, krawężników betonowych oraz chodników z kostki betonowej, stanowiących- zdaniem strony- rzeczy ruchome będące własnością [...] S. [...] uznała go za nieuzasadniony. Organ naczelny uznał , że te nakłady stanowią zgodnie z art. 47 §1 i 2 kc część składową gruntu i należy z Anie przyznać odszkodowanie. Skargę na powyższą decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł Prezydent Miasta G. zarzucając jej: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowana o realizacji inwestycji drogowych w zakresie dróg publicznych (tekst jednolity Dz. U. nr 193, poz. 1194, z 2008 r. z późn. zm.) w związku z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego (Dz. U. nr 267, poz. 2251 z 2005 r. późn. zm.), skutkujące błędnym określeniem podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania za przejęcie nieruchomości pod drogi publiczne; 2. naruszenie prawa materialnego poprzez błędne niezastosowanie art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowani i realizacji inwestycji drogowych w zakresie dróg publicznych (tekst jednolity Dz. U. nr 193, poz. 1194, z 2008 r. z późn. zm.) w zw. z art. 132 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. nr 102, poz. 651 z 2010 r. z późn. zm.), skutkujące błędnym określeniem podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania za przejęcie nieruchomości pod drogi publiczne; 3. naruszenie prawa materialnego poprzez błędna wykładnię, a konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 47 § 1 i 2 kc w zw. z art. 191 kc, skutkujące błędnym uznaniem, że nakłady w postaci drogi tymczasowej w postaci płyt drogowych, krawężników betonowych oraz chodników z kostki betonowej stanowią części składowe nieruchomości, a ich wartość winna być uwzględniona przy ustalaniu odszkodowania; 4. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, 8 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., polegające na dokonaniu przez organ drugiej instancji ustaleń oczywiście sprzecznych ze stanem faktycznym oraz materiałem dowodowym znajdującym się w aktach ; 5. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., polegające na wadliwym uzasadnieniu zaiskrzonej decyzji. W końcowej części skargi wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. Dalej ppsa ), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Badając sprawę w tak określonych granicach Sąd uznał, iż skarga jest niezasadna. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd, akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji, dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. W przedmiotowej sprawie organ I instancji tj. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2012 r. orzekł o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość, która przeszła na własność Województwa [...], na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2011 r. Wojewody [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pod nazwą: "[...]". Odszkodowanie dotyczy nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i [...], położone na terenie gminy Miasta G., obręb [...]. Wartość odszkodowania za przedmiotową nieruchomość została ustalona na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę R. J. z dnia 10 października 2011 r. W analizowanym operacie szacunkowym rzeczoznawca zastosował metodę korygowania ceny średniej, przyjmując do porównań 15 nieruchomości o przeznaczeniu komunikacyjnym w okolicach zbliżonych do wycenianej nieruchomości. Transakcje nieruchomościami przyjętymi do porównań zawarte zostały w okresie od października 2009 r. do października 2011 r. Rzeczoznawca majątkowy, po obliczeniu współczynnika korygującego ustalił wartość 1 m2 wycenianej działki nr [...] na kwotę [...] zł, działki nr [...] na kwotę [...] zł, wartość części składowych znajdujących się na działkach na [...] zł, w wyniku czego ustalił wartość prawa własności działek na łączną kwotę [...] zł. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że rzeczoznawca majątkowy R. J. sporządził operat szacunkowy zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r. nr 207, poz. 2109 ze zm.). Z treści skargi wynika, że skarżąca nie kwestionuje rozstrzygnięcia organu naczelnego dotyczącego tych motywów zaskarżonej decyzji. Powodem skargi jest to, że organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, iż to Prezydent Miasta G. zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania oraz fakt doliczenia do części składowych działki nakładów w postaci dróg z płyt drogowych, z czym skarżąca się nie zgadza. Zdaniem strony skarżącej podmiotem zobowiązanym do wypłacenia odszkodowania powinno być Województwo [...] na rzecz, którego nastąpiło przejęcie objętej zaskarżoną decyzją nieruchomości. Podstawowe znaczenie dla zrozumienia mechanizmu nabycia działek przeznaczonych pod drogę z mocy prawa na rzecz podmiotów publicznoprawnych ma treść art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 193, poz. 1194 ze zm., dalej specustawa). Przepis ten stanowi, że nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11 f ust. 1 pkt 6 specustawy drogowej stają się z mocy prawa: własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych, własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych - z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Z treści takiego zapisu nie wynika więc, że wszystkie nieruchomości wskazane w liniach rozgraniczających inwestycji przechodzą automatycznie z mocy prawa na własność zarządcy drogi. Przechodzą tylko i wyłącznie te działki, które zostały wykazane przez wnioskodawcę jako niezbędne do przejęcia. Tak więc sam skarżący zdecydował o konieczności przejęcia działki w tym trybie. Nie było jednak żadnych przeszkód, aby działkę do której skarżący jako inwestor miał tytuł do dysponowania na cele budowlane, przekazać np. w drodze darowizny na rzecz województwa dopiero wtedy, kiedy decyzja o zezwoleniu stanie się ostateczna. Wskazanie przedmiotowej działki jako koniecznej do przejęcia z mocy prawa musiało w konsekwencji doprowadzić do wydania decyzji odszkodowawczej. Przy czym w przedmiotowej sprawie doszło do sytuacji, że w istocie ten sam podmiot jest zobowiązanym i uprawnionym do odszkodowania. Jednakże nie może to być uznane za rażące naruszenie jakiegoś przepisu. Wręcz przeciwnie nie wydanie decyzji odszkodowawczej, oznaczałoby nie wypełnienie przez organy obowiązku wynikającego z art. 12 ust. 5 specustawy drogowej. Na gruncie specustawy drogowej nie można bowiem w żadnym razie mówić o niedopuszczalności wydania decyzji odszkodowawczej, w sytuacji kiedy zarządca drogi w mieście na prawach powiatu wypłaca odszkodowanie na rzecz gminy. Za prawidłowe zatem należy uznać wywody prawne przedstawione uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dotyczące podmiotu uprawnionego do odszkodowania. Stosownie do treści art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., ustawa ta określa zasady i warunki przygotowania inwestycji w zakresie dróg publicznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r., nr 19 poz. 115 ze zm.), a także organy właściwe w tych sprawach. W odniesieniu do dróg innych niż zarządzane przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad uprawnienia, obowiązki i zadania Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad wynikające z niniejszej ustawy wykonuje właściwy zarządca drogi (art. 1 ust. 2). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, drogi publiczne dzielą się na drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe, gminne. Z przepisu art. 19 ust. 1 tej ustawy wynika zaś, że zarządcą drogi jest organ administracji rządowej lub jednostki samorządu terytorialnego, do którego właściwości należą sprawy z zakresu planowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i ochrony drogi. Przy czym w myśl art. 19 ust. 5 powołanej ustawy o drogach publicznych, w granicach miast na prawach powiatu, zarządcą wszystkich dróg publicznych, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, jest prezydent miasta. Zgodnie natomiast z art. 20 pkt 3 i 17 tej ustawy, do obowiązków zarządcy drogi należy m.in. pełnienie funkcji inwestora oraz nabywanie nieruchomości pod pasy drogowe dróg publicznych i gospodarowanie nimi w ramach posiadanego prawa do tych nieruchomości. Zauważyć także trzeba, że stosownie do treści art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, koszty nabycia nieruchomości pod drogi, w tym odszkodowania, finansowane są na podstawie przepisów o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego, przepisów o drogach publicznych oraz przepisów o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym. Powołany przepis art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. nie określa zatem podmiotu zobowiązanego do poniesienia kosztów nabycia nieruchomości pod drogi, w tym kosztów odszkodowania, odsyłając w tym zakresie m.in. do przepisów ustawy o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego. Przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego (Dz. U. nr 267, poz. 2251 ze zm.) stanowi zaś, że zadania w zakresie budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i ochrony dróg oraz zarządzania nimi, finansowane są - w odniesieniu do dróg krajowych - przez ministra właściwego do spraw transportu za pośrednictwem Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad albo drogowych spółek specjalnego przeznaczenia, w odniesieniu do dróg wojewódzkich - przez samorząd województwa, w odniesieniu do dróg powiatowych - przez samorząd powiatowy. W myśl natomiast art. 3 ust. 3 tej ustawy, w granicach miast na prawach powiatu zadania w zakresie finansowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania, ochrony i zarządzania drogami publicznymi, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, finansowane są z budżetów tych miast. Powołane wyżej przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. jednoznacznie określają zatem podmioty zobowiązane do finansowania zadań związanych z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem, ochroną oraz zarządzeniem określoną kategorią dróg. Przy czym podkreślić trzeba, że reguły wynikające z powyższych przepisów stosuje się także – zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. – do finansowania kosztów nabycia nieruchomości pod drogi. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że objęta zaskarżoną decyzją nieruchomość, przeznaczona decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 2011 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, pod budowę drogi wojewódzkiej, położona jest w granicach Gminy Miasta G., które – co nie ulega wątpliwości – jest miastem na prawach powiatu. Oczywiste zatem jest, że stosownie do treści powołanych wyżej przepisów, tj. art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość, przejętą pod rozbudowę drogi wojewódzkiej, powinno być wypłacone przez Prezydenta Miasta G. W świetle powyższego należy stwierdzić, że stanowisko organów, co do podmiotu zobowiązanego do wypłacenia odszkodowania jest zgodne z prawem. Prawidłowe jest również stanowisko co wliczenia części składowych w postaci wybudowanych dróg na przedmiotowej nieruchomości do wartości odszkodowania. Należy wskazać, że jedyną sytuacją, w której przy ustalaniu odszkodowania za przejętą pod drogę nieruchomość, nie uwzględnia się poczynionych na nią nakładów jest sytuacja, w której nakłady te zostały poczynione po dniu wydania decyzji o realizacji inwestycji drogowej (§ 36 ust. 1 in fine specustawty). Sytuacja taka w sprawie niniejszej nie miała jednak miejsca. Jak wynika bowiem z akt sprawy i co potwierdza sama strona skarżąca, znajdujące się na wycenianej nieruchomości drogi i chodniki istniały przed wydaniem decyzji o realizacji inwestycji drogowej. W myśl zatem ogólnej zasady superficies solo cedit ustalając odszkodowanie za nieruchomość nie można było pominąć znajdujących się na gruncie danej nieruchomości budowli, ich części i innych urządzeń trwale z gruntem połączonych. Tracąc nieruchomość jej właściciel traci zarazem znajdujące się na niej budowle i urządzenia i nie ma podstaw do tego aby pozbawiać go w tej części odszkodowania. W postępowaniu dotyczącym ustalenia odszkodowania, nie bada się natomiast przez kogo te nakłady zostały poczynione. Zatem stanowisko, że przedmiotowe drogi nie stanowią części składowych wycenianego gruntu należy uznać za nieprawidłowe. Częścią składową rzeczy jest "wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego" (art. 47 § 2 k.c.), przy czym nie są częściami składowymi "przedmioty połączone z rzeczą tylko do przemijającego użytku" (art. 47 § 3 k.c.). O tym, czy mamy do czynienia z częścią składową decyduje obiektywna ocena gospodarcza fizycznego i funkcjonalnego związku między określonymi rzeczami (por. S. Rudnicki, uwagi do art. 47 k.c. (w:) S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2006, s. 196 i cyt. tam wyrok SN z 28 czerwca 2002 r., sygn. akt I CK 5/02). Część składowa wraz z pozostałymi częściami rzeczy powinna stanowić "całość w sensie gospodarczym i fizycznym" (zob. A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2001, s. 236). W przekonaniu Sądu, drogi na podbudowie z kruszywa betonowego oraz chodnika betonowego należy uznać za część składową gruntu. Wynika to z dwóch powodów. Po pierwsze, droga i chodnik wraz z gruntem tworzą "gospodarczą całość" powiązaną fizycznie i funkcjonalnie w taki sposób, że stanowią łącznie jedną rzecz, tj. drogę. Po drugie, oddzielenie płyt betonowych i chodnika prowadzi do uszkodzenia lub do istotnej zmiany samego gruntu oraz elementów, z której droga została wykonana. Droga jest tak dalece związana z gruntem, że spełnia określone w art. 47 § 2 k.c. warunki uznania jej za część składową, wówczas z chwilą połączenia uzyskują status części składowej gruntu . Definicja ustawowa nie wyjaśnia jednak co należy rozumieć przez "trwały związek z gruntem". Zasadnym wydaje się więc odwołanie do pojmowania trwałego związku budynku z gruntem funkcjonującym w systemie prawa a konkretnie w prawie cywilnym. Częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego (art. 47 § 2 k.c.). z powyższych względów -zdaniem sądu- należy uznać za prawidłowe stanowisko organu co do uznania znajdujących się na wycenianej nieruchomości dróg i chodników za jej części składowe. Poza oceną w niniejszym postępowaniu pozostaje kwestia środków , z jakich te nakłady zostały poczynione. W postępowaniu administracyjnym organ nie dysponuje instrumentami prawnymi do rozliczenia poczynionych nakładów na gruncie, te kwestie mogą być przedmiotem ewentualnego postępowania cywilnego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.