II OZ 496/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 322/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: uchylić pkt 2 zaskarżonego postanowienia i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. K. M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, natomiast odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia K. M. wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że środki, na które powołał się referendarz sądowy podnosząc, że mogą one służyć do pokrycia kosztów w niniejszym postępowaniu, zostały mu przekazane przez rodzinę w konkretnym celu. Nie może on zatem dowolnie dysponować tymi środkami. Środki te służą do zakupu żywności, niezbędnych leków, takich jak aspiryna, czy witaminy oraz innych produktów, które nie mogą być dostarczone do jednostki penitencjarnej. Skarżący ponadto podkreślił, że wieloletnie przebywanie w zakładzie karnym w "nieludzkich warunkach" naraziło go na utratę zdrowia. Trudna sytuacja zakładu karnego oraz złe warunki bytowe sprawiają, że bez pomocy rodziny nie jest on w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby codziennego utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 322/13, przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd podkreślił, że na obecnym etapie postępowania skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Wskazał, że jak wynika z zaświadczenia zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego w P. z dnia 15 kwietnia 2013 r. skarżący posiada środki pieniężne w wysokości 900 zł. W sprzeciwie skarżący podniósł, że środki te pochodzą od jego rodziny i służą do zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb. Wnioskodawca wskazał, że uzyskiwane od rodziny środki zmuszony jest przeznaczać na zakup żywności oraz niezbędnych lekarstw. Odnosząc się do powyższego Sąd zauważył, że zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. Nr 167, poz. 1633 ze zm.) osadzony otrzymuje wyżywienie odpowiadające danej wartości dziennej według przysługującej mu normy wyżywienia lub rodzaju diety. Stosowanie zaś do art. 115 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne. W ocenie Sądu nie można zatem przyjąć, że posiadane przez skarżącego środki pieniężne, które w jego ocenie służą do zaspokojenia koniecznych potrzeb życiowych, nie mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Należy podkreślić, iż koszty niezbędnego utrzymania oraz leczenia skarżącego, przebywającego w jednostce penitencjarnej, pokrywane są z budżetu państwa. Zakład karny, w którym przebywa skarżący zapewnia mu niezbędne środki do życia, jak całodzienne wyżywienie, odzież, środki higieny, czy lekarstwa. Możliwości płatnicze wnioskodawcy są zatem wystarczające aby uznać, że jest on w stanie ponieść koszty wpisu sądowego od skargi (100 zł) oraz inne opłaty sądowe. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że w stosunku do skarżącego nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oceniając natomiast wniosek K. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia adwokata Sąd uznał, że zasługuje on na uwzględnienie. Wysokość środków pieniężnych, którymi dysponuje skarżący (900 zł), po odliczeniu kosztów wpisu sądowego oraz innych ewentualnych opłat sądowych, nie daje bowiem podstaw aby uznać, że skarżący będzie w stanie samodzielnie ponieść koszty profesjonalnego pełnomocnika. Tak ukształtowana sytuacja materialna skarżącego pozwala na stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Zażaleniem K. M. zaskarżył powyższe postanowienie wskazując, iż nie posiada on środków pieniężnych w wysokości 900 zł. Podkreślił, że zaświadczenie Dyrektora Zakładu Karnego z dnia 15 kwietnia 2013 r. wyjaśnia, że wpłacono mu w ostatnich miesiącach pieniądze w wysokości 300 zł miesięcznie. Dodał, że posiada zajęcia komornicze i nie może posiadać wyższej kwoty niż 300 zł. Zdaniem skarżącego powołanie się przez Sąd na rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych jest wysoce niehumanitarne i niesprawiedliwe mając na uwadze warunki, jakie panują w zakładach karnych. Zarówno wyżywienie jak i bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne są gwarantowane tylko w formie podstawowej "do przeżycia". Skarżący podkreślił, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności a nawet mieszkania oraz że zaskarżone postanowienie zamyka mu możliwość dochodzenia jego praw przed Sądem oraz pozbawia go prawa do odzyskania bezprawnie odebranego mu mieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, o czym stanowi § 2 i § 3 powołanego wyżej przepisu. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zatem to strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest przedstawić wszystkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dokonał oceny możliwości płatniczych skarżącego w sposób prawidłowy. Sąd uznał, w oparciu o zaświadczenie Dyrektora Zakładu Karnego w P. z dnia 15 kwietnia 2013 r., że skarżący posiada środki pieniężne w wysokości 900 zł, a zatem, mając na uwadze, iż przebywa on w zakładzie karnym zapewniającym mu wyżywienie, bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne, może ponieść ciężar kosztów sądowych. Ze wskazanego powyżej zaświadczenia w żaden sposób jednak nie wynika, iż skarżący dysponuje środkami pieniężnymi we wskazanej przez Sąd wysokości. Z zaświadczenia z dnia 15 kwietnia 2013 r. wynika jedynie, iż skarżący nie jest zatrudniony w ww. Zakładzie i nie otrzymuje wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia oraz że na rzecz skarżącego dokonywane były w miesiącach lutym, marcu i kwietniu wpłaty w wysokości po 300 zł. Powyższe nie świadczy jednak o tym, iż skarżący gromadził otrzymane środki pieniężne, o których mowa w omawianym zaświadczeniu. Sąd I instancji powinien był wezwać skarżącego, korzystając z możliwości jakie daje mu art. 255 p.p.s.a., do złożenia wyjaśnień co do przeznaczenia wskazanych w ww. zaświadczeniu środków. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę zobligowany jest do uwzględnienia powyższych okoliczności i ponownego przeanalizowania możliwości płatniczych skarżącego.