I OSK 1798/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie NSA Izabella Kulig – Maciszewska (spr.) del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant sekretarz sądowy Paweł Florjanowicz po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. D. i W. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 3/13 w sprawie ze skargi T. D. i W. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 3/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. D. i W. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r. nr [...]w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że Prezydent Miasta Dąbrowy Górniczej decyzją z dnia 22 czerwca 1978r. wydaną na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140) orzekł o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości rolnej bez zabudowań położonej w Dąbrowie Górniczej, obejmującej działki ewidencyjne o numerach A i B o łącznej powierzchni 1,2063 ha, stanowiącej w dacie przejęcia własność T. D. – syna P.. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 22 czerwca 1978 r. wystąpił syn byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości – T. D. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2012 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia [...] czerwca 1978 r. Organ podkreślił, że na dzień wydania przez Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej decyzji z dnia [...] czerwca 1978 r. T. D. s. P. miał ukończone 73 lata – pod względem wieku spełniał zatem warunki do uzyskania emerytury wskazane w art. 2 ust. 1 ww. ustawy – nabył on jednak prawo do uzyskania renty na podstawie innych przepisów o czym świadczą zeznania ww. zawarte w kwestionariuszu z dnia 6 listopada 1975 r. (w aktach sprawy). Powyższe oznacza, że w sprawie została spełniona alternatywna przesłanka, o której mowa w art. 53 ust. 3 ww. ustawy. Organ wskazał, że wniosek T. D. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1978 r. oparty został na dwóch podstawowych zarzutach. Pierwszy z nich sprowadza się do argumentu, iż przejęcie nieruchomości rolnej obejmującej działki o numerach A oraz B na rzecz Państwa na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. nastąpiło faktycznie z naruszeniem zasady pierwszeństwa wyrażonej w art. 43, która gwarantowała następcom rolnika pracującego w gospodarstwie prawo do nabycia tegoż gospodarstwa przed Państwem. Drugi zarzut zgłoszony przez wnioskodawcę polegał na poddaniu w wątpliwość okoliczności, iż były właściciel przejętej nieruchomości złożył wniosek w przedmiocie przekazania jej na rzecz Państwa. Organ stwierdził, iż uwzględnienie zarzutu wnioskodawcy sprowadzającego się do stwierdzenia, że spełniał on warunki do zostania następcą po swym ojcu – byłoby możliwe w przypadku łącznego ziszczenia się przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. oraz w § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. Analiza materiałów zgromadzonych w sprawie skłania jednak do wniosku, iż zarówno wnioskodawca jak również jego brat – W. D. nie spełniali wymogów formalnych, o których mowa w tych przepisach, pozwalających na przypisanie im przymiotu następców po T.u D.u (synu P.) w myśl art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. Pismem z dnia 30 czerwca 2011 r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwróciło się do stron niniejszego postępowania o przesłanie dokumentów potwierdzających posiadanie przez nie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. świadectwa ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. Wnioskodawca nie złożył żądanych przez organ dokumentów. Z tego względu pierwszy z zarzutów sformułowanych przez wnioskodawcę pod adresem decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia 22 czerwca 1978 r., dotyczący naruszenia przy jej wydawaniu art. 43 ustawy z dnia 27 października 1977 r. nie został przez organ uwzględniony. Organ przyjął, że wnioskodawca pomimo wezwanie do przedstawienia dokumentów potwierdzających jego kwalifikacje formalne do prowadzenia gospodarstwa rolnego uniemożliwił w istocie ustalenie, iż przysługiwał mu w dacie wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia status następcy po byłym właścicielu przejmowanej nieruchomości. Organ wskazał, że istotnie w aktach sprawy brak jest wniosku T. Drereja (syna P.). Natomiast z treści decyzji z dnia 22 czerwca 1978 r. wyraźnie wynika, iż została ona podjęta po rozpatrzeniu wniosku T. D.. Organ podkreślał, że za takim stanowiskiem przemawia również treść pisma Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej z dnia 24 kwietnia 1979 r. kierowanego do właściciela przejmowanej nieruchomości (znak: [...]), w którym zawarta została następująca informacja: "Obywatel w dniu 26 kwietnia 1978 r. złożył wniosek do tut. Wydziału na sprzedaż gruntu w Dąbrowie Górniczej, który załatwiono pozytywnie decyzją RLS.0138/141/78 z dnia 22 czerwca 1978 r. na przejęcie działki nr A i B o łącznej pow. 1,2063ha". Podobnie, datowane na dzień 31 maja 1979 r. podanie T. D. (skierowane do Wiceprezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej), w którym autor wprost oświadcza, iż przekazanie omawianej nieruchomości rolnej na rzecz Państwa nastąpiło z jego inicjatywy. Organ wskazywał również, że z Aktu Własności Ziemi z dnia 8 listopada 1973 r. – nr [...] wynika, iż wyłącznym właścicielem przejmowanej nieruchomości w dacie wydania decyzji z dnia 22 czerwca 1978 r. był ojciec wnioskodawcy – T. D. (syn P.). A zatem, prawidłowo organ przypisał wyłącznie tej osobie przymiot strony w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją. Ponadto, analiza zgromadzonych akt nie pozostawia wątpliwości, iż z ewidencji gruntów dotyczący działek o numerach A i B, sporządzony w dniu 9 stycznia 2007 r. według stanu na dzień 22 czerwca 1978 r., wynika, iż wchodzące w skład powyższych działek użytki miały w zdecydowanej większości charakter użytków rolnych (oznaczenie: R). Organ podkreślił, że nie sposób przychylić się do wniosku strony odnośnie wystąpienia do Wojewody Śląskiego w celu ustalenia przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującym w dacie wydania decyzji z dnia 22 czerwca 1978 r. Na podstawie § 1 ust. 1 pkt 2 uchwały nr 148 Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1976 r. w sprawie zasad i trybu sporządzania, uzgadniania i zatwierdzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (M.P. z 1976 r. Nr 31, poz. 135) – ogólne i szczegółowe plany zagospodarowania przestrzennego miast i wsi sporządzane były przez terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego. Do Wojewodów natomiast należało – zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz.U. z 1975 r. Nr 11, poz. 67) – sporządzanie projektów planów regionalnych (tj. planów prowadzonych dla obszarów poszczególnych województw lub ich części). W aktach postępowania znajduje się natomiast pismo Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej z dnia 24 sierpnia 2011 r. (znak: [...]) z którego wynika, iż w archiwum tego urzędu brak jest miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla Dąbrowy Górniczej, obowiązującego w dacie wydania analizowanego tu rozstrzygnięcia z dnia 22 czerwca 1978 r. W. D. oraz T. D. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia 14 marca 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r. złożyli T. D. i W. D.. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za nieuzasadnioną. Przytaczając treść art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin Sąd wskazał, iż do przejęcia przez Państwo gospodarstwa rolnego lub jego części mogło dojść w sytuacji ustalenia, że: 1) właściciel gospodarstwa rolnego nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy; 2) właściciel gospodarstwa rolnego złożył wniosek o jego przejęcie. Sąd uznał, że nieuprawniona jest teza o nie złożeniu wniosku przez T. D. – syna P.. W tego typu sprawach często występuje brak wniosków, nie jest to jednak jednoznaczne z tym, że takie wnioski nie były składane. Należy mieć, bowiem na uwadze upływ czasu i to, że taki wniosek mógł się w aktach administracyjnych nie zachować. Sąd stwierdził, iż na to, że w przedmiotowej sprawie T. D. – syn P., składał wniosek wskazuje szereg dowodów i okoliczności, które prawidłowo zostały ocenione przez organy. Przede wszystkim T. D. – syn P., nie odwołał się od decyzji z dnia [...] czerwca 1978 r. Powyższe wskazywało, na to, że została ona wydana zgodnie z jego wolą. Ponadto, decyzja w swej treści zawiera zapis, wskazujący, że postępowanie toczyło się na wniosek, pismo T. D. – syna P. z dnia 31 maja 1979 r. zawiera stwierdzenie "oddałem ziemię na Skarb Państwa (...) w zeszłym roku (...)." Również pismo Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej z dnia 24 kwietnia 1979 r. wskazuje, że dawny właściciel w dniu 26 kwietnia 1978 r. złożył wniosek. Organy dokonały, zatem właściwej i uprawnionej oceny dowodów, wskazującej jednoznacznie na to, że przejęcie przedmiotowych nieruchomości nastąpiło na wniosek T. D. – syna P.. Odnosząc się do podniesionej przez skarżących kwestii posiadania przez T. D. s. P. następcy (w osobie syna T. D.), któremu mógł przekazać posiadane gospodarstwo prawidłowo organy przyjęły, że okoliczność ta nie może stanowić przesłanki uzasadniającej podjęcie żądanego przez strony rozstrzygnięcia, przede wszystkim dlatego, że przejęcie odpłatne nieruchomości rolnych w trybie przewidzianym w art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin nie było uzależnione ani od woli przekazania przez właściciela posiadanych nieruchomości swojemu następcy, ani od gotowości następcy na ich przyjęcie, ani też od posiadania przez następcę kwalifikacji rolniczych. Przepis ten stanowił odrębną i samodzielną podstawę odpłatnego przejęcia gospodarstwa rolnego, inną niż tryb przewidziany w art. 45 ustawy. Słusznie organy przyjęły, że na rozstrzygnięcie sprawy nie mógł mieć również wpływu zarzut dotyczący naruszenia art. 43 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, poprzez niepoinformowanie T. D. s. T. o toczącym się postępowaniu w sprawie przejęcia. Z treści ww. przepisu wynika bowiem, że znajdował on zastosowanie w sytuacji gdy wolą rolnika było przekazanie gospodarstwa następcy, który pracował w przekazywanym gospodarstwie rolnym. Określał on wówczas, że pierwszeństwo w przejęciu ma ten z następców pracujących w gospodarstwie rolnym, który został wskazany przez rolnika. Tymczasem w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Z treści pism T. D. s. P. wynika jednoznacznie, że jego wolą było przekazanie nieruchomości na rzecz Państwa, a nie potencjalnemu następcy (pismo z dnia 31 maja 1979 r.). Obowiązujące ówcześnie przepisy nie nakładały natomiast obowiązku powiadamiania o toczącym się postępowaniu w sprawie przejęcia zstępnych ówczesnych właścicieli. Ponadto Sąd uznał, że organy prawidłowo przyjęły, że rozporządzenie z dnia 28 listopada 1964 r., zostało wydane jako akt wykonawczy do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.). Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin nie przewidywała natomiast, aby przy kwalifikowaniu nieruchomości do ich przejęcia (zgodnie ze złożonym uprzednio wnioskiem rolnika) winny znaleźć zastosowanie kryteria wskazane w § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. Brak wyraźnego odesłania w przepisach ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin do przepisów wskazanego wyżej rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. wyłącza możliwość uznania, że ewentualne naruszenie przepisów ww. rozporządzenia może stanowić przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji z powodu jej kwalifikowanej wadliwości. Ustawa, na podstawie której przejęto przedmiotowe nieruchomości nie definiowała użytego w jej treści pojęcia "gospodarstwo rolne" jednak, jak słusznie wskazały organy, definicję taką da się wyprowadzić z art. 75 ust. 1 pkt 1 tej ustawy i zamieszczonej tam definicji rolnika, za którego należało rozumieć "właściciela lub posiadacza gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 0,5 ha gruntów rolnych i leśnych (...)". W aktach sprawy znajduje się natomiast dokument w postaci wypisu z ewidencji gruntów świadczący o tym, że nieruchomości o numerach ewidencyjnych działek A oraz B były sklasyfikowane w zdecydowanej większości jako użytki rolne. Wniosek skarżących w przedmiocie wystąpienie do Wojewody Śląskiego w Katowicach o udzielenie informacji o przeznaczeniu ww. działek w planie zagospodarowania przestrzennego był, zatem całkowicie bezzasadny. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli T. D. i W. D.. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając: 1) naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku art. 28, art. 64 § 4 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżącym nie przysługiwał status strony postępowania w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa jako następcom, podczas gdy posiadali oni interes prawny, b) art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w postępowaniu administracyjnym zostało przeprowadzone pełne postępowanie dowodowe, podczas gdy organ administracji nie przeprowadził wszystkich znanych i dostępnych dowodów na okoliczność ustalenia przeznaczenia przedmiotowych nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego, c) art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że przy wydaniu decyzji z dnia [...] czerwca 1978 r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa, podczas gdy z ustalonego stanu faktycznego i prawnego wynika jednoznacznie rażące naruszenie zarówno prawa materialnego jak i procesowego; 2) naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię: a) art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140) poprzez przyjęcie, że następcy pracującemu w gospodarstwie rolnym nie przysługuje prawo pierwszeństwa w przypadku przejęcia tego gospodarstwa przez Skarb Państwa za spłaty pieniężne, podczas gdy z rozdziału 5 ww. ustawy nie wynika takie ograniczenie, b) art. 45 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin poprzez przyjęcie, że Skarb Państwa może przejąć gospodarstwo rolne w przypadku istnienia następców spełniających warunki do jego przejęcia, podczas gdy z literalnego brzmienia tego przepisu wynika jednoznacznie, że może to nastąpić tylko w przypadku braku następców, nie spełniania przez nich warunków lub odmowy przejęcia, c) art. 53 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin poprzez przyjęcie, że przepis ten może stanowić podstawę przejęcia przez Skarb Państwa gruntów oznaczonych w ewidencji gruntów jako rolne, podczas gdy o przeznaczeniu nieruchomości przesądzają, zapisy w planie zagospodarowania przestrzennego, d) § 1 ust. 1, § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1964 r. Nr 45, poz. 304 ze zm.) poprzez przyjęcie, że definicja gospodarstwa rolnego zawarta w tym przepisie nie ma zastosowania do ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin podczas gdy wobec braku ustawowej definicji nieruchomości rolnej uzasadnione jest przyjęcie tej definicji z ww. rozporządzenia. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto przywołane wyżej zarzuty oraz argumentację na ich poparcie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, tak w zakresie naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego i dlatego podlegała oddaleniu. Nie jest zasadny zarzut dotyczący niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy w aspekcie ustalenia przeznaczenia przedmiotowych gruntów w momencie wydawania zakwestionowanej decyzji. Organy podjęły działania w tym zakresie i ustaliły, że dla tego terenu w tym czasie brak było planu zagospodarowania przestrzennego. Dla dokonania ustaleń w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji były one wystarczające. Odwoływanie się w tej kwestii do decyzji lokalizacyjnych, z których wynikało, że przedmiotowa nieruchomość ma być zajęta pod inwestycje mieszkaniowe, nie oznacza, że w dacie wydania zakwestionowanych decyzji nie miały one charakteru rolniczego. Z akt wynika, że były wykorzystywane właśnie na cele produkcji rolnej. Nota bene znaczna ich część, po przeszło 35 latach nadal jest wykorzystywana na ten cel. Powołując się w tym zakresie na § 1 ust. 1 i § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 45, poz. 304 ze zm.) i czynienia zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji tych przepisów jest całkowicie chybione i wręcz niezrozumiałe. Przepis § 1 ust. 1 zawierał określenie nieruchomości rolnej i stanowił, że nieruchomość uważa się za rolną, jeżeli jest lub może być użytkowana na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Przedmiotowe nieruchomości służyły takiej produkcji i nie budziło to wątpliwości. Natomiast § 3 ust. 3 tego rozporządzenia w jego brzmieniu na dzień wydawania zakwestionowanej decyzji, odnosił się do kwestii kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego i w żaden sposób nie dotyczy kwestii pojęcia nieruchomości rolnej i przyczyn utraty przez daną nieruchomość charakteru rolnego. Ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., to nie może domyślać się intencji sporządzającego skargę kasacyjną. Natomiast wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej Sąd I instancji zasadnie uznał, że T. D. – właściciel gospodarstwa, złożył stosowny wniosek o odpłatne jego przejęcie w trybie art. 53 ust. 3 ustawy. Wynika to jednoznacznie zarówno z pisma samego wnioskodawcy z dnia 31 maja 1979 r., jak i z pisma Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza z dnia 24 kwietnia 1979 r. Przejęcie to miało dotyczyć zarówno nieruchomości rolnych, jak i zabudowań. W pismach tych T. D., jak i organy powołują się właśnie na wniosek złożony w tej sprawie w dniu 26 kwietnia 1978 r., który obejmował całe gospodarstwo rolne łącznie z zabudowaniami. W takiej sytuacji nie można twierdzić, że decyzja została wydana pomimo braku stosownego wniosku właściciela. Odnośnie pozostałych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, to stwierdzić należy, że zarówno kwestie związane z pojęciem strony postępowania – art. 28 k.p.a., jak i wady nieważności decyzji – art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., mają charakter materialnoprawny, a nie procesowy. Tym niemniej błędne ich zakwalifikowanie, nie pozbawia możliwości ich rozpoznania. Przy czym z uwagi na ich charakter, ustosunkowanie się do tych zarzutów należy powiązać z zarzutami naruszenia prawa materialnego, które również nie są zasadne. Bezsporne w sprawie jest, iż podstawą wydania kwestionowanej decyzji był przepis art. 53 ust. 3 ww. ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Był to tryb odpłatnego przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa zgodnie z wnioskiem właścicieli. Była to forma sprzedaży – odpłatne przeniesienie własności nieruchomości na rzecz Państwa, ale dokonywane w formie decyzji administracyjnej. Należy stwierdzić, że przepis ten nie ma żadnego powiązania z przepisami dotyczącymi przekazania gospodarstwa rolnego następcy. Są to dwie różne instytucje. Odpłatne przeniesienie własności w trybie art. 53 ust. 3 ustawy następuje na wniosek właściciela gospodarstwa rolnego i nie ma tutaj znaczenia czy są następcy, którzy mogliby prowadzić to gospodarstwo. To wola właściciela gospodarstwa rolnego decyduje czy nastąpi przeniesienie własności na rzecz Państwa w tym trybie. W takiej sytuacji ewentualni następcy, którzy nie mają żadnego tytułu prawnego do nieruchomości, nie są stronami postępowania prowadzonego w tym trybie. Całkowicie chybione jest powoływanie się w skardze kasacyjnej na art. 43 ust. 3 oraz art. 45 ww. ustawy. Przepisy te odnoszą się bowiem do trybu przekazania gospodarstwa rolnego następcy. Przekazanie następcy nie następuje odpłatnie. Natomiast w niniejszej sprawie właściciel gospodarstwa rolnego skorzystał z możliwości odpłatnego przeniesienia własności gospodarstwa na rzecz Państwa w trybie art. 53 ust. 3 ww. ustawy. Dodać również należy, że art. 53 cyt. ustawy posługuje się pojęciem "gospodarstwo rolne", ale nie zawiera definicji tego pojęcia. W związku z tym przepis ten nie może stanowić podstawy rozważań czy dana nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne. Jeżeli uznano, że dane nieruchomości mają charakter rolny i tworzą gospodarstwo rolne, to nie został w żaden sposób naruszony str. 53 ust. 3 cyt. ustawy. Z tych wszystkich względów Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, iż zakwestionowana decyzja z 22 czerwca 1978 r. nie zawiera przesłanki nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W związku z tym uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.