II OSK 608/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Gliniecki sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Marta Laskowska - Pietrzak (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Justyna Żurawska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 października 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 1851/12 w sprawie ze skargi E. R. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 30 października 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 1851/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę E. R. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Jak wynika z akt sprawy, w piśmie z dnia 9 września 2010 r pełnomocnik [...] Sp. z o.o. (reprezentujący zarazem Administrację [...]), działając w imieniu [...] Sp. z o.o., wniósł o wymeldowanie E. R. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w K. Decyzją z dnia [...] października 2012 r. znak [...] Prezydent Miasta Krakowa wymeldował E. R. z pobytu stałego przy ul. [...] w K. uznając, że w sposób trwały i dobrowolny opuściła ten lokal i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Ustalono bowiem, że nie mieszka ona w tym lokalu i nie przebywa w nim. Sąd Rejonowy orzekł w dniu 20 stycznia 2010 r. o eksmisji skarżącej z przedmiotowego lokalu, a komornik sądowy przeprowadził w dniu 22 września 2011 r. egzekucję. Z wyjaśnień skarżącej wynika natomiast, że codziennie przychodzi ona do budynku przy [...] w K., ale nie może wejść do mieszkania, gdyż nie ma do niego dostępu ze względu na to, że wymienione zostały zamki. Wskazała też, że wniosła sprawę do Sądu o ochronę naruszonego posiadania. Organ pierwszej instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział II Cywilny Odwoławczy wyrokiem z dnia [...] czerwca 2012 r. sygn. akt [...] oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia z [...] czerwca 2011 r. sygn. akt [...]. Według organu pierwszej instancji powyższe udowodnione okoliczności eksmisji oraz wyrok oddalający powództwo o ochronę posiadania świadczą o trwałości opuszczenia przez skarżącą lokalu, jak też o dobrowolności tego opuszczenia. Centrum życiowe skarżącej znajduje się poza przedmiotowym lokalem. Organ zaznaczył, że poprzez decyzję o wymeldowaniu zaprzestał utrzymywania fikcji meldunkowej. Odwołując się od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa skarżąca zaprzeczyła ustaleniom organu co do aktualnego miejsca zamieszkania. Odmiennie w stosunku do oceny organu oceniła okoliczności opuszczenia przez nią lokalu, w tym sensie, że nie opuściła go dobrowolnie a przymusowo, a jej rzeczy osobiste wyniósł komornik. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez prokuraturę i inne organy, do których zwróciła się z prośbą o interwencję w sprawie odzyskania mieszkania. Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji, zwłaszcza w tym zakresie, że skarżąca opuściła lokal, będąc eksmitowana w drodze egzekucji komorniczej, zaznaczając, że już sama ta okoliczność daje organowi podstawę do wymeldowania skarżącej. Organ odwoławczy podkreślił, iż skarżąca opuszczając lokal samodzielnie się nie wymeldowała, zaszła przesłanka do uczynienia tego przez organ z urzędu. Wojewoda Małopolski wyjaśnił przy tym, że zameldowanie służy jedynie celom ewidencyjnym i jest związane z potwierdzeniem faktu zamieszkania pod konkretnym adresem. Skoro skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego, koncentrując swe sprawy w innym miejscu, to pozostawienie zameldowania na pobyt stały pod dotychczasowym adresem byłoby niezgodne prawem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła organowi nieprecyzyjność w ustaleniach faktycznych polegającą na tym, że mieszkanie nr 8, które zajmowała znajduje się w kamienicy na działce nr [...] przynależącej do ul. [...], a właścicielem lokalu jest Gmina, a twierdzenie, że kamienica jest własnością prywatną jest w ocenie skarżącej manipulacją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że nie nastąpiły wadliwe ustalenia faktyczne, gdyż z księgi wieczystej wynika, iż przedmiotowa nieruchomość jest położona na działce nr [...], znajdującej się przy u. [...] i ul. [...], a właścicielem nieruchomości jest wnioskodawca [...] Sp. z o.o. Na rozprawie w dniu 30 października 2013 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przeprowadzenie dowodu z oględzin lokalu, podając, że aktualnie toczą się sprawy o zasiedzenie lokalu przy ul. [...] i z tego względu zasadnym jest wniosek o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego. Wniósł jednocześnie o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Skarżąca natomiast podniosła, że lokal przy ul. [...] stanowi jej własność i nikt nie ma prawa jej wymeldować. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1851/12 na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej: ppsa, oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że przepisy znajdujące w sprawie zastosowanie stanowią, że osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca (art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Natomiast organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się (art. 15 ust. 2 powyższej ustawy). Zdaniem Sądu okolicznością bezsporną w sprawie jest fakt, że skarżąca zajmująca uprzednio lokal przy ul. [...] w K. została z niego na mocy wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia Wydział l Cywilny z dnia [...] stycznia 2010 r. sygn. akt [...] oraz czynności komorniczych z dnia 22 września 2011 r. skutecznie eksmitowana. Lokal znajduje się obecnie w dyspozycji właściciela [...] Sp. z o.o. Oznacza powyższe, że skarżąca przebywa poza wskazanym lokalem dłuższy okres i dobrowolnie nie wymeldowała się stąd zaszła potrzeba wydania stosownej decyzji przez organ administracyjny. Jak wskazał sąd nie bez znaczenia jest także okoliczność, że prawomocnie oddalone zostało wyrokiem Sądu Okręgowego Wydział II Cywilny Odwoławczy z dnia [...] czerwca 2012 r. sygn. akt [...]powództwo skarżącej o przywrócenie naruszonego posiadania. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy przeprowadziły wymagane prawem postępowanie wyjaśniające, wystarczające dla dokonania oceny czy zaszły prawem przewidziane warunki do wydania z urzędu decyzji o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w K. Powołując się na orzecznictwo sądowe, Sąd wskazał, iż przyjmuje się, że w postępowaniu o wymeldowanie osoby z pobytu stałego organy winny badać, czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały oraz czy nastąpiło w sposób dobrowolny (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 15 lipca 2010 r. sygn. akt III SA/Gd 131/10, Lex nr 674751). Przedmiotowy nakaz nie odnosi się jednakże do sytuacji, gdy orzeczona została eksmisja z danego lokalu. W takiej sytuacji przyjmuje się bowiem, że opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję stanowi opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, a w konsekwencji uzasadnia wymeldowanie danej osoby z dotychczasowego miejsca pobytu. Co więcej, nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania w związku z utratą uprawnień do przebywania w danym lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 11 ustawy. Jak podkreślił Sąd organy w niniejszej sprawie prawidłowo zastosowały przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, będąc związanymi faktem istnienia w obrocie prawnym prawomocnego wyroku eksmisyjnego oraz nie zamieszkiwaniem skarżącej w przedmiotowym lokalu. Sytuacja odmienna, niewymeldowanie skarżącej z lokalu powodowałaby fikcję prawną, iż osoba eksmitowana z lokalu pozostawałaby tam zameldowana, podczas gdy faktycznie w tym lokalu nie przebywa i nie może przebywać. Podsumowując sąd wskazał, że sprawy o wymeldowanie należą do spraw kategorii administracyjnej, nie powiązanej ze sferą uprawnień właścicielskich i stanem prawnym nieruchomości, stąd nie podlegają uwzględnieniu wnioski o zawieszenie postępowania z uwagi na równolegle toczące się sprawy w sądzie cywilnym o uregulowanie stanu prawnego nieruchomości, w której znajduje się lokal ul. [...] w K. czy sąsiednich. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej E. R., zarzucając zaskarżonemu wyrokowi: 1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych; 2. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie postępowania ponieważ uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 77 i art. 80 kpa. Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie; 2. zasądzenie na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokata A. Z. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, że nie otrzymał od skarżącej wynagrodzenia w całości, ani w części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej podniósł, powołując się na orzecznictwo sądowe, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O takim opuszczeniu można mówić wówczas, gdy osoba z własnej woli trwale zerwała więź z dotychczasowym miejscem zamieszkania, koncentrując swoje centrum życiowe w innym miejscu. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, E. R. nie z własnej woli trwale zerwała więź z dotychczasowym miejscem zamieszkania. Skarżąca nie ma innego centrum życiowego, jest obecnie osobą bezdomną. Do opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu została zmuszona przez wycięcie części drzwi wraz zamkami, a potem niedopuszczenie jej aby weszła do przedmiotowego mieszkania. Organy administracji nie zebrały i nie wyczerpały całego materiału dowodowego. Pełnomocnik skarżącej wskazał również, że Sąd nie dopuścił wnioskowanych przez skarżącą dowodów, przez co sprawa nie została wyjaśniona do ostatecznego rozstrzygnięcia, a ponadto oddalił wniosek o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia spaw (wznowienie postępowania w sprawie o eksmisję, stwierdzenie nabycia własności przedmiotowego mieszkania przez skarżącą w drodze zasiedzenia) pomimo, że miały dla niniejszej sprawy znaczenie prejudycjalne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie dostrzeżono okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania sądowoadministracyjnego. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania sprowadzają się do zakwestionowania prawidłowości ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie Sądowi pierwszej instancji nie można zarzucić naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Oceniając postępowanie organów administracji Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o cały zgromadzony w sprawie materiału dowodowego przyjął, że stan faktyczny został w sprawie ustalony w sposób prawidłowy, zaś organy administracycji nie naruszyły przepisów postępowania. Sąd przytoczył konkretne okoliczności, które w jego ocenie prawidłowo zostały ocenione przez organy i wpłynęły na niemożność przyjęcia twierdzeń skarżącej kasacyjnie jako odpowiadających prawdzie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że organy administracji prawidłowo ustaliły, iż skarżąca zajmująca uprzednio lokal przy ul. [...] w K. została z niego na mocy wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia Wydział l Cywilny z dnia [...] stycznia 2010 r. sygn. akt [...] oraz czynności komorniczych z dnia 22 września 2011 r. skutecznie eksmitowana. Ponadto wyrokiem Sądu Okręgowego Wydział II Cywilny Odwoławczy z dnia [...] czerwca 2012 r. sygn. akt [...] prawomocnie została zakończona sprawa o przywrócenie naruszonego posiadania. Zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.) nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zameldowanie oraz wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw. Zameldowanie nie służy powstaniu czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, a celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem zamieszkania. Egzekucja orzeczenia orzekającego eksmisję E. R. z lokalu przy ul. [...] w K. jest aktem równoznacznym z ustaniem jej pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy traktować wykonanie przez komornika sądowego w drodze postępowania egzekucyjnego prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu. Wykonanie prawomocnego wyroku sądu powszechnego orzekającego eksmisję nie może być uznane za działanie nielegalne. Opuszczenie pod przymusem realizowanym przez upoważnione do tego organy Państwa. Obowiązek meldunkowy ma charakter ewidencyjny - chodzi o rejestrację danych o miejscu pobytu osób (art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - i nic nie przemawia za tym, aby w razie opuszczenia miejsca pobytu w wyniku przymusu państwowego utrzymywać w rejestrze dane, które są niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Bezpodstawne są zarzuty nie wzięcia pod uwagę innych toczących się postępowań (wznowienie postępowania w sprawie o eksmisję, stwierdzenie nabycia własności przedmiotowego mieszkania przez skarżącą w drodze zasiedzenia). Żadna z tych okoliczności nie mogła stanowić podstawy do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 125 § 1 ppsa, ani też do zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, jak błędnie podnosi się w skardze kasacyjnej. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa orzekł, jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–261 ppsa. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć w wojewódzkim sądzie administracyjnym stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.