II FZ 750/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 17 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Po 157/13 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W.R. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 20 grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. Na skutek wezwania do uiszczenia wpisu od skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w P. W.R. złożył, sporządzony na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając zgłoszone żądanie, wskazał na zły stan zdrowia oraz trudną sytuację majątkową. Wnioskodawca nie posiada oszczędności i innych przedmiotów wartościowych, z tytułu renty osiąga dochód w wysokości 1.900 zł. Na skutek zajęć dokonanych przez komornika nie posiada środków do życia. Odpowiadając na wezwanie Sądu z dnia 26 marca 2013 r., skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi działalności gospodarczej od 8 czerwca 2012 r., gdyż zawiesił ją, a następnie, w dniu 8 sierpnia 2012 r. wykreślił z rejestru. Jego żona uzyskuje dochód w wysokości 1.264,- zł z tytułu umowy o pracę, syn nie uzyskuje natomiast dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, ani udziałów w spółkach z o.o. Jego żona posiada mieszkanie spółdzielczo-własnościowe. Pomiędzy skarżącym i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 czerwca 2013 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że treść oświadczenia złożonego przez wnioskodawcę jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Zwrócono uwagę, że zakres żądanych dokumentów i informacji, był sformułowany precyzyjnie i miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. Sąd pierwszej instancji uznał, że ze względu na wybiórcze potraktowanie przez skarżącego skierowanego do niego wezwania o uzupełnienie wniosku, nie było możliwe dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. W zażaleniu z dnia 7 lipca 2013r. skarżący powtórzył dotychczasową argumentację w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei art. 246 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J.P.Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten w powiązaniu z powyższą konstatacją, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu prowadzi do wniosku, że niedopełnienie przez stronę w całości lub części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo...., s. 594). Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca nie przedłożył, pomimo wezwania, dokumentów koniecznych do stwierdzenia, że nie jest wstanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, wskutek czego uniemożliwił sądowi dokonanie wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Nienadesłanie przez skarżącego wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiało Sądowi pierwszej przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, WSA w Poznaniu zobligowany był oddalić wniosek, co też uczynił, stosownie do przepisów obowiązującego prawa. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.