II GZ 262/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "M. G." Spółka z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Po 491/12 w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "M. G." Spółki z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gry o niskich wybranych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Po 491/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił "M. g." Spółce z o.o. z siedzibą w Poznaniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, spółka, wskazała, że w chwili wejścia w życie ustawy o grach hazardowych znajdowała się w fazie rozwoju, zakupiła nowe automaty do gry a w związku z wejściem nowej ustawy o grach hazardowych oraz zwiększenia ryczałtowego podatku od gier z kwoty 180 euro do kwoty 2000 zł, ilość automatów do gier o niskich wygranych wykorzystywanych przy działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawczynię, musiała zostać ograniczona do trzydziestu sztuk. Pozostała część automatów, poza kilkoma wyjątkami, utraciła swoją przydatność. W następstwie powyższego, w stosunku do 2011 r., koszty prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę wzrosły w stopniu nieproporcjonalnym do wzrostu osiąganych przez nią przychodów. Ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego jest dla niej w znacznym stopniu utrudnione, gdyż nie posiada środków na opłacenie wpisu od skargi. Środki trwałe spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnej sytuacji nie da się zbyć ani w Polsce, ani za granicą. Oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...], zaś zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł. Spółka podała, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku prowadzonego w I. D. B. wynosi [...] zł. Postanowieniem z [...] kwietnia 2013 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy a skarżąca spółka wniosła sprzeciw, zarzucając, iż nie dysponuje środkami, które może przeznaczyć na uiszczenie wpisu. Zdaniem Sądu I instancji sytuacja strony skarżącej nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie jej od części kosztów sądowych. Spółka, pomimo trudności finansowych, nadal prowadzi działalność gospodarczą i nie wykazała aby zachwianiu uległa jej płynność finansowa, ani też nie składała wniosków o ogłoszenie upadłości. Spółka obraca środkami pieniężnymi, i posiada własne aktywa trwałe. Wysokość kapitału zakładowego spółki, wartość jej środków trwałych oraz stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uzasadniają wniosek, że strona jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania w sprawie. Spółka nie wykazała zatem, by jej płynność finansowa była zagrożona w następstwie poniesienia przez nią wpisu od skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu, przyznania prawa pomocy nie uzasadniają same zadeklarowane trudności finansowe spółki wywołane zwiększeniem obciążeń z tytułu podatku od gier, ani też fakt, iż obecnie spółka eksploatuje 39% automatów, które były w eksploatacji w latach ubiegłych – zwłaszcza, że pozostają one elementem nieodzownie związanym z kalkulacją prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżąca nie wykazała też, by konieczność uiszczenia przez nią wpisu od skargi kasacyjnej odbiegała od innych ciężarów finansowych, jakie spółka ponosi w związku z prowadzoną przez nią działalnością, jak również nie wykazała, by podjęła jakikolwiek kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych postępowaniem. Fakt ubiegania się przez skarżącą o prawo pomocy nie może prowadzić do redystrybucji jej środków w kierunku wykonywania umów cywilnoprawnych bądź regulowania innych należności, kosztem opłat sądowych należnych względem Skarbu Państwa. Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożyła "M.G." Sp. z o.o. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), polegające na błędnym przyjęciu, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W uzasadnieniu strona zaprzeczyła, że dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. Podkreśliła, że wraz z wejściem w życie ustawy o grach hazardowych jej sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu, co nie było możliwe do przewidzenia i uwzględnienia w planowanych wydatkach. Wskazała przy tym, iż wraz z wyższą stawką podatku od gier wprowadzony został zakaz zmiany zezwoleń na urządzanie gier polegający na zmianie punktów urządzania gier. W ocenie skarżącej powyższym działaniem zamknięto przedsiębiorcom drogę do modyfikacji rentowności prowadzonej działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez spółkę na rachunku bankowym. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Podkreślenia przy tym wymaga, że spółka – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego – nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dokumentów źródłowych, potwierdzających oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tego też względu za nie uzasadnione należy uznać argumenty skarżącej dotyczące wysokości ciążących na niej obowiązków poniesienia należności publicznoprawnych (podatku od gier), jak również braku możliwości finansowych by ponieść koszty związane z uiszczeniem wpisu od skargi kasacyjnej. W związku z tym przyjąć należy, że kwota zgromadzona na rachunku bankowym (3 894,18 zł) pozwala na uznanie, że skarżąca dysponuje aktualnie środkami na pokrycie kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.