II GZ 502/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło – Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 17 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 635/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wprowadzanie do obrotu zafałszowanych artykułów rolno - spożywczych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 635/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wprowadzanie do obrotu zafałszowanych artykułów rolno – spożywczych. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. [...] (dalej jako skarżąca, spółka) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na ww. decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych. W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że spłaca kredyt w kwocie 290 000 zł, leasing floty samochodowej w kwocie 175 937 zł, ponosi koszty wynajmu magazynu dystrybucyjnego w kwocie 10 854 zł oraz kary obciążeniowe w wysokości 146 751 zł. Z uwagi na fakt, iż złożony wniosek był niewystarczający do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony skarżącej, została ona wezwana zarządzeniem referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie określonych dokumentów. W odpowiedzi strona przedłożyła między innymi wyciągi z rachunku bankowego oraz bilans. Z dokumentów tych wynika, że spółka posiadała na koniec 2012 roku aktywa trwałe o wartości 6 086 738, 24 zł, środki trwałe o wartości 507 832, 26 zł. Na koniec roku 2012 wykazała aktywa obrotowe w kwocie 5 578 905, 98 zł, w tym należności krótkoterminowe o wartości 3 943 325, 20 zł. Skarżąca wykazała zobowiązania krótkoterminowe na kwotę 5 335 354, 72 zł. Ze sprawozdania na dzień 31 grudnia 2012 roku wynika natomiast, iż spółka osiągnęła zysk w kwocie 263 402, 91 zł. Z treści zeznania podatkowego wynika z kolei, że osiągnęła dochód sięgający 493 108 zł. Z kolei zapisy przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych wykazują szereg dokonywanych na nich transakcji. Według Sądu I instancji sytuacja strony skarżącej nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Spółka pomimo, że powołuje się na trudności finansowe, nadal prowadzi działalność gospodarczą. Nie wykazała przy tym, aby zachwianiu uległa jej płynność finansowa, ani też nie składała wniosków o ogłoszenie upadłości. Spółka obraca środkami pieniężnymi, a ponadto posiada własne aktywa trwałe. W ocenie WSA nie można mówić o braku środków w sytuacji, w której z przedłożonych wydruków z rachunku bankowego spółki wynika, iż na jej rachunek wpływają wpłaty od kontrahentów, jak również spółka reguluje swoje należności względem innych podmiotów gospodarczych, jak i instytucji publicznych, w tym urzędu skarbowego. Część wpłat od podmiotów zewnętrznych oscyluje przy tym w granicach przekraczających setki tysięcy złotych, a szereg wpłat w kwotach od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Niewątpliwe spółka dysponowała więc kwotami pozwalającymi na pokrycie kosztów sądowych, a struktura wydatków, nie wskazuje na niemożność przeznaczenia posiadanych środków na uiszczenie wpisu sądowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu spółka zarzuciła błąd w ustaleniu stanu faktycznego oraz błędną ocenę przekazanego materiału dowodowego. Zdaniem spółki, przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie wzięto pod uwagę, iż wszystkie wskazane zobowiązania i obciążenia skarżącej przy uwzględnieniu obecnej trudnej sytuacji ekonomicznej w skali kraju, spowodowały, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez istotnego zachwiania jej płynności finansowej, a co za tym idzie bez stworzenia zagrożenia dla jej dalszego istnienia w obrocie gospodarczym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez spółkę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd prawidłowo zbadał sytuację materialną strony. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza aktualnej sytuacji finansowej spółki, jak trafnie przyjął Sąd I instancji, nie daje podstaw do przyjęcia, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, w sytuacji gdy dokumenty źródłowe wskazują, iż spółka zarobkuje. Nadmienić należy, że rok 2012 spółka zakończyła odnotowując zysk przy dochodzie przekraczającym 493 tysiące zł. Na koniec 2012 roku aktywa trwałe skarżącej wynosiły 6 086 738, 24 zł. Natomiast aktywa obrotowe 5 578 905, 98 zł, w tym należności krótkoterminowe o wartości 3 943 325, 20 zł. Wobec tego odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi spółki konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż spółka posiada majątek wystarczający na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.