I OSK 115/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędzia del. NSA Janusz Furmanek (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 listopada 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 417/13 w sprawie ze skargi W.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 25 lutego 2013 r. nr [..] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 6 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę W.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 25 lutego 2013 r. (znak [..]) w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu wyroku, Sąd I instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne: Zaskarżoną przed Sądem I instancji decyzją z dnia 25 lutego 2013 r. (znak SKO-4110/89/13) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] po rozpatrzeniu odwołania W.W. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [..] z dnia 14 stycznia 2013 r. (znak [..]). W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia 14 stycznia 2013 r. Wójt Gminy [..] uznał dłużnika alimentacyjnego - W.W. - za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dalej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] wyjaśniło, że organ pierwszej instancji powołał się na art. 5 ust. 3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.) [dalej: ustawa alimentacyjna] oraz podało, że w dniu 24 października 2012 r. zostało do skarżącego skierowane wezwanie celem stawienia się na wywiad alimentacyjny i odebranie oświadczenia majątkowego, jednak do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie stawił się on w ośrodku pomocy społecznej, co uniemożliwiło przeprowadzenie wywiadu. Organ I instancji podniósł, że z posiadanej dokumentacji (tj. pisma komornika sądowego z dnia 8 stycznia 2013 r.) wynika, że bezpośrednio przed wydaniem niniejszej decyzji przez okres 6 miesięcy W.W. nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Organ odwoławczy wskazał, że w odwołaniu W.W. zaproponował, aby komornik sądowy zlicytował jego nieruchomości i pokrył z uzyskanych w ten sposób środków pieniężnych zadłużenie. W dalszej części uzasadnienia organ II instancji po przytoczeniu treści przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podniósł, że z materiału dowodowego w niniejszej sprawie wynika, że skarżący przez ostatnie 6 miesięcy w żaden sposób nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, a jedynym skutecznym składnikiem jego majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne jest nieruchomość opisana w KW 65807. Uzyskana w drodze licytacji kwota z powyższej nieruchomości nie może zostać wypłacona, ponieważ akta sprawy egzekucyjnej, z uwagi na zarzuty skarżącego, ciągle pozostają w sądzie. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł W.W. podnosząc, że urzędnicy dokonują fałszerstw dokumentacji urzędowej na jego niekorzyść. Skarżący wyjaśnił, że bezspornym jest, iż od października 1996 r. "jeszcze złotówki alimentów nie zapłacił na dzieci U.W. nie będące jego potomstwem biologicznym". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 listopada 2013 r. oddalił skargę. Sąd I instancji w treści swojego uzasadniania wskazał w pierwszym rzędzie, że pozytywne przesłanki uprawniające organ do wszczęcia postępowania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały enumeratywnie w treści art. 5 ust. 3 ustawy alimentacyjnej. Są nimi: 1) uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego lub odmowa złożenia oświadczenia majątkowego; 2) odmowa zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy; 3) bez uzasadnionej przyczyny odmowa przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei art. 5 ust. 3a powoływanej ustawy stanowi, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec tego dłużnika, który przez ostatnie 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze swych zobowiązań w kwocie nie niższej niż 50% wysokości bieżąco ustalonych alimentów. Jak skonstatował Sąd meriti, z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 ustawy alimentacyjnej, których spełnienie jednakże nie jest wystarczające do wydania decyzji w tym przedmiocie. Aby decyzja taka mogła zostać wydana przepis art. 5 ust. 3a stanowi, iż konieczne jest ustalenie, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Dalej Sąd I instancji wskazał, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż skarżący pismem z dnia 24 października 2012 r. został wezwany do osobistego stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, tj. ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej, a także stanu zdrowia, przyczyn niełożenia na utrzymanie osób uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie zastosował się do powyższego wezwania i nie stawił się w organie I instancji celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. W konsekwencji, jak uznał Sąd meriti, została spełniona jedna z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 ustawy alimentacynej. Powyższe uprawniało organ do wszczęcia postępowania w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego. Następnie w toku prowadzonego postępowania obowiązkiem organu było ustalenie, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W tym zakresie WSA w Poznaniu wskazał na pismo komornika sądowego z dnia 8 stycznia 2013 r., z którego wynikało, iż wierzycielka w okresie ostatnich 6 miesięcy nie otrzymała za pośrednictwem komornika żadnych należności tytułem alimentów. Dodatkowo sąd zwrócił uwagę na fakt, iż okoliczność niepłacenia alimentów potwierdził sam skarżący podnosząc w skardze, że bezspornym jest, iż "od października 1996 r. jeszcze złotówki alimentów nie zapłacił na dzieci U.W. nie będące jego potomstwem biologicznym". Zdaniem Sądu I instancji, przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie administracyjne nie było obarczone uchybieniami w tym zakresie. Ponadto literalna wykładnia powołanych przepisów wskazuje, że wydana na ich podstawie decyzja ma charakter aktu związanego, tym samym w przypadku wystąpienia przesłanek wskazanych w wyżej wskazanych przepisach organ nie ma swobody i musi wydać decyzję o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W tym stanie rzeczy, wobec uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz wobec niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów – zdaniem WSA w Poznaniu - organy zasadnie uznały skarżącego za uchylającego się od obowiązków alimentacyjnych. W skardze kasacyjnej, pełnomocnik W.W. zaskarżył powyższy wyrok w części (pkt 1 wyroku oddalający skargę), zarzucając mu: naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3a ustawy alimentacyjnej poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że wystarczającym dla uznania przesłanki z art. 5 ust. 3a za spełnioną wystarczy zwrócenie się przez organ do komornika sądowego o informację o wysokości otrzymanych za jego pośrednictwem kwot świadczeń alimentacyjnych w okresie ostatnich 6 miesięcy. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę wyroku Sądu I instancji w zaskarżonej części i uwzględnienie skargi w całości oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik podnosił, iż organy ograniczyły się jedynie do uzyskania informacji od komornika sądowego o fakcie regulowania należności alimentacyjnych. Brak było natomiast bezpośredniego zapytania do osoby uprawnionej do alimentów. Jak bowiem wskazywał skarżący kasacyjnie dłużnik alimentacyjny ma przecież możliwość bezpośredniego uiszczania rat alimentacyjnych uprawnionemu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) (dalej: ustawa p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej ustawy, tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. W rozpatrywanej sprawie pełnomocnik skarżącej podniósł jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.) [dalej: ustawa alimentacyjna] poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że wystarczającym dla uznania przesłanki z art. 5 ust. 3a powoływanej ustawy za spełnioną wystarczy zwrócenie się przez organ do komornika sądowego o informację o wysokości otrzymanych za jego pośrednictwem kwot świadczeń alimentacyjnych w okresie ostatnich 6 miesięcy. Zarzut ten, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należało ocenić jako bezzasadny. Nie można zarzucić Sądowi I instancji – wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, że naruszył prawo materialne w postaci art. 5 ust. 3a ustawy alimentacyjnej. Skarżący kasacyjnie nie zgodził się z przyjęciem, że aby uznać, iż dłużnik alimentacyjny nie wywiązuje się przez ostatnie 6 miesięcy ze swoich zobowiązań alimentacyjnych w kwocie co najmniej 50% wystarczające jest zwrócenie się przez organy do komornika sądowego o informację o wysokości otrzymywanych za jego pośrednictwem kwot świadczeń alimentacyjnych. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej podstawą orzekania przez organy i następnie przez Sąd I instancji nie była wyłącznie okoliczność uzyskania informacji od komornika o nieregulowaniu przez zobowiązanego należności alimentacyjnych. Zarówno organy, jak i za nimi Sąd meriti, wydając swoje rozstrzygnięcia opierały się także na ustaleniu, że skarżący – jako dłużnik alimentacyjny - całkowicie zignorował wezwanie organu do stawienia się, by przeprowadzić z nim wywiad alimentacyjny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie był zatem uprawniony zarzut skarżącego kasacyjnie co do wadliwie zakończonego postępowania dowodowego przed organami administracji, wobec nieuzyskania wyjaśnień ze strony skarżącego. W sytuacji bowiem, gdy skarżący według własnego wyboru nie bierze udziału w postępowaniu, odmawia podania jakichkolwiek informacji dotyczących opłacania alimentów, kwestionowanie czynności organu w powyższym zakresie było niczym nieuzasadnione. Tym samym za nieskuteczne uznać należało zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 wskazywanych w uzasadnianiu skargi kasacyjnej. Trafnie też podnosił w tym zakresie Sąd I instancji, że fakt niepłacenia alimentów potwierdził sam skarżący podnosząc w skardze, że bezspornym jest, iż "od października 1996 r. jeszcze złotówki alimentów nie zapłacił na dzieci U.W. nie będące jego >>potomstwem biologicznym<<". Nie można w tym względzie zgodzić się też z zarzutem skarżącego kasacyjnie, iż informacja ta nie była znana organom na etapie rozstrzygania sprawy. Wskazać bowiem należy, iż podobne sformułowania zawarł skarżący kasacyjnie w odwołaniu do decyzji organu I instancji, a zatem organ odwoławczy rozpoznający sprawę miał przeświadczenie, że zobowiązany do alimentów takowych nie płaci i powyższego faktu w żadnej mierze nie kwestionuje. Mając na względzie wszystkie powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną oddalił.