II OZ 467/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 108/13 oddalające wniosek J. F. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia oddalić zażalenie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący J. F. wniósł o zwolnienia go od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Wnioskodawca nadto oświadczył jedynie, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną B. F. i synami: M. i S.. Wszystkie rubryki formularza dotyczące majątku i dochodów zostały wykreślone. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 lutego 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez oświadczenie, gdzie aktualnie mieszka i czyją własność stanowi ta nieruchomość, kto ponosi koszty jej utrzymania i jaka jest wysokość tych kosztów, podanie stanu majątkowego skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (wykazanie nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro), oświadczenie z jakich źródeł i w jakiej wysokości rodzina skarżącego uzyskuje dochody na bieżące utrzymanie, czy korzysta z pomocy społecznej - jeśli tak, to w jakiej formie i z jaką częstotliwością, oświadczenie, czy żona uzyskuje dochody - jeśli tak, należało podać z jakiego źródła i w jakiej wysokości, udokumentowanie aktualnymi rachunkami wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, leczenie, telefon, edukację dzieci, itp., przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożenie odpisów zeznań podatkowych za lata kalendarzowe 2011 i 2012 r. Braki należało uzupełnić w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Mimo upływu zakreślonego terminu, skarżący nie uzupełnił braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 9 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek J. F. o przyznanie prawa pomocy z uwagi na spełnienie przesłanki określonej w art. 257 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sprzeciw od powyższego zarządzenia wniósł skarżący podnosząc, że nie miał możliwości uzupełnienia braków wniosku bo przebywał za granicą, zaś jego pełnomocnik – syn nie mógł go zastąpić w złożeniu wymaganych dokumentów. Wskazał ponadto na orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym wezwania strony do nadesłania dodatkowych danych o stanie rodzinnym i majątkowym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) nie można traktować jako wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku w rozumieniu art. 257 powołanej ustawy, a jeżeli strona uchybiła terminowi do przedstawienia dodatkowych informacji, nie zwalnia to sądu z obowiązku merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd przypomniał, że zgodnie z treścią art. 260 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd podzielił stanowisko skarżącego, że wezwania strony do nadesłania dodatkowych danych o stanie rodzinnym i majątkowym na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie można traktować jako wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku w rozumieniu art. 257 ustawy, a jeżeli strona uchybiła terminowi do przedstawienia dodatkowych informacji, nie zwalnia to sądu z obowiązku merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym rozpoznając sprawę merytorycznie Sąd stwierdził, że brak jest uzasadnienia dla uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika bowiem jakie ponosi wydatki na utrzymanie własne i rodziny oraz jakie dochody uzyskuje skarżący i jego małżonka. Wniosek złożony przez skarżącego na urzędowym formularzu, poza informacją na temat osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym nie zawierał żadnych danych pozwalających na dokonanie ustaleń odnośnie jego sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło weryfikację prawdziwości oświadczenia, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Skarżący wezwany przez referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku, nie wykonał wezwania. Sąd podkreślił, że brak oświadczenia skarżącego co do jego sytuacji majątkowej nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających zwolnienie od kosztów sądowych. Tymczasem, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto Sąd wskazał, że skarżący mógł ustanowić takiego pełnomocnika, który byłby w stanie skutecznie działać w jego imieniu w czasie jego zagranicznych podróży. Swobodną decyzją własną wybrał niepełnoletniego syna, który nie mógł go zastąpić w zgromadzeniu i przekazaniu do Sądu niezbędnych dokumentów. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. F., podtrzymując stanowisko wyrażone w sprzeciwie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.); dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać ponadto trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, iż obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej zwolnienie go od ponoszenia kosztów postępowania we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem zauważyć, że J. F. – mimo wezwania – nie udzielił żądanych informacji, które pozwoliłyby Sądowi ocenić jego sytuację materialną w kontekście spełniania przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Nie ulega wątpliwości, że dla takiej oceny niewystarczające jest zawarte we wniosku oświadczenie strony, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jak również informacja o osobach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Przedstawienie takich tylko informacji w rzeczywistości uniemożliwiło Sądowi pierwszej instancji merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego. Skoro skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, Sąd pierwszej instancji zasadnie wywiódł, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest niezasadny. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia zaskarżanego postanowienia. Odnosząc się zaś do podnoszonych w zażaleniu kwestii przedłużenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazać należy, że odrębnym zarządzeniem z dnia 9 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przedłużenia terminu do uzupełnienia wniosku. Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż strona w każdym czasie może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.