II GZ 587/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 29 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 września 2013 r., sygn. akt II SA/Go 197/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Komendanta N. Oddziału Straży Granicznej w Krośnie Odrzańskim z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z 16 września 2013 r., sygn. akt II SA/Go 197/13, odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący w dniu [...] lipca 2013 r., (data nadania k. 78 akt sądowych), złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie posiada nieruchomości, oszczędności pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Wychowuje samotnie dwoje małoletnich dzieci. [...] oświadczył, że jest rolnikiem. Dochód skarżącego, który prowadzi gospodarstwo rolne wynosi [...] zł. (netto) miesięcznie. W związku ze swoją trudną sytuacją materialną, nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych. WSA w Gorzowie Wielkopolskim wezwaniem z [...] sierpnia 2013 r. (k. 79 akt sądowych) zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową i możliwości finansowe. Skarżący nie ustosunkował się do powyższego wezwania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie przesłał ponownie podpisany formularz PPF (k. 82 akt sądowych). Referendarz sądowy postanowieniem z 22 sierpnia 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznając sprzeciw od powyższego postanowienia odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że dochód skarżącego, który prowadzi gospodarstwo rolne wynosi ok. [...] zł miesięcznie. Z kolei na wydatki składają się opłaty za energię elektryczną – [...] zł, wodę – [...] zł, żywność, odzież, przybory szkolne – [...]zł. Skarżący – mimo wezwania - nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów na potwierdzenie swojej sytuacji materialnej ani na wysokość ponoszonych wydatków. W konsekwencji Sąd nie miał możliwości dokonania analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz oceny, czy uzasadnia ona zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Sąd I instancji podkreślił, że wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...] sierpnia 2013 r. Miał on zatem wystarczająco wiele czasu, aby zgromadzić i przesłać do Sądu wraz ze sprzeciwem lub kilka dni po przesłaniu sprzeciwu nie tylko rachunki na potwierdzenie miesięcznych wydatków (przynajmniej za wodę, prąd, gaz, paliwo do pojazdów itp.) ale również zwrócić się do właściwych urzędów o dokumenty potwierdzające wysokość uzyskiwanych dochodów (np. decyzji w przedmiocie przyznania dopłat do gruntów rolnych z ostatniego roku, dowodów sprzedaży produktów rolnych wyprodukowanych w gospodarstwie itp.). O ile jednak brak jest podstaw do zakwestionowania wiarygodności oświadczenia strony w zakresie ponoszonych miesięcznych wydatków, bowiem powszechnie wiadomym jest, że w kilkuosobowej rodzinie kształtują się one na takim właśnie lub porównywalnym poziomie, o tyle brak jest możliwości przyznania stronie zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, gdy nie udokumentowała ona w jakikolwiek sposób swoich dochodów, mimo iż jak wyżej wskazano, miała na to wystarczająco wiele czasu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył [...]. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia i udzielenia prawa pomocy ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270,.; dalej: "p.p.s.a.") polegające na błędnym przyjęciu, że złożone przez skarżącego oświadczenie (zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy) nie jest wystarczające do rzeczywistej oceny stanu majątku. Zdaniem skarżącego oświadczenie zawarte w formularzu PPF nie budziło wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie i przyznanie pomocy z budżetu państwa. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że [...] nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., (k. 79 akt sądowych) [...] nie przedstawił żądanych przez Sąd dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby jego trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości, co do wysokości osiąganych przez skarżącego dochodów. Konkludując, należy przyjąć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie przez skarżącego wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Strona wnosząca zażalenie uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim dokumentacji i oświadczeń, co nie pozwoliło na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej [...]. W takiej sytuacji Sąd I instancji nie miał możliwości prowadzenia dalszego dochodzenia rzeczywistej sytuacji skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.