II FZ 118/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "Z." W. K., W. M. Sp. j. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 194/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "Z." W. K., W. M. Sp. j. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2009-2011 postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 194/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek "Z." W. K., W. M. Sp. j. w K. (zwanej dalej "spółką") o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że strona skarżąca nie wykazała, iż zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. Wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosi 920,00 zł i jest to na tym etapie jedyny koszt postępowania sądowego. Tymczasem wartość środków trwałych spółki została w bilansie oznaczona jest na kwotę 253.694,00 zł, a na rachunku strona skarżąca posiadała środki pieniężne w wysokości 11.837,oo zł. Już tylko te dwie wielkości eliminują możliwość przyznania stronie prawa pomocy. W takiej sytuacji nadużyciem byłoby bowiem stwierdzenie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Wprawdzie w sprzeciwie strona skarżąca podniosła, że zgromadzone na rachunku środki pieniężne nie stanowią jej oszczędności ani też żadnej rezerwy finansowej i są to środki przeznaczone na bieżące wydatki skarżącej. Zdaniem WSA, wpis od skargi kasacyjnej należy jednak potraktować właśnie jako bieżący, konieczny wydatek związany z funkcjonowaniem spółki, która decyduje się na prowadzenie sporu sądowego. Skoro strona dysponuje wolnymi środkami dziesięciokrotnie przewyższającymi należną opłatę sądową i jednocześnie nie wyjaśniła precyzyjnie dlaczego przeznaczenie tych pieniędzy na jej pokrycie nie jest możliwe, nie zasługuje na zwolnienie od wpisu. Skoro z dokumentacji wynika, że wnioskodawca dysponuje majątkiem, musi dostarczyć Sądowi wiarygodnych wyjaśnień, dlaczego część tego majątku nie może być przeznaczona na pokrycie wpisu. Lakoniczne stwierdzenie zawarte w sprzeciwie, że oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym nie stanowią rezerwy finansowej, nie spełnia tego wymogu. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie i zwolnienie skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdzono, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedstawiła swoją sytuację finansową wskazując, jednocześnie na fakt, że obecnie praktycznie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie uzyskuje dochodów, a działania wspólników zmierzają do likwidacji spółki. Taka sytuacja powoduje, że skarżąca nie jest w stanie ponosić dodatkowych kosztów bez ryzyka utraty płynności finansowej. Skarżąca podniosła, że w wystarczający sposób wykazała, iż jej sytuacja finansowa jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły określonej w art. 84 ustawy zasadniczej. Skarżąca spełnia warunki o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), tj. do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca wyjaśniła, że ma obecnie trudności z pozyskiwaniem środków finansowych (w związku z zaprzestaniem działalności produkcyjnej i planowanym zakończeniem działalności spółki), wyjaśniła również, że środki finansowe ulokowane na rachunku bankowym prowadzonym przez PKO S.A. nie stanowią jej oszczędności ani też żadnej formy rezerwy finansowej. Są to środki przeznaczone na bieżące wydatki skarżącej, związane między innymi z utrzymaniem majątku trwałego, a także innymi opłatami. To z kolei, w kontekście zaprzestania produkcji przez skarżącą, uzasadnia wniosek dotyczący zwolnienia skarżącej od ponoszenia kosztów sądowych. Analiza majątku osobistego wspólników spółki również wskazuje na to, że przy ich stanie rodzinnym, dochody uzyskiwane przez poszczególnych wspólników nie pozwalają na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku dla podstawowych potrzeb egzystencjalnych ich oraz ich rodzin. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę sąd miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Uzasadnienie Sądu w tym zakresie świadczy o rozpoznaniu wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w sposób rzetelny i nienaruszający zasad postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przeanalizował sytuację materialną spółki (w tym informacje dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej wspólników), porównał wysokość wpisu od skargi z wartością środków trwałych spółki oznaczoną w bilansie, wskazał na posiadane na rachunku środki pieniężne. Twierdzenie strony, że środki finansowe ulokowane na rachunku bankowym prowadzonym przez PKO S.A. nie stanowią jej oszczędności ani też żadnej formy rezerwy finansowej, a są to środki przeznaczone na bieżące wydatki skarżącej, związane między innymi z utrzymaniem majątku trwałego, a także innymi opłatami, potwierdza konstatację, że spółka może opłacić wpis od skargi. Jak przyjmuje się w orzecznictwie – nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11). Należy również dodać, że w zażaleniu spółka nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Do zażalenia nie dołączyła żadnych załączników (poza odpisami zażalenia), które wskazywałaby na konieczność przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.