I SA/Wa 2380/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Iwona Maciejuk Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2013 r. sprawy ze skargi M. G. i M. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] października 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu wniosku M. G. i M. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło wcześniejsze postanowienie z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] i na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesiło postępowanie w sprawie do czasu przedłożenia przez J. P. dokumentu o przyjęciu spadku przez I. P. potwierdzonego przez sąd polski oraz wezwało J. P. do wystąpienia w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania postanowienia, do właściwego sądu powszechnego, z wnioskiem o uznanie skuteczności na obszarze Polski, aktu prawnego - testamentu dotyczącego nabycia spadku po J. P. Powyższe rozstrzygniecie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z dnia 22 lipca 2011 r. M. G. i M. G. zwrócili się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lipca 1968 r. nr [...] w sprawie odmowy ustanowienia na rzecz dawnego właściciela W. S. prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego jako "[...]" o pow. [...] m2. W toku postępowania Kolegium ustaliło, że spadek po W. S. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] sygn. akt [...] z dnia 19 lutego 2008 r. nabyły żona J. S. w 2/8 części oraz córki M. M. oraz Z. G. po 3/8 części spadku każda z nich. Spadek po J. S. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział II Cywilny z dnia 11 czerwca 2001 r. sygn. akt [...] nabyły córki M. P. oraz Z. G. po 1/2 części spadku każda z nich. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział II Cywilny z dnia 11 czerwca 2001 r. sygn. akt [...] spadek po Z. G. nabyły dzieci M. G. i M. G. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] II Wydział Cywilny z dnia 22 czerwca 2011 r. sygn. akt [...], spadek po M. P. na podstawie ustawy w zakresie nieruchomości położonych w P. i praw rzeczowych na takich nieruchomościach nabyli mąż J. P. w 1/2 części, siostrzenica M. G. i siostrzeniec M. G. w 1/4 części każde z nich. Organ pierwszej instancji zauważył, że we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] lipca 1968 r. z aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1991 r., sporządzonego przez notariusza P. A. wynika, że J. P., wdowiec z pierwszego związku małżeńskiego z M. P. z d. S. oraz małżonek w drugim związku małżeńskim Ilony W. P. z d. S., zmarły w dniu 21 września 1990 r. dokonał na rzecz swojej małżonki, w razie jego wcześniejszego zgonu, darowizny obejmującej prawa pełnej własności do całości majątku wchodzącego w skład jego spadku, bez wyjątku i zastrzeżeń, przy zachowaniu postanowienia, iż w razie występowania dzieci, wspomniana darowizna zostanie ograniczona do jednej części dozwolonej przez prawo, wedle wyłącznego wyboru obdarowanej. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia 5 października 2006 r. sygn. akt [...] spadek po I. P. nabyła w całości siostrzenica J. P. Kolegium powołując się na treść przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. uznało, że w rozpoznawanej sprawie ustalenie wszystkich stron postępowania administracyjnego stanowi zagadnienie wstępne stwierdzenie zaistnienia, którego skutkuje obligatoryjnym zawieszeniem postępowania administracyjnego, którego krąg uczestników (stron) ma dopiero zostać ustalony w rezultacie rozstrzygnięcia sądu powszechnego. Za oczywiste Kolegium uznało to, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1968 r. dotyczy interesu prawnego wszystkich następców prawnych byłych współwłaścicieli nieruchomości gruntowej położonej przy ul. [...] w W., a więc również spadkobierców - następców prawnych J. P. Kolegium wyjaśniło, że nie odnalazło w aktach sprawy poza odpisem aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1991 r. oraz jego tłumaczeniem dokonanym przez tłumacza przysięgłego z języka francuskiego - postanowienia o nabyciu spadku po J. P. Zdaniem organu ustalenia spadkobierców po J. P. nie można dokonać na podstawie aktu notarialnego, sporządzonego przed notariuszem we F. Zgodnie z art. 1025 § 1 k.c. sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Powyższe oznacza, że do prawidłowego ustalenia spadkobierców zmarłego J. P., niezbędne jest przeprowadzenie postępowania spadkowego. Organ pierwszej instancji podkreślił również, że ustalenie spadkobierców poprzez przeprowadzenie postępowania spadkowego nie leży po stronie organu administracji, gdyż nie ma on legitymacji czynnej przed sądem powszechnym do wystąpienia z takim wnioskiem. Kolegium zauważyło również, że zgodnie z art. 11038 § 1 k.p.c., do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej, jak również sprawy ze stosunku najmu, dzierżawy i innych stosunków dotyczących używania takiej nieruchomości, z wyjątkiem spraw o czynsz i inne należności związane z używaniem lub pobieraniem pożytków z takiej nieruchomości. Do spraw takich należą m.in. sprawy dotyczące własności nieruchomości. Dopiero po przeprowadzeniu postępowania spadkowego po J. P. znany będzie ostatecznie krąg osób posiadających interes prawny w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy, to znaczy możliwe będzie rozpatrzenie wniosku M. G. z i M. L. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lipca 1968 r. Mając na uwadze powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesiło postępowanie do czasu ustalenia przez właściwy sąd spadkobierców J. P. Od powyższego postanowienia M. G. i M. L. wnieśli do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ich zdaniem nie ma podstaw do zawieszenia postępowania, bowiem zgodnie z ar. 1108 k.p.c. do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim lub miał miejsce zamieszkania, bądź miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej. J. P. był obywatelem francuskim nigdy w Polsce nie zamieszkiwał i nie miał tu miejsca zwykłego pobytu. Natomiast zgodnie z art. 11102 k.p.c. jurysdykcja krajowa w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym jest wyłączna w zakresie, w którym rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych na nieruchomości lub posiadania nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej. J. P. nie miał praw rzeczowych do nieruchomości położonej w P., do masy spadkowej po nim także nie weszły żadne prawa rzeczowe na nieruchomości, a jedynie roszczenie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego. W toku postępowania odwoławczego Kolegium wskazało, że J. P. swój interes prawny wywodzi ze spadkobrania po I. P. Natomiast I. P. była spadkobierczynią J. P., spadkobiercy w 1/2 po swej pierwszej żonie, M. P., następczyni prawnej dawnego właściciela nieruchomości położonej przy ul. [...]. Spadek po zmarłym J. P., obywatelu francuskim, I. P. nabyła na podstawie testamentu sporządzonego i ogłoszonego we F. W ocenie organu odwoławczego w sprawie ma zastosowanie art. 1145 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146 k.p.c. J. P. winna wystąpić do właściwego sądu o uznanie skuteczności na obszarze Polski, aktu prawnego - testamentu dotyczącego nabycia spadku po J. P. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] października 2012 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżone postanowienie z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] i na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesiło postępowanie w niniejszej sprawie do czasu przedłożenia przez J. P. dokumentu o przyjęciu spadku przez panią I. P., potwierdzonego przez sąd polski oraz wezwało J. P. do wystąpienia w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania postanowienia do właściwego sądu powszechnego, z wnioskiem o uznanie skuteczności na obszarze Polski aktu prawnego - testamentu dotyczącego nabycia spadku po J. P. Na powyższe postanowienie M. G. i M. L. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jego uchylenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili: - naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez jego zastosowanie i zawieszenie prowadzonego postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji administracyjnej nie zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, bowiem wszelkie niezbędne dokumenty potwierdzające następstwo prawne po W. S., byłym właścicielu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, zostały złożone do akt sprawy. W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionowali ustalenia poczynione przez organy orzekające w sprawie. Wskazali, że z przepisu art. 1108 k.p.c. wynika, że do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej. Z powyższego wynika więc jednoznacznie, iż ustalenie istnienia jurysdykcji krajowej w sprawach spadkowych wymaga ustalenia, że spadkodawca był obywatelem polskim zaś spadkodawca będący cudzoziemcem miał w chwili śmierci miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w Polsce. Skarżący podkreślili, że J. P. był obywatelem francuskim, nigdy nie zamieszkiwał w P. ani nie miał w P. miejsca zwykłego pobytu, zmarł we F. Skarżący zauważyli również, że do jurysdykcji krajowej należą również sprawy spadkowe, jeżeli majątek spadkowy albo jego znaczna część znajduje się w Rzeczypospolitej Polskiej. Decydujące jest zatem, aby majątek spadkowy znajdował się w Polsce w chwili otwarcia spadku. M. G. i M. L. podkreślili, że w sprawie objętej skargą te przesłanki nie występują. Skarżący dodali również, że polskie prawo przewiduje zamknięty katalog praw rzeczowych, co oznacza, że strony czynności prawnej mogą ustanawiać tylko takie prawa, jakie zostały przewidziane w ustawie, do których w Polsce zalicza się własność, użytkowanie wieczyste oraz ograniczone prawa rzeczowe tj. użytkowanie, służebności, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz hipotekę. Żadne z wymienionych wyżej praw rzeczowych nie przysługiwało J. P. w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Tym samym do masy spadkowej po J. P. nie weszły żadne prawa rzeczowe na nieruchomości, weszło jedynie roszczenie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej odmawiającej byłemu właścicielowi W. S. przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości. Roszczenie to nie jest prawem rzeczowym. M. G. i M. L. powołali się również na treść przepisu art. 64 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U z 2011 Nr 80 poz. 432) stwierdzając, że wydanie przez polski Sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. P. lub sporządzenie przez notariusza aktu poświadczenie dziedziczenia w oparciu o obowiązujące w Polsce prawo nie jest możliwe bowiem do dziedziczenia po J. P. nie ma zastosowania prawo polskie lecz francuskie. Według prawa francuskiego prowadzeniem spraw spadkowych zajmują się biura notarialne. Notariusz jest uprawniony również do sporządzenia aktu notarialnego wskazującego osoby uprawnione do dziedziczenia po zmarłym. Taki akt sporządzony według prawa francuskiego odpowiada aktowi poświadczenia dziedziczenia sporządzanemu przez notariuszy według prawa polskiego. Wzmiankę o sporządzeniu aktu notarialnego dotyczacego dziedziczenia czyni się w akcie zgonu. Z aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1991 r., sporządzonego przez notariusza M. P. A., wynika, iż jedyną osobą uprawnioną do spadku po zmarłym J. P. jest jego małżonka I. P. na podstawie małżeńskiej wspólności majątkowej i obdarowania aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 1983 r. dotyczącym przekazania praw pełnej własności majątku wchodzącego w skład spadku po współmałżonku, który to akt może się w pełni uprawomocnić wobec osoby pozostającego przy życiu współmałżonka, w następstwie niewystępowania spadkobierców ustawowych uprawnionych do zachowku. Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, iż I. P. nie była zobowiązana do przedłożenia żadnego dokumentu o przyjęciu spadku po jej mężu a żądanie przedłożenia takiego dokumentu przez J. P. jest nieuzasadnione i prowadzi jedynie do przedłużenia postępowania. W kontekście powyższych ustaleń jako niezrozumiałe określili skarżący twierdzenie podniesione przez Kolegium, iż J. P. winna wystąpić do właściwego sądu o uznanie skuteczności na obszarze Polski aktu prawnego - testamentu dotyczącego nabycia spadku po J. P. Akt notarialny z dnia [...] stycznia 1991 r. nie jest testamentem w rozumieniu prawa polskiego, ale jak wyżej zostało to już wskazane, odpowiada przewidzianemu przez polskie przepisy aktowi poświadczenia dziedziczenia. Akt ten jest zagranicznym dokumentem urzędowym i jako taki ma moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi, co wynika z art. 1138 k.p.c. W niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 1145 k.p.c. bowiem dotyczy on uznawania orzeczeń sądów państw obcych zaś akt notarialny z dnia [...] stycznia 1991 r. orzeczeniem sądu państwa obcego nie jest. Akt notarialny z dnia [...] stycznia 1991 r., sporządzony przez notariusza we Francji jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., bowiem zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc na równi z dokumentami polskimi. Skarżący wskazali również, że ich legitymacja do występowania w przedmiotowej sprawie jako stron, wynika z faktu, iż są oni następcami prawnymi byłego właściciela nieruchomości W. S. Ich następstwo prawne zostało potwierdzone we wskazanych poniżej postanowieniach o stwierdzeniu nabycia spadku. Z przepisów dekretu jednoznacznie wynika, że następcy prawni byłego właściciela mają takie same prawa jak poprzedni właściciel. Powołując się na zapisy sądowych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku, oraz zapis aktu notarialnego z dnia 8 stycznia 1991 r. skarżący wyjaśnili, że następcami prawnymi W. S. są M. G., M. G. oraz J. P. Skarżący zarzucili Kolegium naruszenie przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż pomimo powzięcia wątpliwości co do następców prawnych po J. P. organ nie wezwał stron postępowania do złożenia wyjaśnień, a jedynie dokonał zawieszenia postępowania administracyjnego na postawie przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Reasumując skarżący uznali, że przedmiotowa skarga jest słuszna i uzasadniona. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2012 r. nie narusza przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy podkreślić, co słusznie podniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., że w niniejszej sprawie ma zastosowanie przepis art.1145 k.p.c. Z uwagi jednocześnie na fakt, że w przedmiotowej sprawie ocenie organu podlegał akt notarialny z dnia 8 stycznia 1991 r. wskazać należy, że nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r.(Dz.U.2008 nr 234 poz. 1571) wyjaśniła istniejące na gruncie poprzedniej regulacji prawnej wątpliwości co do zakresu rozstrzygnięć podlegających uznaniu. Z przepisu art. 11491 wynika dopuszczalność uznania rozstrzygnięć innych (niż sądy) organów państw obcych wydanych w sprawach cywilnych. Nie ma zatem racji skarżący twierdząc, że na gruncie art. 1145 k.p.c. możliwe jest jedynie uznawanie orzeczeń sądów państw obcych. Nowelizacja Kodeksu postepowania cywilnego gruntownie przebudowała system uznawania i stwierdzania wykonalności zagranicznych orzeczeń, przy czym zmianę o charakterze fundamentalnym stanowi przyjęcie zasady, że orzeczenia sądów zagranicznych (wobec powyższej uwagi również rozstrzygnięcia innych niż sądy organów państw obcych wydawanych w sprawach cywilnych) podlegają uznaniu z mocy prawa, jeżeli są spełnione przesłanki wynikające z art. 1145 k.p.c. i nie zachodzi żadna z przeszkód określonych w art. 1146 k.p.c. Sąd jednocześnie wskazuje, że mimo braku wyraźnego sformułowania w znowelizowanym art. 1145 k.p.c. nie może budzić wątpliwości, że z uznaniem orzeczenia zagranicznego wiąże się jego skuteczność na obszarze P. Przez skuteczność orzeczenia rozumie się w doktrynie wywoływanie wszelkich skutków innych niż wykonalność, a więc w szczególności skutek prawotwórczy w wypadku orzeczeń konstytutywnych, powagę rzeczy osądzonej oraz moc wiążącą orzeczenia. Skoro zatem skuteczność zagranicznego orzeczenia jest przesłanką rozstrzygnięcia sprawy przez sąd polski-bądź jak w sprawie przedmiotowej przez organ administracji, to po stronie Sądu czy organu występuje uprawnienie do ustalenia dla potrzeb toczącego się postępowania, czy nastąpiło uznanie. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z treścią art.1148 k.p.c. możliwe jest również wystąpienie do Sądu z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie Sądu (innego organu) państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu. W każdym jednak wypadku Sąd polski wydaje orzeczenie deklaratywne, stwierdzając czy uznanie nastąpiło. Wobec brzmienia przepisu art. 1145 k.p.c., nie sposób pominąć regulację zawartą w przepisie art.1146 k.p.c. wprowadzającą negatywnie ujęte przesłanki odmowy uznania zagranicznego. Pomimo ograniczenia katalogu tych przesłanek, to nie zmienia to faktu, że przesłanki te podlegają każdorazowej kontroli Sądu. Zgodnie z art. 1146 § 2 przeszkody określone w § 1 pkt 5 i 6 k.p.c. stosuje się odpowiednio do sprawy zawisłej przed innym niż Sąd organem polskim. ( patrz uwagi do art. 1149 k.p.c.1). Reasumując, badanie negatywnych przesłanek odmowy uznania orzeczenia zagranicznego należy do sądu powszechnego a skoro tak, to słusznie zdaniem Sądu organ zawiesił postępowanie w celu ustalenia pełnego kręgu uczestników niniejszego postępowania, do czego zobowiązuje organ przepis art. 10 k.p.a.. Powyższej oceny nie może również zmienić fakt błędnej nomenklatury zastosowanej w sentencji zaskarżonego orzeczenia – określenia badanego aktu notarialnego z dnia 8 lipca 1991 r. testamentem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo p postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd oddalił skargę.