II GZ 619/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Po 390/13 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty eksploatacyjnej za wydobycie kopalin bez wymaganej koncesji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 8 maja 2014 r. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż B. B. wniosła niepodpisaną skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] stycznia 2013 r. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, wezwano skarżącą do usunięcia w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi, braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie oraz podanie wartości przedmiotu zaskarżenia. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącej trybie doręczenia zastępczego uregulowanego w art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm. – dalej: p.p.s.a.) w dniu 6 maja 2013 r. i pozostało bez odpowiedzi. W związku z tym sąd postanowieniem z dnia 16 maja 2013 r. odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. Odpis postanowienia, z pouczeniem o możliwości jego zaskarżenia, został doręczony stronie w dniu 27 maja 2013 r. Strona wniosła w dniu 4 czerwca 2013 r. prośbę "o wznowienie postępowania w (...)", argumentując, że nie dotarło do niej wezwanie sądowe i w związku z tym nie miała szansy na ustosunkowanie się do niego. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do sprecyzowania charakteru przedmiotowego pisma skarżąca w dniu 24 czerwca 2013 r. wniosła o zwolnienie od kosztów postępowania, przyznanie pełnomocnika procesowego oraz przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy ustanowiony dla strony pełnomocnik z urzędu (adwokat) w piśmie z dnia 22 kwietnia 2014 r., złożonym w tym samym dniu do Sądu, wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, podając w odrębnym piśmie wartość przedmiotu zaskarżenia. W tym samym dniu zostało przez skarżącą wniesione pismo przewodnie wraz z egzemplarzem podpisanej skargi. Sąd pierwszej instancji odrzucając wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi wskazał, że wniosek skarżącej o przywrócenie terminu jest spóźniony. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, strona najpóźniej w dniu 27 maja 2013 r., tj. w dacie doręczenia odpisu postanowienia z dnia 16 maja 2013 r. o odrzuceniu skargi, dowiedziała się o istnieniu braków skargi, do których uzupełnienia została wcześniej wezwana w trybie doręczenia zastępczego (art. 73 p.p.s.a.) w dniu 6 maja 2013 r. Brak po stronie B. B. świadomości, iż złożona przez nią skarga obarczona była brakami formalnymi stanowił zaś wskazywany we wniosku pełnomocnika powód uchybienia terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wobec tego siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, w ocenie Sądu pierwszej instancji, należy liczyć w tej sprawie właśnie od dnia 27 maja 2013 r., a w konsekwencji przyjąć, że upłynął on w dniu 3 czerwca 2013 r. WSA w Poznaniu stwierdził, że wniosek skarżącej, reprezentowanej przez pełnomocnika procesowego z urzędu, został wniesiony już po upływie terminu do jego złożenia, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., w związku z czym podlega odrzuceniu, a pełnomocnik nie wykazał, że pomiędzy 27 maja 2013 r. a 22 kwietnia 2014 r. istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi, które mogłyby z kolei stanowić ewentualną podstawę do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie Sądu złożył pełnomocnik B. B., zaskarżając je w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy skarżąca nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy oraz art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, iż wniosek skarżącej był spóźniony, w sytuacji gdy pomiędzy 27 maja 2013 r. a 22 kwietnia 2014 r. istniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające skarżącej na wcześniejsze złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest zasadne i podlega uwzględnieniu. Z przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. wynika, iż w przypadku niedokonania w terminie czynności przez stronę bez jej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Sąd pierwszej instancji odrzucił wniosek złożony przez pełnomocnika z urzędu, który został wyznaczony dopiero w dniu 31 marca 2014 r., a poinformowany przez WSA o przebiegu postępowania pismem z dnia 14 kwietnia 2014 r. Przedmiotowy wniosek złożył 22 kwietnia 2014 r. Zasadnie w zażaleniu podnosi się, że Sąd pierwszej instancji nie rozważył, czy ustanowienie pełnomocnika z urzędu w związku z przyznanym prawem pomocy, nie powoduje, iż przyczyna uchybienia terminu ustaje z dniem, w którym pełnomocnik ma możliwość sporządzenia i wniesienia wniosku. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca jest osobą chorą i co podniesiono w zażaleniu pozostaje pod stałą opieką psychiatry. Sąd uzasadniając odrzucenie wniosku wskazał, iż termin, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych rozpoczął swój bieg w dniu doręczenia skarżącej postanowienia o odrzuceniu skargi, tj. 27 maja 2013 r., a upłynął 3 czerwca 2013 r. Sąd odrzucając wniosek o przywrócenie terminu przyjął, iż pełnomocnik strony nie wykazał, że istniały obiektywne przeszkody w dniu od 27 maja 2013 r. do 22 kwietnia 2014 r. do złożenia przedmiotowego wniosku. Z tym poglądem nie można się zgodzić. Pełnomocnik wskazał na stan zdrowia psychicznego skarżącej, co miało wpływ na czynności podejmowane przez nią w toku postępowania. Dodatkowo należy zauważyć, że skarżąca już w piśmie z dnia 4 czerwca 2013 r. żąda wznowienia postępowania i podnosi, że "jej choroba psychiczna bardzo ogranicza życie". Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. akt SK 17/12 wyraźnie wskazał, że "prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, będące elementem prawa do sądu, gwarantuje stronom postępowania możliwość korzystania z praw i gwarancji procesowych oraz rzetelne i merytoryczne rozpoznanie spawy. Minimalne wymogi w zakresie rzetelnej procedury wyznacza z jednej strony nakaz podmiotowego, a nie przedmiotowego traktowania uczestników postępowania, a z drugiej strony – zakaz arbitralnego działania Sądu". Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając wniosek uwzględni powyższe stanowisko i oceni czy w warunkach niniejszej sprawy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego został dochowany. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odnośnie wniosku o zwrot kosztów postępowania stwierdzić należało, iż wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisanych art. 258- 261 p.p.s.a.