II FZ 900/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.) Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. J. i R. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 20 maja 2013 r. sygn. akt I SA/Gl 299/13 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi o wznowienie postępowania w sprawie ze skargi B. J. i R. J. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1071/10 w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia - uchylić zaskarżone postanowienie i odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu - Postanowieniem z 20 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 299/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił B. J. i R. J. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi o wznowienie postępowania. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w odpowiedzi na doręczone 28 marca 2013 r. wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi o wznowienie postępowania, Skarżący w dniu 4 kwietnia 2013 r. wnieśli pismo, w którym zwrócili się o przywrócenie terminu do wpłacenia tej należności zastrzegając, że nastąpi to 8 kwietnia 2013 r. W dniu 17 kwietnia 2013 r. wezwano Skarżących do uzupełnienia, w terminie 7 dni, braków tego wniosku, poprzez podanie przyczyny uchybienia terminu i czasu jej ustania, uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak ich winy w uchybieniu terminu oraz wykazanie, że zgodnie z zapowiedzią uiścili w dniu 8 kwietnia 2013 r. kwotę należną tytułem wpisu od skargi o wznowienie postępowania albo dokonanie tej czynności (jako tej, której nie dokonali w terminie). W odpowiedzi Skarżący wyjaśnili, że nie uiścili opłaty w wyznaczonym terminie, ponieważ nie posiadali środków. Zarazem przedstawili dowód wpłaty tej należności w dniu 2 maja 2013 r. Uzasadniając wydane postanowienie Sąd I instancji wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka braku winy Skarżących w uchybieniu terminu, co uniemożliwiło pozytywne rozpatrzenie ich wniosku. Sąd I instancji wyjaśnił, że trudna sytuacja strony, przejawiająca się w braku środków finansowych, nie jest argumentem przemawiającym za przywróceniem terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Może ona stanowić jedynie podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych Jeżeli zatem Skarżący nie dysponowali środkami niezbędnymi do uiszczenia wpisu od skargi o wznowienie o postępowania, to powinni wystąpić o zwolnienie ich od tej opłaty. Na powyższe postanowienie Skarżący wnieśli zażalenie. W uzasadnieniu wskazali na brak znajomości przepisów prawa administracyjnego. Wyjaśnili, że nie stać ich na adwokata, ponieważ utracili dorobek swojego życia. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie odpowiada prawu, dlatego podlega uchyleniu. Zaskarżonym postanowieniem Sąd I instancji odmówił Skarżącym przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, z uwagi na nieuprawdopodobnienie braku winy Skarżących w uchybieniu terminu. Jak stanowi art. 86 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej - "P.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Zanim jednak sąd administracyjny przystąpi do badania okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu, zobowiązany jest uwzględnić treść przepisu art. 88 P.p.s.a., zgodnie z którym spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wniosek jest spóźniony, jeżeli został wniesiony po upływie siedmiodniowego terminu przewidzianego w art. 87 §1 P.p.s.a. Wniosek jest niedopuszczalny, gdy brakuje ustawowych warunków jego dopuszczalności, np.: jeżeli został złożony po upływie roku od uchybionego terminu, a nie dotyczy przypadku wyjątkowego (art. 87 § 5 P.p.s.a.); jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 §2 P.p.s.a.); jeżeli czynność strony była dokonana w terminie (art. 86 §1 P.p.s.a.); jeżeli wniosek nie dotyczy terminu procesowego, lecz np. terminu prawa materialnego lub terminu instrukcyjnego (art. 278 lub 141 §1 P.p.s.a.) albo terminu związanego z upływem określonej fazy postępowania sądowego (por. Dauter B., Komentarz do art. 88 P.p.s.a., (w:) Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2011). Przede wszystkim jednak złożenie wniosku o przywrócenie terminu uwarunkowane jest tym, by termin do podjęcia czynności procesowej upłynął. Dopiero wówczas bowiem czynność taka staje się bezskuteczna (art. 85 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd I instancji błędnie przyjął, że złożony przez Skarżących wniosek o przywrócenie terminu podlegał merytorycznej ocenie. Jak wynika bowiem z akt sprawy wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi zostało doręczone Skarżącym 28 marca 2013 r., z kolei wniosek o przywrócenie terminu nadano za pośrednictwem poczty 4 kwietnia 2013 r. Tym samym wniosek ten został złożony w terminie otwartym od uiszczenia wpisu (7-ego dnia). Innymi słowy, w dniu złożenia wniosku o przywrócenie terminu, termin do dokonania czynności procesowej tj. uiszczenia wpisu jeszcze nie minął. Z tych względów należało uznać, że wniosek Skarżących o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi o wznowienie postępowania był przedwczesny i na podstawie art. 88 P.p.s.a. podlegał odrzuceniu. Jednocześnie, niejako na marginesie zauważyć należy, że Sąd I instancji, mając na uwadze art. 6 P.p.s.a., winien rozważyć wyjaśnienie Skarżącym zasadności kontynuowania postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania, w tym narażania się na kolejne koszty związane ze wszczętym postepowaniem, w sytuacji możliwości złożenia do organu kolejnego wniosku o umorzenie zaległości podatkowych. Sąd I instancji w toku dalszego postępowania winien również uwzględnić, że wszelkie wezwania i pouczenia kierowane do strony, która nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, powinny być na tyle czytelne, żeby osoba, która nie ma wykształcenia prawniczego, nie miała problemu z ich zrozumieniem oraz uzyskała podstawowe informacje umożliwiające jej samodzielne występowanie przed Sądem, bez narażania się na negatywne konsekwencje wynikające z nieznajomości procedury sądwoadministracyjnej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 88 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji