II OZ 868/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia C. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II SAB/Po 21/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi C.K. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy P. w przedmiocie ochrony zwierząt postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił C.K. przyznania prawa pomocy w sprawie z jej skargi na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy P. w przedmiocie ochrony zwierząt. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 17 października 2013 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu, w niniejszej sprawie. W dniu 21 marca 2014 r. do Sądu wpłynął kolejny wniosek C. K. o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił C. K. przyznania prawa pomocy. W dniu 19 maja 2014 r. C.K. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia jednocześnie składając nowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnosząc dodatkowo o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku z 19 maja 2014 r. skarżąca powołała się na swój stan materialny i zdrowotny, uniemożliwiający ponoszenie dodatkowych kosztów bez uszczerbku dla zdrowia i życia. Wskazała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.790 zł miesięcznie, utrzymuje także schorowanego i leczącego się od lipca 2011r. syna. Oświadczyła, że posiada dom o powierzchni 156 m² w okolicach P.. Wskazała, że syn z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Wskazała także (w pkt 9 wniosku z dnia 19 maja 2014 r.), iż wysokość emerytury wnioskodawczyni uśredniona na obie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym powoduje, iż nie są one uprawnione do korzystania z świadczeń pomocy społecznej. Jednocześnie w pkt 6 wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie wpisała osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W wykonaniu zarządzenia Sądu z dnia 12 czerwca 2014 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy przez nadesłanie, w terminie 7 dni, wyciągów z wszystkich posiadanych przez nią rachunków i lokat bankowych oraz rachunków i lokat bankowych posiadanych przez osoby prowadzące z nią wspólne gospodarstwo domowe (tj. jej syna M. K.) z miesięcy marzec, kwiecień i maj 2014 r. w celu ustalenia jej aktualnej sytuacji finansowej, pod rygorem rozpoznania wniosku o zgromadzony do tej pory materiał. W odpowiedzi na wezwane skarżąca nadesłała m.in. wyciągi z posiadanego rachunku bankowego za okres od grudnia 2013 do 4 czerwca 2014 r. oraz miesięczne zestawienie ponoszonych przez nią wydatków. Jednocześnie w piśmie z dnia 9 lipca 2014 r. skarżąca wyjaśniła, iż nie posiada wiedzy ani dostępu do rachunku bankowego swego syna M. K., który co prawda pozostaje na jej trzymaniu w zakresie zapewnienia mieszkania oraz wyżywienia, ale jednocześnie nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w powyższych okolicznościach stwierdził, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżącą nie jest uzasadniony. Powołując się na przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd podkreślił, iż w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dalej Sąd wywiódł, że zgodnie z treścią art. 252 p.p.s.a. dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie skarżąca nie wskazała okoliczności uzasadniających przyznania jej wnioskowanego prawa pomocy. Nie wykazała bowiem, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia jej ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nadesłała dokładne wyliczenia comiesięcznych niezbędnych (minimalnych) wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz ponoszeniem kosztów leczenia, z których wynika, iż wydatki te w całości pokrywają się z kwotą uzyskiwanej przez skarżącą emerytury (1790,61 zł.) Niemniej z nadesłanych przez skarżącą wyciągów z jej rachunku bankowego z okresu od grudnia 2013 do maja 2014 r. wynika, iż skarżąca w każdym z tych miesięcy posiadała na rachunku saldo dodatnie, które m.in. 31 marca 2014 r. wyniosło 14.609,95 zł, 30 kwietnia 2014 r. wynosiło 14.261,71 zł, a w dniu 4 czerwca 2014 r. wyniosło 13.643,67 zł. Z powyższego wynika, iż skarżąca posiada oszczędności w kwocie umożliwiającej jej ponoszenie kosztów postępowania oraz ponoszenie kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego. Posiadane przez skarżącą środki, oraz stały dochód w postaci emerytury uniemożliwia zaliczenie jej do osób żyjących w ubóstwie. Skarżącą zresztą sama przyznała we swoim w wniosku z dnia 19 maja 2014 r., iż osiągane przez nią dochody (emerytura) są zbyt wysokie aby mogła ubiegać się o przyznanie je świadczeń z pomocy społecznej. Skarżąca twierdzi, iż brakuje jej środków na konieczne zabiegi i operacje, ale nie wykazała, iż za te bliżej nieokreślone zabiegi musi zapłacić z własnych środków - nie będą one refundowane z powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd zauważył również, że skarżąca twierdzi, iż jej syn M. K. jest na jej całkowitym utrzymaniu (pkt 5 wniosku o prawo pomocy z dnia 19 maja 2014 r.) Niemniej w piśmie z dnia 9 lipca 2014 r. stwierdziła, iż mimo to nie pozostaje on z nią we wspólnym gospodarstwie domowym i w związku z tym nie ma obowiązku wskazywania jego sytuacji majątkowej. Według Sądu wspólne zamieszkanie, pozostawanie na całkowitym utrzymaniu oraz materialne wsparcie, które M. K. otrzymuje od skarżącej uzasadnia ocenę, że skarżąca wraz z synem, współtworzą wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto syn skarżącej jest osobą zobowiązaną do jej alimentacji, a zatem dla oceny możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych istotne jest ustalenie sytuacji majątkowej jej syna. Odmowa udzielenia informacji w tym zakresie uniemożliwia Sądowi zapoznanie się z pełną sytuacją stanu rodzinnego skarżącej, co obok posiadanych przez nią oszczędności, stanowi kolejną przesłankę odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie C. K. ponownie wskazała, że posiada jeden rachunek bankowy, nie posiada lokat bankowych, ani wiedzy czy dostępu do rachunku jej syna. Podkreśliła, że z powodu stanu zdrowia nie może on wykonywać pracy zarobkowej, nie pobiera również żadnych świadczeń, a ze względów materialnych i zdrowotnych korzysta z pomocy skarżącej w zakresie miejsca zamieszkania i wyżywienia, a zatem nie prowadzi ze skarżącą żadnego "wspólnego gospodarstwa domowego". W związku z powyższym ponowiła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględnić bowiem należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak zasadnie wywiódł Sąd I instancji, z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Stwierdzić trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy z uwagi na brak wymaganej z jej strony współpracy w wyjaśnieniu jej sytuacji majątkowej i osobistej, jak również dokonując w oparciu o przedłożone dokumenty oceny możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego z własnych środków. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, iż wątpliwości budzą przede wszystkim zależności majątkowe skarżącej i zamieszkującego z nią syna, którego sytuacja majątkowa nie została ujawniona przez skarżącą. Tymczasem chcąc skorzystać z prawa pomocy, skarżąca winna liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz pozostałych członków rodziny, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności. Zasadnie również zauważył Sąd pierwszej instancji, że z przedłożonych wyciągów bankowych wynika, iż skarżąca posiada środki pozwalające na pokrycie w całości kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.