II GZ 793/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Po 67/13 w zakresie umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Po 67/13, umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy R. P. w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. I Pismem z dnia 30 kwietnia 2016 r. R. P. wystąpił ponowne z żądaniem przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, w uzasadnieniu wniosku powołując ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, na które wskazywał już w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pierwotny wniosek w przedmiotowym zakresie został już prawomocnie rozstrzygnięty, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 września 2014 r. oddalił zażalenie wnioskodawcy na postanowienie WSA w Poznaniu o odmowie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że skarżący nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej oraz nie wykonał wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego (zarządzenie z dnia 5 listopada 2013 r.). Odpowiedź na powyższe wezwanie nie zawierała jakichkolwiek rzetelnych informacji dotyczących sytuacji materialnej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych strony postępowania. Sąd I instancji umarzając postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy stwierdził, że w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie złożył oświadczenia majątkowego o treści pozwalającej dokonać rzetelnej i rzeczowej oceny jego zdolności płatniczych. Wnioskodawca nie wykonał także wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego z dnia 8 listopada 2013 r. W świetle przedstawionych okoliczności Sąd I instancji uznał, że skarżący ma świadomość tego, iż kolejnemu żądaniu w zakresie prawa pomocy nie towarzyszy niezbędny element wniosku o przyznanie tego prawa, a mianowicie oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz oświadczenie osoby fizycznej o jej stanie rodzinnym. Nadto Sąd wskazał, że niezbędnym elementem ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie zmiany okoliczności sprawy, co wynika z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.). Zdaniem WSA, występowanie z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy, które wspiera tożsama argumentacja, co poprzednie żądanie prawomocnie rozstrzygnięte orzeczeniem o odmowie przyznania prawa pomocy, a przy tym składanie kolejnego żądania w przedmiotowym zakresie w kontekście nadal niezrealizowanego wezwania do uzupełnienie oświadczenia majątkowego, nosi znamiona nadużycia prawa w postaci obejścia przepisów o obowiązku przedstawienia dokładnych danych o stanie majątkowym i rodzinnym. Postawę skarżącego Sąd ocenił zatem jako dalsze i świadome uchylanie się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. W konsekwencji zatem, złożenie ponownego żądania przyznania prawa pomocy, jednakże bez wykonania wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego skierowanego do strony przy pierwotnym wniosku, skutkuje uznaniem za zbędne prowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Sąd I instancji podkreślił, że skoro strona, wbrew obowiązkom prawnym, nie wykonuje wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, to brak jest ustaleń faktycznych objętych orzeczeniem sądowym, które mogłyby stanowić tło dla weryfikacji twierdzeń o pogorszeniu się jej sytuacji majątkowej. W przedstawionym przypadku, kolejne żądanie przyznania prawa pomocy nie aktualizuje więc obowiązku sądu w zakresie ponownego uruchamiania trybu z art. 255 p.p.s.a. W związku z powyższym Sad I instancji umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy, działając na podstawie art. 249a i art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). II Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. P., wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z obowiązującym art. 249a p.p.s.a., postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy umarza się jeśli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Należy również zaznaczyć, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). W przedmiotowej sprawie podstawą umorzenia przez Sąd I instancji postępowania w przedmiocie kolejnego, wywiedzionego przez skarżącego, wniosku o przyznanie prawa pomocy, była okoliczność, że rozpoznanie wniosku było zbędne, a więc druga z przywołanych przesłanek art. 249a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela i za słuszną uznaje ocenę wniosku skarżącego, jakiej dokonał Sąd I instancji, a przed nim referendarz sądowy. Analiza akt sprawy jednoznacznie wskazuje, iż podlegający ocenie wniosek skarżącego nie był pierwszym wnioskiem w zakresie przyznania prawa pomocy złożonym w toczącej się sprawie w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Skarżący bowiem już wcześniej występował z tożsamym żądaniem. Wniosek ten został rozpoznany tak przez referendarza (postanowienie z dnia 19 grudnia 2013 r.), jaki i przez Sąd I instancji w trybie wniesionego sprzeciwu (postanowienie z dnia 27 czerwca 2014 r.) oraz przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z dnia 9 września 2014 r.) rozpoznający zażalenie od postanowienia Sądu I instancji. Wszystkie z wymienionych orzeczeń Sądów wskazywały skarżącemu na konkretne braki wniosku w ramach składanych oświadczeń, które stały się przyczyną jego nieuwzględnienia. Pomimo tego, kolejny wniosek z dnia 30 kwietnia 2016 r. zawierał tożsame ogólnikowe twierdzenia o trudnej sytuacji majątkowej oraz braki, uniemożliwiające w istocie jego merytoryczne rozpoznanie. Fakt powtórnego wystąpienia o przyznanie prawa pomocy, przy uwzględnieniu opisanego stanu sprawy, prowadzi do słusznego stwierdzenia przez Sąd I instancji, że skarżący (wnioskodawca) był świadom braków składanych przez niego wniosków. Miał zatem możliwość doprecyzowania niejasności wynikłych w przedmiotowej sprawie i skorygowania uprzednich uchybień, przy wnoszeniu po raz kolejny o zwolnienie od opłat i kosztów sądowych, tym bardziej w sytuacji, gdy zostały one wyszczególnione w dotychczas wydanych postanowieniach. Ubogość rozpoznawanego wniosku z dnia 30 kwietnia 2016 r., treść uprzednio składanego wniosku, wiedza i świadomość konsekwencji jakie niesie za sobą uchylanie się od złożenia oświadczenia pełnego, klarownego i w sposób pełny obrazującego sytuację materialną wnioskodawcy, a także uporczywe powielanie błędów i braków wniosku, przemawiała zatem za zbędnością rozpoznania powtórnego wniosku strony złożonego w tym samym zakresie. Zauważyć należy, na co również zwrócił uwagę Sąd I instancji, że Naczelny Sąd Administracyjny już wielokrotnie (również w przedmiotowej sprawie) oddalał zażalenia wnoszone przez skarżącego na orzeczenia dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy. Reasumując, Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów procesowych, jak również w sposób niewadliwy ustalił stan faktyczny sprawy, który zasadnie przemawiał za umorzeniem postępowania wywołanego powtórnym wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji