III SA/Wa 2838/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia del. WSA Marek Kraus (sprawozdawca), sędzia WSA Dariusz Zalewski, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2013 r. sprawy ze skargi K. L. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości. 1. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] , po rozpatrzeniu zażalenia K. L. (dalej: "Skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Powyższe postanowienie wydane zostało na podstawie następującego stanu faktycznego: Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. na podstawie tytułów wykonawczych prowadzi egzekucję do majątku Zobowiązanego – K. L. . Skarżący pismem z dnia 27 października 2011 r. zatytułowanym "Załącznik do odwołania" złożył wniosek o wstrzymanie egzekucji. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż Jego żona oraz syn są osobami bardzo chorymi i czynności egzekucyjne mogą stać się bezpośrednią lub pośrednią przyczyną zagrożenia ich zdrowia i życia. Zauważył także, że wstrzymanie egzekucji leży w interesie społecznym i jedyną drogą do spłaty zaległości jest jego praca. Dyrektor Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. odmówił wstrzymania prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W ocenie organu pierwszej instancji w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione przesłanki do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. 2. Skarżący na ww. postanowienie wniósł zażalenie w którym podkreślił, iż Jego sytuacja rodzinna jest wyjątkowa i szczególna. Jego żona i syn są osobami bardzo chorymi i prowadzona egzekucja stanowi zagrożenie ich życia. Podniósł, iż wstrzymanie egzekucji leży w interesie społecznym, ponieważ cały ciężar utrzymania rodziny spoczywa na nim. Wskazał, iż jego praca i poświęcenie to sytuacja wyjątkowa i nietypowa, sytuacja w której nikt nie chciałby się dobrowolnie znaleźć. W jego ocenie zachodzące okoliczności mają charakter wyjątkowy i odbiegają od norm występujących powszechnie, gdzie w zdrowej rodzinie można normalnie pracować, uczyć się i żyć. Skarżący jednocześnie oświadczył, że jest gotów przedstawić organowi zaświadczenia potwierdzające chorobę żony i syna. 3. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, powołując się na treść art. 23 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), wyjaśnił, że wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego zależy od uznania organu nadzoru i ogranicza się do szczególnie uzasadnionych wypadków, za które uznaje się zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, okoliczności na które Zobowiązany nie miał wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania, np. klęska żywiołowa, wypadki losowe. Wskazał, że dokonana w niniejszej sprawie analiza materiału dowodowego nie wykazała występowania w sprawie szczególnie uzasadnionych przypadków do wstrzymania postępowania egzekucyjnego, o których mowa ww. art. 23 u.p.e.a. Jako wystarczającej przesłanki do wstrzymania postępowania egzekucyjnego nie stanowią bowiem podnoszone przez Skarżącego argumenty dotyczące sytuacji rodzinnej, choć niewątpliwie sytuacja ta zasługuje na poważne potraktowanie. Podkreślił, iż "instytucja" wstrzymania postępowania egzekucyjnego, o której mowa ww. art. 23 u.p.e.a. powoduje jedynie przesunięcie w czasie zapłaty dochodzonych należności, w konsekwencji czego wzrasta kwota zaległości poprzez wzrost odsetek za zwłokę. Zatem w wyniku wstrzymania postępowania egzekucyjnego sytuacja rodzinna Skarżącego nie ulegnie poprawie zaś sytuacja finansowa Skarżącego ulegnie pogorszeniu. 4. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie ww. postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2012 r. Skarżący zarzucił, iż w zaskarżonym postanowieniu organ całkowicie pominął fakt, że zarówno jego żona jak i syn cierpią na dolegliwości wymagające leczenia specjalistycznego co, w przekonaniu Skarżącego, ma zasadnicze znaczenie gdyż w przedmiotowej sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia czy też wręcz nieodwracalnych skutków. W ocenie Skarżącego wskazane dolegliwości członków rodziny wymagające leczenia stanowią okoliczność, która przemawia za uznaniem wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 23 § 6 u.p.e.a., a prowadzenie postępowania egzekucyjnego mogłoby spowodować powstanie szkody na zdrowiu niemożliwej do naprawienia. Zgoda na wstrzymanie egzekucji pozwoliłaby na powrót do normalnego funkcjonowania firmy Skarżącego co zapewniłoby utrzymanie należytych warunków życia i powrotu do zdrowia jego żony i syna. Podkreślił również, że wstrzymanie egzekucji i rozłożenie na raty spłaty zaległości podatkowych leży w interesie społecznym, ponieważ cały ciężar utrzymania rodziny – tj. jego żony i syna obecnie spoczywa na Nim co także stanowi o tym, że jego praca i poświęcenie jest sytuacją wyjątkową - sytuację nietypową, sytuację w której na pewno nikt nie chciałby się dobrowolnie znaleźć, sytuacją, z którą sam musi sobie radzić bez niczyjej pomocy oraz sytuacją, która ma na celu doprowadzenie do powrotu do zdrowia jego żony i syna co jest ze wszech miar społecznie pożądane. Wskazał, że zamykanie katalogu szczególnie uzasadnionych przypadków do występowania klęski żywiołowej czy tzw. wypadków losowych nie powinno być argumentem Ministra Finansów tym bardziej, że katalog szczególnie uzasadnionych przypadków nie istnieje. Ponadto zauważył, iż "instytucja" wstrzymania postępowania egzekucyjnego, o której mowa ww. art. 23 u.p.e.a. spowoduje przesunięcie w czasie zapłaty dochodzonych należności, w konsekwencji czego co prawda wzrasta kwota zaległości poprzez wzrost odsetek za zwłokę lecz będzie to wzrost dużo wolniejszy od spodziewanych dochodów, które pozwolą na spłatę zaległych i bieżących zobowiązań podatkowych. W wyniku wstrzymania postępowania egzekucyjnego sytuacja rodzinna zobowiązanego ulegnie bez wątpienia poprawie co pozwoliłoby na opiekę, leczenie dolegliwości chorobowych i powrót do normalnego funkcjonowania rodziny co w przekonaniu Skarżącego powinno leżeć w szeroko pojętym interesie społecznym. 5. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: 6.1. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z powyższym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, iż stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. 6.2. W niniejszej sprawie kontroli sądu poddane zostało postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2012 r. utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Minister Finansów w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że nie stanowią wystarczającej przesłanki do wstrzymania postępowania egzekucyjnego podnoszone przez Skarżącego argumenty dotyczące jego sytuacji rodzinnej, choć niewątpliwie sytuacja ta zasługuje na poważne potraktowanie. W ocenie strony w zaskarżonym postanowieniu organ podatkowy całkowicie pominął fakt, że zarówno jego żona jak i syn cierpią na wskazane przez Skarżącego dolegliwości wymagające leczenia specjalistycznego. Jego zdaniem wskazywane dolegliwości żony i syna Skarżącego stanowią podstawę do wstrzymania postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 23 § 6 u.p.e.a. 6.3. Zaznaczyć należy, że zgodnie art. 23 § 6 u.p.e.a. organy sprawujące nadzór mogą, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać na czas określony czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ. Nadzór polega na kontroli prawidłowości czynności egzekucyjnych podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz oddziaływaniu przez organ nadzoru na organ egzekucyjny za pomocą środków przewidzianych przez ustawę w celu wyeliminowaniu stwierdzonych nieprawidłowości. Ocena prawidłowości działań organu egzekucyjnego jest dokonywana zarównano na podstawie kryterium legalności, jak i celowości. Konieczność oceny celowości działań organu egzekucyjnego wynika wprost z zasady celowości oraz zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Do środków nadzoru zaliczane są: wstrzymania czynności egzekucyjnych, wstrzymanie postępowania egzekucyjnego oraz uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy. Celem zatem unormowania przewidzianego w art. 23 § 6 u.p.e.a. jest w istocie rzeczy możliwość uwzględnienia w ramach postępowania nadzorczego, wyodrębnionego w postępowaniu egzekucyjnym, indywidualnych okoliczności, uzasadniających czasowe zaprzestanie prowadzenia egzekucji, stanowiące odstępstwo od zasady możliwe najszybszego wykonania zobowiązania, co uzasadnione jest chociażby z uwagi na koszty postępowania egzekucyjnego. Sąd zauważa, że ustawodawca w żaden sposób nie określił przy tym, jakiego rodzaju przypadki uznał za szczególnie uzasadnione w rozumieniu art. 23 § 6 u.p.e.a. Ocenę w tym względzie pozostawiając organom orzekającym w konkretnej sprawie. Nie ulega jednak wątpliwości, że okoliczności uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w trybie tego przepisu muszą mieć charakter wyjątkowy w tym znaczeniu, że powinny odbiegać od występujących powszechnie. "Szczególny" w rozumieniu potocznym oznacza bowiem "odznaczający się czymś osobliwym, zwracający czymś uwagę; niezwykły, wyjątkowy, specjalny, nieprzeciętny" (por. Uniwersalny słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, t. IV, s. 638). Uprawnione też było odwołanie się do sytuacji spowodowanych działaniem czynników, na które zobowiązany nie miał wpływu, niezależnych od sposobu jego postępowania, a wynikających ze zdarzeń losowych. Mając na uwadze powyższe, zgodzić należy się ze Skarżącym, że wymienione w pismach dolegliwości żony i syna wymagające leczenia są okolicznościami szczególnymi. Zauważyć bowiem należy, że tego typu choroby należą do zdarzeń losowych, na które nie ma się wpływu i niezależne są od sposobu postępowania. Tym samym mogą stanowić szczególnie uzasadnione okoliczności dające podstawę do wstrzymania postępowania egzekucyjnego o których mowa w ww. art. 23 § 6 u.p.e.a. Sąd pragnie także podkreślić, iż uznaniowy charakter postanowienia o wstrzymaniu postępowania egzekucyjnego nie zwalnia organu od prawidłowego ustalenia stanu faktycznego a jednocześnie pogłębia obowiązek wnikliwego i rzetelnego uzasadnienia rozstrzygnięcia. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. nr 267, dalej: "k.p.a.") nakłada na organy administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zgodnie z nią organy prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrać i rozpatrzyć dostępny materiał dowodowy, tak aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ponadto organy zobowiązane są stosownie do art. 80 k.p.a. rozstrzygnąć sprawę w oparciu o całokształt materiału dowodowego, a więc w oparciu o wszystkie dowody zgromadzone i odzwierciedlone w aktach. Minister Finansów zajmując natomiast stanowisko w niniejszej sprawie ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że dokonana analiza materiału dowodowego nie wykazała występowania uzasadnionych przypadków do wstrzymania postępowania egzekucyjnego, a których mowa w art. 23 u.p.e.a. Wskazał, że nie stanowią wystarczającej przesłanki do wstrzymania postępowania egzekucyjnego podnoszone przez Skarżącego argumenty dotyczące jego sytuacji rodzinnej, choć niewątpliwie sytuacja ta zasługuje na poważne potraktowanie. W ocenie Sądu, z akt sprawy wynika, że Dyrektor Izby Skarbowej jak i organ odwoławczy, przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, nie podjęli żadnych czynności w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego. Przede wszystkim, przed wydaniem zaskarżonego postanowienia strona nie była wzywana (pomimo, iż sam Skarżący w postępowaniu przed organami podatkowymi obu instancji deklarował, iż jest gotów przedstawić stosowne zaświadczenia o stanie zdrowia żony i syna) do przedstawienia dokumentów dotyczących stanu zdrowia żony i syna Skarżącego. Tym samym organy nie mogły odnieść się do argumentów zawartych we wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, a następnie w zażaleniu od postanowienia organu pierwszej instancji. Organy nie zbadały także, jaki wpływ na sytuację finansową Skarżącego mają ww. choroby członków rodziny. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Minister Finansów naruszył wskazane wyżej przepisy art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. i to w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe, zdaniem Sądu, nie można zaakceptować stanowiska Ministra Finansów, iż brak jest podstaw do uznania rozpatrywanej sprawy za szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający wstrzymanie prowadzonego przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu takie stwierdzenie organu jest przedwczesne. W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Finansów powinien podjąć wszelkie niezbędne działania celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego. Przede wszystkim organ powinien wezwać stronę do przedłożenia, a następnie przeanalizować dokumenty dotyczące powoływanych przez Skarżącego chorób jego żony i syna. Po dokładnym ustaleniu stanu faktycznego organ powinien ponownie zbadać, czy w niniejszej sprawie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. 6.4. Ponownie rozpoznając sprawę Minister Finansów uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku. 6.5. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. W oparciu o przepisy art. 152 p.p.s.a. orzekł, że nie może być ono wykonane w całości. Ze względu na brak stosownego wniosku Sąd nie zasądził na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego.