I OSK 1943/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia del. WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt IV SAB/Wr 54/13 w sprawie ze skargi P. B. na bezczynność T. S.A. Oddział we W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę; 2. zwrócić P. B. kwotę 100 (sto) zł z Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego. Wyrokiem z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt IV SAB/Wa 54/12 Wojewódzki Sąd Administracyjne we Wrocławiu oddalił skargę P. B. na bezczynność T. S.A. z siedzibą we W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy. Skarżący P. B. wniósł skargę, w której zarzucił T. S.A. Oddział we W., bezczynność w zakresie udostępnienia informacji publicznej na jego wniosek z dnia 22 sierpnia 2011 r., w którym domagał się udostępnienia kserokopii decyzji stanowiących podstawę lokalizacji i budowy linii energetycznej na działkach nr [...], nr [...],, nr [...], oraz nr [...], położonych w D. W odpowiedzi na skargę T. S.A. z siedzibą w K. wniosła o jej oddalenie, podnosząc, że nie jest organem, czy też podmiotem, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 do 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2001 r. Nr 112, poz. 1198 ze zm.). Do rozważenia pozostaje, zatem jedynie, czy zastosowanie w sprawie będzie miał art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy. W tej kwestii stwierdzono, że powyższa Spółka nie jest osobą prawną, w której Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. W Spółce 99,51 % akcji posiada T. S.A. z siedzibą w K., a 0,49 % akcji pozostali akcjonariusze. Z kolei w Spółce T. S.A. Skarb Państwa posiada jedynie 30,06 % akcji (informacja powszechnie dostępna na stronach internetowych Spółek). Spółka nie gospodaruje majątkiem Skarbu Państwa, czy też mieniem komunalnym. Posiadany majątek to majątek prywatnej osoby prawnej, jaką jest T. S.A. Wystąpienie skarżącego dotyczy, zatem prywatnego majątku przedsiębiorstwa Spółki, w związku, z czym uznać należy, że sprawa nie dotyczy "sprawy publicznej". Zatem nie rodzi obowiązku udzielania informacji w tym przedmiocie w reżimie komentowanej ustawy. W ocenie Spółki informacje, których udostępnienia domaga się skarżący, nie są informacjami publicznymi, a Spółka nie jest podmiotem wykonującym zadania publiczne w rozumieniu ustawy. Końcowo Spółka wskazała, że decyzje, których udostępnienia domaga się skarżący, wydane zostały przez organ administracji publicznej w związku, z czym mogą zostać uzyskane od tego organu. Wskazano, że istotny w sprawie jest również fakt, że skarżący domaga się udostępnienia dokumentacji dotyczącej posadowienia infrastruktury elektroenergetycznej, zapowiadając jednocześnie wystąpienie z roszczeniami finansowymi przeciwko Spółce, związanymi z tą inwestycją. Zatem informacje te są potrzebne skarżącemu do przygotowania się do przyszłego postępowania sądowego przeciwko Spółce. Kwestia ta nie może pozostawać bez znaczenia dla oceny żądań skarżącego. Udostępnienie informacji, której domaga się skarżący, może zagrażać interesom Spółki, co jednocześnie uzasadnia uznanie tego typu informacji za tajemnicę przedsiębiorstwa, a zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy, prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalając skargę, wskazał, że podstawową kwestią, która wymagała wyjaśnienia przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie było ustalenie, czy podmiot, do którego skierowano wniosek o udzielenie informacji, to jest T. S.A. Oddział we W., jest podmiotem zdolnym w znaczeniu prawnym do skutecznego rozpatrzenia sprawy. Powołując się na orzecznictwo Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, Sąd stwierdził, że zdolność prawną do prowadzenia postępowania administracyjnego, poza organami administracji publicznej, mają także inne podmioty, gdy są powołane do załatwiania spraw administracyjnych. O właściwości podmiotu do rozpoznania i załatwienia określonej sprawy stanowią przepisy prawne zawarte w ustawach o materialnoprawnym charakterze. W niniejszej sprawie krąg tych podmiotów określa ustawa o dostępnie do informacji publicznej (art. 4 ust. 1 i ust. 2). Ze statutu oraz regulaminu organizacyjnego wynika, że T.S.A. jest spółką akcyjną z siedzibą w K., do której stosuje się przepisy ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.). W zakresie swojej działalności Spółka może otwierać i prowadzić oddziały, zakłady, biura, przedstawicielstwa i inne jednostki. Z uprawnienia tego Spółka skorzystała. W związku z rozczłonkowaniem organizacji pojawia się problem swoistości konstrukcji podmiotowości prawnej, zarówno w prawie cywilnym (gospodarczym), administracyjnym i w prawie pracy. Analizując problem z punktu prawa administracyjnego należy postawić pytanie, czy oddział przedmiotowej Spółki, kierowany przez właściwy organ, ma atrybut podmiotu zobowiązanego (uprawnionego) do rozpoznania skierowanej do niego sprawy dotyczącej udzielenia informacji publicznej, a także, czy oddział tej Spółki jest wyposażony w atrybut zdolności sądowej w rozumieniu art. 25 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako: "P.p.s.a."), w razie sporu z dostępem do żądanej informacji. W świetle art. 12 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych nabycie osobowości prawnej przez spółkę akcyjną następuje, z chwilą wpisania do rejestru, tzn. Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Handlowego. Żaden z przepisów Kodeksu spółek handlowych nie przyznaje natomiast osobowości prawnej, jak też zdolności sądowej oddziałowi spółki akcyjnej mającej siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, i to bez względu na zakres ich samodzielności organizacyjnej czy finansowej. Wskazana regulacja Kodeksu spółek handlowych odnosi się przede wszystkim do unormowania kwestii osobowości (samodzielności) jednostki w sferze stosunków cywilnoprawnych (gospodarczych), nie wykluczając jednak możliwości statutowego delegowania kompetencji do załatwiania określonych spraw na szczeblu oddziału Spółki. Takimi sprawami mogą być m.in. sprawy z zakresu dostępu do informacji publicznej. Z takim przekazaniem (delegowaniem) kompetencji łączyłaby się ewentualna kwestia uznania wewnętrznej jednostki organizacyjnej osoby prawnej za organ administracyjny w znaczeniu funkcjonalnym, właściwy do podejmowania aktów i czynności w stosunku do osób mających podmiotowość administracyjnoprawną. Organ taki, w przypadku złożenia skargi do sądu administracyjnego staje się stroną przeciwną skarżącemu. Powołując treść art. 25 § 1 i 3 P.p.s.a. Sąd I instancji stwierdził, że o tym, że przekazanie określonej części podmiotowości Spółki na rzecz jej jednostek organizacyjnych jest możliwe świadczy postanowienie § 31 ust. 1 statutu Spółki, zgodnie z którym: oddziały Spółki mogą otrzymać status pracodawcy na podstawie uchwały zarządu. W świetle powyższego status odrębnego pracodawcy w rozumieniu art. 3 Kodeku pracy przyznano m.in. Oddziałowi Spółki we W. (§ 7 ust. 8 pkt 5 regulaminu organizacyjnego Spółki). Analiza statutu i regulaminu organizacyjnego przedmiotowej Spółki wskazuje, zdaniem Sądu I instancji, że poza sprawami z zakresu prawa pracy takie delegowanie kompetencji we wskazanym obszarze nie nastąpiło. Potwierdza to postanowienie § 23 statutu Spółki, w którym stanowi się, że zarząd prowadzi sprawy Spółki i reprezentuje ją we wszystkich czynnościach sądowych i pozasądowych, oraz § 5 ust. 1 regulaminu organizacyjnego, zgodnie z którym zarządzanie Spółką należy do kompetencji zarządu. Oznacza to, że w świetle powołanych regulacji łączących kompetencje do zarządzania sprawami Spółki (w czym mieści się także prowadzenie postępowania w sprawie udostępnienia dotyczących jej informacji) ze strukturą Spółki jako całością, a nie z jej wewnętrznymi jednostkami organizacyjnymi oraz wobec braku w przepisach statutowych postanowień delegujących te kompetencje lub określoną ich część na oddziały wchodzące w skład Spółki, brak jest podstaw do kreowania podmiotowości jej wewnętrznych jednostek organizacyjnych w zakresie prowadzenia postępowania w sprawie udostępnienia informacji publicznej. Potwierdza to pośrednio treść § 26 ust. 1 regulaminu Spółki, który stanowi, że upoważnionymi do udzielania informacji (...) z zakresu działalności Spółki (...) są członkowie zarządu i rzecznik prasowy. W konsekwencji WSA we Wrocławiu uznał, że brak jest podstaw do kreowania przymiotu zdolności sądowej oddziału Spółki. W szczególności nie może być ona wywodzona z faktu przyznania Oddziałowi Spółki we W. podmiotowości w sferze z zakresu prawa pracy, z której wynika wyłącznie zdolność sądowa i procesowa w sprawach z zakresu prawa pracy powiązana z podmiotowością w sferze czynności odnoszących się do zatrudniania i zwalniania pracowników oraz podejmowania innych czynności dotyczących stosunku pracy. W tak ujętym obszarze nie mieści się podejmowanie aktów z zakresu informacji publicznej, stanowiące domenę prawa publicznego (administracyjnego). Zatem tylko Spółka Akcyjna, jeżeli wykonuje zadania publiczne, mogłaby być stroną postępowania ze skargi na bezczynność w sprawie udzielenia informacji publicznej. Tym samym wniosek o udostępnienie informacji publicznej został skierowany do podmiotu niewłaściwego. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł P. B., zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), tj.: art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. oraz art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez ich brak zastosowania w sprawie. W oparciu o te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i odrzucenie skargi oraz orzeczenie zwrotu skarżącemu wpisu sądowego w kwocie 100 złotych w oparciu o art. 189 i art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 P.p.s.a., a także o zasądzenie na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. od Spółki na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych, z wyszczególnieniem kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skarga powinna zostać odrzucona z powodu braku zdolności sądowej oddziału spółki na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a., a skarżącemu powinien zostać zwrócony wpis od skargi w kwocie 100 złotych na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W odpowiedzi na skargę kasacyjną T. S.A. z siedzibą w K. wniosła o jej odrzucenie, względnie oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania wywołanego skargą kasacyjną według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wskazano, że wnoszący skargę kasacyjną nie wskazali prawidłowo podstaw kasacyjnych, albowiem nie można naruszyć przepisu poprzez jego niezastosowanie. Tym samym nie wskazali przepisów postępowania, którym Sąd I instancji miałby uchybić czy to przez ich błędną wykładnię, czy też poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Z kolei uzasadniając wniosek o oddalenie skargi kasacyjnej, Spółka podniosła, że ustalenia Sądu I instancji, że tylko spółka akcyjna T. S.A. może być stroną postępowania ze skargi na bezczynność w sprawie udzielenia informacji publicznej, nie zaś jej oddział nieposiadający zdolności sądowej i procesowej w przedmiotowej sprawie, zostały dokonane przez Sąd po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, bowiem w ocenie Sądu fakt ten nie był ewidentny i wymagał przeprowadzenia postępowania w tym zakresie. Dlatego też zasadne jest oddalenie skargi w wyroku, nie zaś, jak twierdzi strona skarżąca jej odrzucenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 – dalej w skrócie: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego, Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. Zauważyć należy, że skargę na bezczynność organu, o której stanowi art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. sąd administracyjny może rozpatrywać wtedy, gdy wszystkie strony postępowania sądowego mają zdolność sądową. W przeciwnym razie Sąd odrzuca skargę zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. Tak sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyjął, że Oddział T. S.A. we W. nie ma zdolności sądowej. W tym miejscu podkreślić trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując zaskarżony wyrok zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., nie mógł odnieść się do tej kwestii, gdyż w skardze kasacyjnej nie podniesiono w tym zakresie jakichkolwiek zarzutów. Konstrukcja zarzutów skargi kasacyjnej przyjęta w niniejszej sprawie uniemożliwia przedstawienie Sądowi odwoławczemu swojego stanowiska nawet jeśli dostrzega uchybienia w wyroku Sądu I instancji. Abstrahując zatem od rozważań Sądu I instancji na temat zdolności sądowej oddziałów T. S.A., stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wobec poczynionych ustaleń obowiązany był skargę na bezczynność T. S.A. Oddział we W. odrzucić. Stosownie natomiast do treści art. 189 P.p.s.a., jeżeli skarga ulegała odrzuceniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę. Z mocy wyraźnego uregulowania, uchylenie orzeczenia w trybie art. 189 P.p.s.a. następuje w formie postanowienia. Dotyczy to także sytuacji, gdy uchyleniu podlega wyrok. Zgodnie z wykładnią gramatyczną, przepis art. 189 P.p.s.a. powinien mieć zastosowanie w tych sytuacjach, kiedy droga do wydania wyroku była zamknięta, gdyż istniały przesłanki z art. 58 P.p.s.a. W przepisie art. 189 P.p.s.a. znajduje się sformułowanie: "jeżeli skarga ulegała odrzuceniu". Wskazuje to, że przepis ten odsyła do przypadków, w których już na etapie wnoszenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego istniała podstawa do odrzucenia skargi, natomiast sąd ten, pomimo obowiązku wynikającego z art. 58 § 1 P.p.s.a., skargi nie odrzucił. Konsekwencją odrzucenia skargi jest zwrot wpisu sądowego zgodnie z art. 232 §1 pkt 1 P.p.s.a. Skoro Sąd I instancji nie odrzucił skargi to nie dokonał zwrotu wpisu, czym naruszył art. 232 § 1 pkt.1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie. Z powyższych względów uchylono zaskarżony wyrok i odrzucono skargę na podstawie art. 189 w związku z art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. O zwrocie wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.