I OZ 1111/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Związku Legionistów Polskich z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 541/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Związku Legionistów Polskich z siedzibą w K. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 541/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Związkowi Legionistów Polskich przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oceniając złożony wniosek Sąd I instancji uznał, iż sformułowane żądanie Związku Legionistów Polskich nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd stwierdził, że strona nie wykazała, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego wnioskodawcy prowadzonego w [...] Banku Spółdzielczym z okresu od kwietnia do czerwca 2013 r. wynika, że salda końcowe konta wynosiły odpowiednio na dzień: 8 kwietnia 2013 r. – 10.053,42 zł, 27 maja 2013 r. – 1.808,77 zł, 27 czerwca 2013 r. – 8.296,17 zł. Jednocześnie z nadesłanych wyciągów rachunku bankowego wnioskodawcy prowadzonego w Banku [...] S.A. w Krakowie wynika, iż suma sald depozytów za okres: od 1 do 30 czerwca 2013 r wynosiła 340,69 zł., od 1 do 31 maja 2013 r. wynosiła 355,69 zł, a od 1 do 30 kwietnia 2013 r. wynosiła 370,69 zł. Ponadto wnioskodawca posiada dwie odnawialne terminowe lokaty bankowe na kwoty 5.000 zł i 5.051,94 zł. Stałe przychody miesięczne perspektywicznie Związek oszacował na poziomie 3.329 zł, lecz wyjaśnił jednocześnie, że posiadane środki finansowe nie pokrywają aktualnie kwoty zobowiązań, a bieżąca działalność Związku jest deficytowa. W ocenie Sądu strata z tytułu prowadzonej przez Związek działalności, wbrew odmiennemu twierdzeniu zaprezentowanemu we wniosku, nie oznacza, iż podmiot traci płynność finansową i nie jest w stanie regulować własnych wymaganych zobowiązań, z czym należy wiązać zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ramach prowadzonej działalności Związek Legionistów Polskich, jak wynika z przedstawionej dokumentacji finansowej, uzyskuje bowiem wysokie dochody o charakterze względnie stałym (wynajem powierzchni magazynowej 23.700 zł, wynajem innych pomieszczeń 600 zł, składki członkowskie 709 z, opłaty za zwiedzanie Muzeum 545 zł, ekspozycja ulotek reklamowych 1620 zł; wynik z działalności na dzień 30 czerwca 2013 r.), które mogą służyć do poniesienia spornego wydatku. Sąd uznał, że nie ma bowiem podstaw, by przyjąć, że środki te mogą się stać źródłem pokrycia generowanych przez Związek wydatków z tytułu prowadzonej działalności (m.in. zobowiązań podatkowych, kosztów korzystania z mediów, kosztów usług bankowych), nie mogą zaś służyć do pokrycia kosztów sądowych. Sąd zważył także, że w ramach aktywów Związek Legionistów Polskich dysponuje środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunkach bankowych i lokatach. Powyższe środki mogą zostać wykorzystane przez Związek celem uiszczenia ciążącego na stronie zobowiązania wynikającego z kosztów prowadzenia postępowania sądowego przed sądem administracyjnym. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się w stowarzyszenia, ale nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo i to niezależnie od tego jak wysoko z punktu widzenia interesu publicznego można ocenić przedmiot działalności stowarzyszenia. Zauważyć należy, iż skarżący Związek działa w formie stowarzyszenia i prowadzi działalność gospodarczą, czerpiąc swoje dochody między innymi ze świadczeń pieniężnych swoich członków, darowizn, zapisów, dochodów z nieruchomości i kapitałów, czy też wpływów z imprez organizowanych przez Związek. Skarżące Stowarzyszenie musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest prowadzenie działalności przez stowarzyszenie na bazie własnego majątku. Tak więc zaniechanie podejmowania prób pozyskiwania środków finansowych nie może przemawiać za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna bowiem wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Zdaniem Sądu błędne jest założenie Stowarzyszenia, że do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy uprawnia go fakt wykazania, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie fakt pobierania składek od swoich członków w symbolicznej wysokości nie może stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Związek Legionistów Polskich, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. polegające na orzekaniu przez Sąd o odmowie przyznania prawa pomocy z zakresie całkowitym, w sytuacji gdy wniosek zawierał żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż sytuacja finansowa Związku od 1 lipca 2013 r. znacząco wpłynęła na możliwość poniesienia kosztów postępowania sądowego. Obecnie Związek nie posiada już żadnych przychodów z wynajmu, zaś środki z wynajmu uległy wyczerpaniu a także zostały zlikwidowane ostatnie dwie lokaty bankowe w łącznej kwocie 10.000 zł. Podniesiono, że wobec braku przychodów zobowiązania Związku wzrastają, zwłaszcza wobec dostawców mediów, co grozi odcięciem energii elektrycznej oraz cieplnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu wniosek Związku Legionistów Polskich zawierał, żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, co jednoznacznie wynika z formularza PPPr, znajdującego się w aktach sprawy. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że strona nie wykazała, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza przeprowadzona przez Sąd I instancji jest pełna i rzetelna. Nie ulega wątpliwości, że Związek Legionistów Polskich w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Okoliczność, iż związek nie posiada już dodatkowych przychodów z tytułu najmu oraz fakt zlikwidowania lokat bankowych, czy wzrost zobowiązań wobec dostawców mediów nie może stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Związkowi prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.