II GZ 677/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 384/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania ostatecznej decyzji w sprawie przyznania płatności obszarowych za 2005 r. z naruszeniem prawa postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] postanowieniem z dnia [...] października 2013 roku odmówił przyznania prawa pomocy [...] w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie stwierdzenia wydania ostatecznej decyzji w sprawie przyznania płatności obszarowych za 2005 rok z naruszeniem prawa. We wniosku o prawo pomocy [...] oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i synem i jest współwłaścicielem domu o powierzchni 32 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 7,72 ha oraz nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. W odpowiedzi na wezwanie, do nadesłania dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony, [...] przekazał zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w [...] oraz zaświadczenie z urzędu Gminy [...] o dochodowości gospodarstwa rolnego. Z powyższego zaświadczenia wynikało, że skarżący i jego żona nie posiadają kont bankowych a dochód roczny z gospodarstwa rolnego za rok 2011 wyniósł 14.386 zł. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że prawo pomocy jest przewidziane dla osób, które rzeczywiście nie są w stanie zabezpieczyć jakichkolwiek środków pieniężnych związanych z prowadzeniem postępowania przed sądem a w niniejszej sprawie skarżący nie udowodnił, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji uznał, iż dane przedstawione przez skarżącego nie są wystarczające do prawidłowej oceny możliwości płatniczych strony. Sąd podkreślił, że skarżący nie przedstawił wyciągu z rachunków bankowych ustanowionych dla wpłat z tytułu dopłat bezpośrednich i innych świadczeń budżetowych a posiadanie konta bankowego jest wymogiem obligatoryjnym do otrzymania płatności bezpośrednich, o które ubiega się skarżący. [...] nie przedstawił również żądanych informacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymywanych ewentualnie dopłat. Sąd pierwszej instancji uznał, iż nie mogą być w tym zakresie wystarczające ogólnikowe informacje, że skarżący nie otrzymuje dopłat bezpośrednich z uwagi na fakt, że są one mu "zabierane na zaległości jakie posiada z uwagi na konieczność zwrotu dopłat z lat poprzednich". Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że skarżący nie sprecyzował aktualnych kosztów, które ponosi w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym kosztów utrzymania posiadanego domu oraz nie zostało wyjaśnione źródło finansowania bieżących opłat, które skarżący niewątpliwie ponosi. Wojewódzki Sąd Administracyjne podkreślił również, że w podobnym stanie faktycznym, w sprawie dotyczącej [...] wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenie na postanowienie sądu wojewódzkiego o odmowie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z [...] czerwca 2013 r., syg. akt [...]) [...] złożył zażalenie, w którym zaskarżył postanowienie Sądu pierwszej instancji. Skarżący wskazał, iż jest osobą ubogą i nie stać go na pokrycie kosztów sądowych jak również na opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Wyjaśnił również, że nie jest w stanie zapłacić kosztów sądowych, gdyż utrzymuje się z chleba wybieranego na śmietnikach a ubiera się w odzież podarowaną od innych ludzi. W zażaleniu Skarżący wskazując na posiadane gospodarstwo rolne o obszarze 22,80 ha twierdząc, że nie ma czym uprawiać gospodarstwa ponieważ nie ma ciągnika rolniczego ani innych maszyn. [...] wskazał, że poza zadłużeniem w KRUS z tytułu nie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, nie posiada żadnych kredytów w bankach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw Należy podkreślić, że stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez Sąd. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podnieść, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawomocnym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu. Skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy i zaskarżone zażaleniem postanowienie obejmuje wniosek skarżącego z dnia [...] lipca 2013 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że [...] nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wbrew twierdzeniom żalącego, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny jego sytuacji materialnej. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca nie przedstawił natomiast dodatkowych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby trudną sytuację materialną. Należy zauważyć, iż z porównania informacji zawartych w formularzach wniosku o przyznanie prawa pomocy, występują liczne nieścisłości. We wniosku z [...] kwietnia 2013 r. został wykazany brak majątku a strona podała, iż utrzymuje się z hodowli bydła. Kolejnym wnioskiem strona wskazała, iż jest współwłaścicielem nieruchomości oraz posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 7 ha. We wniosku z dnia [...] sierpnia 2013 r., skarżący ujawnił taki sam stan majątkowy, twierdząc przy tym, że nie posiada żadnego źródła utrzymania a żywność zbiera po śmietnikach. Natomiast z ostatniego wniosku (vide k. 97 akt sprawy) wynika, iż skarżący posiada nieruchomość rolną o powierzchni 22,80 ha. Tym samym strona niedoprecyzowując dokładnego stanu swojego majątku (zwiększająca się powierzchnia gospodarstwa rolnego czy też różne informacje dotyczące posiadanego bydła) nie udowodniła, iż okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uległy zmianie, która uzasadniałaby odmienną ocenę możliwości finansowych skarżącego. Należy również zauważyć, iż strona nie przedstawiła zaświadczenia z Urzędu Gminy dotyczącego dochodu rocznego z posiadanego gospodarstwa rolnego za rok 2012. Przedstawione zaświadczenie o dochodach za rok 2011 (wskazujące roczny dochód w wysokości 14.386,00 zł) nie jest wystarczające do pełnej oceny możliwości finansowych strony skarżącej. Reasumując, skarżący nie wykazał, że po wydaniu wcześniejszego postanowienia powstały nowe, nieistniejące w chwili rozpoznawania wcześniejszego wniosku, okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy i zasadnie WSA w [...] odmówił prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia