I FZ 325/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 30 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia PHU E. sp. z o.o. z/s w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 241/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi PHU E. sp. z o.o. z/s w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 7 grudnia 2012 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zażalenie PHU E. sp. z o.o. z/s w W. dotyczy postanowienia z dnia 11 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 241/13, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", odmówił PHU E. sp. z o.o. z/s w W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że od momentu rozpoczęcia postępowania kontrolnego skarżąca praktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada żadnego majątku, wartość jej środków trwałych wynosi 0 zł, nie posiada również jakichkolwiek środków finansowych, z których mogłaby uiścić wpis sądowy (20.481,00 zł). Ponadto rachunek zysków i strat przygotowywanego sprawozdania finansowego za ubiegły rok wskazuje na ujemny wynik finansowy, w związku z czym podjęto działania mające na celu likwidację spółki. Zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2013 r. skarżąca została zobowiązana do przedłożenia odpisu zeznania podatkowego, sprawozdania finansowego za 2012 r., wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych) obrazujących historię i salda tych rachunków za okres ostatnich trzech miesięcy albo zaświadczenia z banku o zamknięciu w ww. okresie rachunków bankowych dotychczas prowadzonych dla spółki, dokumentów księgowych obrazujących wysokość przychodu i dochodu (lub straty) za okres ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia, czy z majątku spółki jest aktualnie prowadzona egzekucja, a jeżeli tak przedłożenia wszelkich dowodów jej dotyczących, oświadczenia, czy spółka posiada wymagalne zobowiązania (wobec ZUS, urzędu skarbowego, banków, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), których nie spłaca, jeżeli tak przedłożenia dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia, oświadczenia, czy spółka zawiesiła działalność gospodarczą, a jeżeli tak stosownego dokumentu potwierdzającego tę okoliczność, odpisu dokumentów potwierdzających rozpoczęcie procesu likwidacji spółki. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku i w związku z tym nie jest aktualnie prowadzona egzekucja, nie zawieszono także działalności gospodarczej. Przesłała ponadto odpisy: zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu (CIT-8) za 2012 r., bilansu oraz rachunku zysków i strat sporządzonych na dzień 31 grudnia 2012 r., zestawienia sald i obrotów za okresy sprawozdawcze od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. oraz od 1 stycznia 2013 r. do 31 marca 2013 r., zestawienie przychodów, kosztów i dochodu za okres 1 stycznia 2013 r. do 31 marca 2013 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych. Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że według rachunku zysków i strat za 2012 r. skarżąca zakończyła ten rok zyskiem w wysokości netto 906.395,95 zł, zaś dochód wykazany w zeznaniu podatkowym za ww. rok wyniósł 1.119.007,95 zł. Sąd podkreślił, że skarżąca nadal osiąga przychody, czego nie zmienia rodzaj ich źródła (według złożonego w sprzeciwie wyjaśnienia dochód w 2013 r. wynika ze sprzedaży samochodu). Sąd wskazał również, że na dzień 31 marca 2013 r. dochód brutto skarżącej wyniósł 46.176,83 zł, przy przychodach w wysokości 51.889,38 zł i kosztach ich uzyskania w kwocie 5.712,55 zł. W dalszym ciągu, pomimo stosownych zapewnień, skarżąca nie potwierdziła podjęcia działań mających na celu likwidację spółki, jak również nie wykazała, że jej wynik finansowy za ubiegły rok był ujemny, czemu przeczyły dołączone do wniosku dokumenty źródłowe. Sąd nie uwzględnił również wyjaśnienia skarżącej odnośnie posiadanych przez krótkoterminowych zobowiązań i należności. Wyjaśnienia te, wskazujące na brak ich uregulowania przez kontrahentów skarżącej, nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Nie istnieją bowiem w aktach sprawy, poza pisemnym oświadczeniami, żadne dowody, które potwierdzały by ten stan rzeczy. Istotny jest przy tym fakt, że wskazywana wysokość należności przewyższa równowartość zobowiązań, co potwierdza, że w perspektywie skarżąca jest wypłacalna i może podjąć kroki w celu zdobycia środków pozwalających pokryć wymagany w sprawie wpis sądowy. Na powyższe orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie, w którym podniosła, że w stosunku do kontrahentów skarżącej prowadzone były postępowania podatkowe zakończone decyzjami wymiarowymi, co spowodowało, iż kontrahenci przestali płacić za sprzedane im towary. Spowodowało to powstanie zatorów płatniczych u skarżącej, która przestała regulować zobowiązania na rzecz dostawców oraz Skarbu Państwa. Z powodu niewypłacalności Urząd Skarbowy w W. wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne, w ramach którego z wynagrodzenia prezesa spółki jest co miesiąc potrącana kwota 1.323,96 zł na poczet zaległości podatkowych. Prezes spółki oświadczył, że próbował zaciągnąć kredyt w celu pokrycia należnych wpisów sądowych, jednak nie posiada zdolności kredytowej. Wskazał również, że spółka nie zostanie zlikwidowana, gdyż zgromadzenie wspólników podjęło decyzje o jej sprzedaży. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, a rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że stosując prawo pomocy, nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom i podmiotom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Jest to o tyle istotne, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi formę dofinansowania z strony postępowania z budżetu państwa, a więc ze środków pochodzących od ogółu podatników. Należy ponadto zauważyć, że stosownie do art. 252 § 1 Ppsa Sąd oceniając wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy, bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Z uwagi na powyższe w niniejszej sprawie szczególnie istotne dla oceny zdolności skarżącej do ponoszenia obciążeń jest wykazywanie relatywnie wysokich dochodów, czego skarżąca nie kwestionuje skutecznie w zażaleniu. Podnoszone przez nią okoliczności, tj. sprzedaż udziałów nie podważa, a wręcz potwierdza tezę Sądu pierwszej instancji, że w perspektywie skarżąca może być wypłacalna i może podjąć kroki w celu zdobycia środków pozwalających pokryć wymagany w sprawie wpis sądowy. Naczelny Sąd Administracyjny ma zatem świadomość subiektywnego poglądu skarżącej o jej trudnej sytuacji finansowej, jednakże twierdzenie to nie znajduje pokrycia w złożonych do akt sprawy materiałach źródłowych. Wobec tego wskazać trzeba, że zobowiązania skarżącej związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed należnościami względem Skarbu Państwa, wynikającymi z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie Sądu pierwszej instancji świadczy o rozpoznaniu przez Sąd wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w sposób rzetelny i nienaruszający zasad postępowania. W każdym razie, naruszeń tych spółka nie wykazała w treści zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny ocenia bowiem orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pod kątem zaistnienia bądź nie okoliczności, o których mowa w art. 184 i 185 § 1 Ppsa. W rozpatrywanej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach zarzucić błędu. Sąd pierwszej instancji zbadał możliwości finansowe spółki, uwzględniając wysokość obciążeń finansowych jakie musi ponieść w niniejszym postępowaniu i odniósł się do podnoszonych przez skarżącą argumentów. Skarżąca w złożonym zażaleniu poinformowała natomiast o dokonanej sprzedaży udziałów oraz o tym, że posiada wierzytelności względem kontrahentów, którzy zaprzestali dokonywania płatności z tytułu zakupionych u skarżącej towarów. O wadliwości zaskarżonego postanowienia nie mogły również przesądzić gołosłowne oświadczenia prezesa spółki o chęci pozyskania środków w celu uiszczenia wpisu poprzez zaciągnięcie kredytu, o braku zdolności kredytowej, wszczęciu egzekucji względem spółki oraz jej bezskuteczności, a także o wszczęciu postępowania egzekucyjnego wobec jej prezesa. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa orzekł, jak w sentencji