II OSK 2153/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Miron del WSA Mirosław Wincenciak Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 140/13 w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 22 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M.R. (dalej jako "skarżąca") na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] lutego 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] stycznia 2013 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie odmówił przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. Jako podstawę wskazał art. 4 ust. 1 pkt 4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2012 r., poz. 400 – dalej jako "ustawa o kombatantach"). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że postanowieniem z [...] grudnia 2011 r., zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na konieczność zwrócenia się przez stronę do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej podleganie represjom określonym w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Decyzją z [...] października 2012 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił potwierdzenia okoliczności przebywania strony w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku, za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Decyzja stała się ostateczna, w związku z czym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. podjął zawieszone postępowanie. Organ podkreślił, że okoliczność osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terenie Polski potwierdza Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. W przypadku skarżącej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej nie potwierdził takiej okoliczności, a Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest uprawniony do zmiany jego stanowiska. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podniosła, że żąda przyznania statusu osoby represjonowanej w latach 1944-1956 ze względu na osadzenie jej w więzieniu w Krakowie bez wyroku od 15 sierpnia 1951 r. do 19 kwietnia 1952 r., pod zarzutem popełnienia zbrodni z art. 7 dekretu z 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa (Dz.U. Nr 30, poz. 192). Decyzją z [...] stycznia 2013 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] stycznia 2013 r. W uzasadnieniu wskazał, że wobec decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] października 2012 r. odmawiającej potwierdzenia, że wnioskodawczyni przebywała w więzieniu w latach 1944 - 56 bez wyroku za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, zobligowany był do wydania decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W toku postępowania skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wystąpiła o zwrócenie się przez Sąd I instancji do Oddziału Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie z prośbą o udzielenie informacji, czy śledztwo prowadzone pod sygnaturą akt [...] zostało zakończone oraz czy dotyczyło skarżącej. Podkreśliła, że w przypadku uzyskania takich informacji decyzje organu I i II instancji powinny zostać uchylone. Skarżąca natomiast mogłaby wystąpić o wznowienie postępowania przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej i zweryfikowanie jego decyzji. Powyższy wniosek pełnomocnik skarżącej ponowił na rozprawie oświadczając, że nie jest w stanie poinformować Sądu o przedmiocie omawianego śledztwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek z uwagi na brak informacji o związku postępowania toczącego się przed Komisją z niniejszą sprawą. Wskazał, że ewentualnie pozytywna decyzja kończąca to postępowanie, mogąca mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w rozważanej sprawie, będzie podstawą do wznowienia postępowania przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Oddalając skargę Sąd I instancji podzielił stanowisko wyrażone przez organ, stwierdzając, że wobec braku potwierdzenia przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej podnoszonych przez stronę okoliczności, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zobligowany był wydać decyzję o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może samodzielnie oceniać okoliczności podnoszonych przez stronę, które zostały zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Sąd I instancji podkreślił, że decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] października 2012 r. nie podlega kontroli Sądu w niniejszej sprawie. Związanie Sądu granicami danej sprawy nie może wkraczać ocenami prawnymi w sprawę nową w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji. Skarżąca miała możliwość zakwestionowania decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, ale wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła z uchybieniem terminu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania. Po pierwsze, art. 113 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwanej p.p.s.a.) w związku z art. 106 § 3 p.p.s.a. przez oddalenie wniosku dowodowego o zwrócenie się do Oddziału Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie z prośbą o informację, czy postępowanie toczące się pod sygn. akt [...] zostało zakończone oraz czy skarżąca występuje w nim jako osoba pokrzywdzona. W ocenie skarżącej, Sąd I instancji błędnie nie uwzględnił powyższego wniosku z uwagi na brak informacji o związku tego postępowania z niniejszą sprawą. W konsekwencji Sąd I instancji przedwcześnie zamknął rozprawę pomimo, że w aktach sprawy była pisemna informacja z 2 listopada 2012 r. o przedmiocie toczącego się postępowania przed Oddziałem Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie i jego ścisłym związkiem z niniejszą sprawą. Po drugie, art. 134 § 1 p.p.s.a. przez brak kontroli Sądu I instancji całego postępowania administracyjnego toczącego się w niniejszej sprawie, pomimo, że Sąd nie był związany granicami zarzutów i wniosków skargi. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, a także zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów zastępstwa procesowego z tym kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Punktem wyjścia dla ich oceny musi być stwierdzenie, że, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, wobec braku potwierdzenia przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej podnoszonych przez stronę okoliczności, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zobligowany był wydać decyzję o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może bowiem samodzielnie oceniać okoliczności podnoszonych przez stronę, które zostały zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] października 2012 r. nie podlega kontroli Sądu w niniejszej sprawie. Stąd też brak było podstaw do zwracania się przez Sąd I instancji do Oddziału Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie z prośbą o informację, czy postępowanie toczące się pod sygn. akt [...] zostało zakończone oraz czy skarżąca występuje w nim jako osoba pokrzywdzona. Jak wynika z akt sprawy postępowanie toczące się pod tą sygnaturą dotyczy zbrodni komunistycznej polegającej na pozbawieniu skarżącej wolności, połączonym ze szczególnym udręczeniem (postanowienie Prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej z [...] grudnia 2010 r., k. 13 akt sądowych). Zakończenie śledztwa w tym przedmiocie może mieć ewentualnie wpływ na byt prawny decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] października 2012 r., ale nie bezpośrednio na zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Jak już bowiem wielokrotnie podkreślano, wydanie decyzji w niniejszej sprawie jest uzależnione od treści decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, a jednocześnie decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej pozostaje poza zakresem kontroli organów administracji. Brak jest natomiast przeszkód do podjęcia przez skarżącą próby zweryfikowania ostatecznej decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] października 2012 r. w przewidzianym do tego trybie nadzwyczajnym postępowania administracyjnego. Dopiero ewentualna zmiana stanowiska Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej otworzy skarżącej drogę do wznowienia postępowania toczącego się przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. (decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione). Celowi temu nie może natomiast służyć postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w którym Sąd I instancji będąc związanym granicami sprawy mógł dokonać jedynie kontroli legalności decyzji wydanych w sprawie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Z tych przyczyn na uwzględnienie nie zasługiwały zarzuty naruszenia art. 113 § 1 w związku z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji nie miał podstaw do przeprowadzenia dowodu we wnioskowanym przez stronę zakresie, szczególnie uwzględniając, że z akt sprawy wynikał wprost przedmiot postępowania toczącego się przed organami Instytutu Pamięci Narodowej. Sąd I instancji dokonał pełnej oceny akt sprawy i na tej podstawie wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie, dokonując prawidłowej kontroli działalności Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Ocena ta mieściła się w granicach sprawy wyznaczonych przez art. 134 § 1 p.p.s.a. i nie ograniczała się tylko do zarzutów skargi oraz powołanej tam podstawy prawnej. Stąd też zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. również nie zasługiwał na uwzględnienie. Z tych przyczyn i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), pełnomocnik powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.