II GZ 589/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 29 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 sierpnia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2546/12 dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych postanawia: oddalić zażalenie. J. F., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, w której został zawarty wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji zawartych we wniosku wynika, iż skarżący prowadzi razem z matką gospodarstwo domowe, matka posiada dom o łącznej powierzchni 300 m2. Miesięczny dochód brutto skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (sklep) wynosi 3.000 zł, natomiast miesięczny dochód brutto matki skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (biuro rachunkowe) wynosi 5.000 zł. Miesięczne wydatki zostały określone na kwotę 2.800 zł, w tym 400 zł – telefon, 400 zł – paliwo, 1.200 zł – kredyt, 500 zł – koszty rehabilitacji, 200 zł - prąd, 100 zł – woda. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia [...] stycznia 2013 r. nadesłano wyciągi z posiadanych przez skarżącego i jego matkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, PIT-36 za rok 2012 dotyczący skarżącego, jak również PIT-36 dotyczący matki skarżącego. Z przedstawionych kopii PIT-36 wynika, że skarżący w 2012 r. osiągnął dochód w kwocie 71.221,68 zł, natomiast jego matka – 70.073,89 zł. Nadto, z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że saldo dostępnych środków na rachunku bankowym: – B. R. J. B. F. za miesiąc grudzień oscylowało od kwoty 53,36 zł do kwoty 8884,50 zł, za miesiąc styczeń od kwoty 29,97 zł do kwoty 7.814,19 zł, za miesiąc luty od kwoty 57,94 zł do kwoty 10.303,15 zł; – B. Z. F. za miesiąc grudzień oscylowało od kwoty 98,39 zł do kwoty 26.659,81 zł, za miesiąc styczeń od kwoty 13,97 zł do kwoty 11.174,23 zł, za miesiąc luty od kwoty 13,97 zł do kwoty 11.574,55 zł; – J. F. za okres od [...] listopada 2012 r. do [...] marca 2013 r. oscylowało od kwoty -58,39 zł do kwoty 7.205,86 zł; – J. J. F. za okres od [...] listopada 2012 r. do [...] marca 2013 r. oscylowało od kwoty 0,22 zł do kwoty 10.939,66 zł. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2546/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Po przeanalizowaniu przedstawionej sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego, Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), gdyż strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W ocenie WSA z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów przedstawionych w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego wynika, że skarżący i jego matka posiadają stałe źródła dochodu. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą – sklep monopolowy, matka skarżącego prowadzi biuro rachunkowe. Łączny miesięczny dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz jego matkę wynosi ok. 11.775 zł brutto. Przedstawione wyciągi z rachunków bankowych wykazują szereg dokonywanych na nich transakcji, między innymi wpłaty gotówki we wpłatomatach, jak również przelewy na rachunki własne. Comiesięczne wydatki zostały przez skarżącego określone na kwotę 2.800 zł. Pełnomocnik skarżącego w sprzeciwie podniósł, iż należy domniemywać, że w rzeczywistości wydatki skarżącego i jego matki są znacznie wyższe, jednakże nie wskazał jaka jest ich wysokość. Z zestawienia dochodów i wydatków wynika, że nie można uznać skarżącego za osobę znajdującą się w trudnej sytuacji. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, które na obecnym etapie obejmują wpis sądowy w kwocie 500 zł. Zażalenie na wskazane postanowienie złożył J. F., wnosząc o jego uchylenie oraz zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, ewentualnie o jego uchylenie i rozważenie częściowego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że nieprawidłowe jest uznanie przez Sąd, że wpis w sprawie wynosi 500 zł, ponieważ do WSA wniesione zostały trzy sprawy skarżącego, a w każdej z nich wpis wynosi 500 zł, więc suma wpisów wynosi na obecnym stadium postępowania 1.500 zł. Ponadto wskazano, iż kwota 11.775 zł stanowi dochód brutto, a dochód netto "nie odbiega zbytnio od wskazanej w oświadczeniu kwoty 8.000 zł". Skarżący uzupełnił wydatki miesięczne o koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, na które składają się: kwartalna opłata za zezwolenie na sprzedaż alkoholu wynoszącej 5.457,98 zł, czynsz za wynajem lokalu – ok. 5.500 zł oraz opłaty za energie elektryczną ok. 1.500 zł. Do powyższych wydatków należy jeszcze doliczyć koszt ochrony w wysokości ok. 52 zł, telefon firmowy ok. 240 zł oraz wynagrodzenie pracowników 4 x 2.150 zł oraz 2.500 zł. W ocenie skarżącego okoliczności te świadczą, że WSA nie wziął przy orzekaniu o prawie pomocy pod uwagę realnych możliwości płatniczych skarżącego w kontekście jego comiesięcznych wydatków i ponoszonych kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postanowienie WSA w W. odpowiada prawu, więc zażalenie J. F. podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Kwestia wykazania trudnej sytuacji materialnej stanowi przesłankę ustawową i zasadniczą (por. postanowienie NSA z 7 czerwca 2013 r., sygn. akt I GZ 182/13). W ocenie NSA nie można, jak w zażaleniu czyni to skarżący, przyjąć, że przedstawione dokumenty w wystarczający sposób obrazują jego sytuację majątkową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy, uznając, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja majątkowa przemawia za zwolnieniem go od kosztów sądowych. Jak trafnie zauważył WSA, sytuacja finansowa skarżącego nie jest, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., taka, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (500 zł w jednej sprawie, w trzech zawisłych przed Sądem I instancji sprawach – 1.500 zł) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z dokumentów przedstawionych przez J. F. nie wynika, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych. Jak bowiem wskazał skarżący, dochody uzyskiwane w prowadzonym razem z matką gospodarstwie domowym wynoszą około 8.000 zł, co stanowi kwotę wystarczającą, w ocenie NSA, żeby bez uszczerbku uiścić wpis od skargi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.