I SA/Rz 314/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Jarosław Szaro /spr./ WSA Kazimierz Włoch Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita- Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 maja 2013 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia - oddala skargę- I SA/Rz 314/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm., dalej w skrócie u.s.r.), odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że z dokumentacji emerytalno-rentowej wynika, iż E.M. pobrała świadczenie za styczeń 2011 r., które przysługiwało jej ciotce M.T., zmarłej w dniu 01.01.2011 r.. W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] marca 2011 r., zobowiązano wyżej wymienioną do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 1 478,66 zł. W dniu 01.09.2011 r. E.M. złożyła wniosek o umorzenie wyżej opisanej zaległości, w którym podała, że jej sytuacja materialna i zdrowotna jest trudna. Musi być pod stałą opieką lekarzy a znaczną część dochodów wydaje na leczenie. Po przeprowadzeniu stosownego postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia ww. należności. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją ostateczną z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...]. Na powyższą decyzję E.M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 13 marca 2012 r.. sygn. akt I SA/Rz 93/12 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2011 r. Rozpoznając sprawę ponownie, organ stwierdził, że E.M. nie była osobą uprawnioną do pobrania niezrealizowanego świadczenia, gdyż zgodnie z art. 136 ust. 1 u.s.r., świadczenie emerytalno-rentowe, należne innej osobie do dnia jej śmierci, wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a razie ich braku małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego. W dalszej kolejności, jeśli nie ma ww. osób uprawnionych, świadczenie wypłaca się innym członkom rodziny, uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba. Innymi członkami rodziny, zgodnie z art. 67 u.s.r. są: przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki i rodzeństwo, rodzice (w tym również ojczym, macocha i osoby przysposabiające). Warunki wymagane do przyznania renty rodzinnej muszą spełniać inni członkowie rodziny, jeżeli osoba, po której przysługuje niezrealizowane świadczenie, nie pozostawała na ich utrzymaniu. Warunek pozostawania na utrzymaniu uważa się za spełniony również w przypadku przyczyniania się do utrzymania osoby, po której przysługuje niezrealizowane świadczenie. Zgodnie z art. 138 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu. Odnosząc się do argumentów podniesionych we wniosku o umorzenie kwot nienależnie pobranego świadczenia, organ wskazał, że zgodnie z art. 41 a ust. 1 pkt 2 u.s.r., w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem wnioskodawcy i po uwzględnieniu jego możliwości płatniczych, oraz stanu finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego, można umorzyć należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Organ wskazał, że wnioskodawczyni mieszka wraz z córką, synem, synową i trójką niepełnoletnich wnuków w wymagającym remontu budynku murowanym, krytym blachą. Zajmuje wraz z rodziną 2 pokoje, kuchnię i łazienkę. Obok budynku mieszkalnego znajdują się: drewniany budynek gospodarczy i blaszany garaż. E.M. nie posiada maszyn rolniczych ani inwentarza żywego. Obecnie stałym źródłem dochodu wnioskodawczyni jest emerytura pracownicza w wysokości 1200 zł netto miesięcznie. Nie korzysta z pomocy finansowanej przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej. Ze swego dochodu ponosi (na podstawie przedłożonych rachunków) koszty z tytułu: - opłat za energię elektryczną - około 150 zł miesięcznie, - opłat za kanalizację - około 70.zł, - opłat za internet- około 30 zł miesięcznie, - zakupu opału - około 200 zł miesięcznie, - spłaty kredytu - 240 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała także nieudokumentowane rachunkami wydatki z tytułu: - opłat za gaz - około 100 zł miesięcznie, - opłat za telewizję "A" - około 40 zł miesięcznie, - zakupu żywności - około 300 zł miesięcznie, Mając na względzie powyższe, organ rentowy stanął na stanowisku, iż osiągany przez wnioskodawczynię miesięczny dochód, pozwala spłacić przedmiotowe zadłużenie. Natomiast rozłożenie spłaty należności na dogodne raty będzie możliwe po złożeniu przez wnioskodawczynię stosownego wniosku, w którym zaproponuje wysokość miesięcznych rat, dostosowanych do jej możliwości finansowych. Z tych przyczyn, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, opisaną wyżej decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Po wniesieniu przez E.M. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art.138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej k.p.a.) i art. 41 a ust.1 pkt 2 u.s.r., decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Decyzja ta została zaskarżona do tutejszego Sądu przez E.M., która wskazała, że Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie uwzględnił, pomimo stosownego udokumentowania okoliczności, iż nie jest w stanie spłacić przedmiotowego świadczenia. Organ nie wziął przy tym pod uwagę, że na jej utrzymaniu pozostaje 30 – letnia bezrobotna córka, bez prawa do zasiłku. Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie wygospodarować nawet kilku złotych na spłatę ewentualnych rat zwłaszcza, że środki, którymi dysponuje nie wystarczają na zaspokojenie potrzeb niezbędnych dla egzystencji. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skargę należy uznać za bezzasadną. Kontrolując zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dacie jej wydania należy wskazać, że przepisem regulującym możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia w niniejszej sprawie jest art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Zatem przesłankami warunkującymi umorzenie nienależnie pobranego świadczenia jest złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ winien przy tym uwzględnić z jednej strony możliwości płatnicze wnioskodawcy a z drugiej, stan finansów funduszu emerytalno – rentowego. Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, jednak nie ulega wątpliwości, że jednym z kryteriów oceny, czy w sprawie taki ważny interes zachodzi, jest trudna sytuacja finansowa wnioskodawcy. Organ powinien więc zbadać, czy pomiędzy sytuacją finansową zobowiązanego a koniecznością zwrotu nienależnego świadczenia występuje taka zależność, że wykonanie obowiązku zapłaty spowoduje bezpośrednie zagrożenie dla podstaw egzystencji wnioskodawcy. Należy w tym celu przeprowadzić postępowanie wyjaśniające rzeczywisty stan rodzinny i majątkowy wnioskodawcy, w tym ustalić jego dochody i wydatki, z uwzględnieniem tych niezbędnych dla codziennego funkcjonowania. O wystąpieniu ważnego interesu po stronie zainteresowanego, przemawiającego za umorzeniem należności można mówić w sytuacji, gdy na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, bądź choroba lub ciężkie kalectwo, zobowiązany nie jest w stanie zwrócić świadczenia, które pobrał nienależnie. Ważny interes zobowiązanego zachodzi także, gdy na skutek niskich zarobków, sytuujących się na granicy minimum socjalnego, wnioskodawca nie jest w stanie pogodzić obowiązku spłaty należności z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jednak jak wynika z treści art. 41 ust. 1 u.s.r., właściwy organ decyduje o ewentualnym umorzeniu należności w warunkach uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w tym artykule słowo "może". Oznacza to, że w razie zaistnienia przesłanek, umożliwiających uwzględnienie wniosku, organ posiada uprawnienie lecz nie obowiązek, umorzenia określonych należności. Zatem nawet w przypadku stwierdzenia, że w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego a umorzeniu należności nie sprzeciwia się interes funduszu emerytalno – rentowego, organ ma możliwość wyboru pomiędzy przyznaniem bądź odmową przyznania tego rodzaju ulgi. Tym samym sąd administracyjny, kontrolując wydane w danej sprawie decyzje, nie ma możliwości kwestionowania merytorycznego rozstrzygnięcia. Jest natomiast obowiązany ocenić sposób przeprowadzonego postępowania w sprawie w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawy materialnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest bowiem zobowiązany mocą art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie Sąd bada również, czy organ prawidłowo zastosował art. 41a ust. 1 u.s.r., tj. czy w sposób kompleksowy określił możliwości płatnicze zobowiązanego i stan finansowy funduszu emerytalno – rentowego, a tym samym czy uwzględnił i wyważył relację pomiędzy interesem prywatnym a publicznym. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego prawidłowo ustalił warunki mieszkaniowe zobowiązanej, przeprowadzając w tym celu, na przestrzeni całego postępowania, czterokrotne wizytacje w gospodarstwie płatniczki. Opierając się natomiast na rachunkach przedstawionych przez E.M., określił wysokość opłat za media oraz wydatki na opał i wyżywienie a więc zbadał możliwości płatnicze skarżącej. Odliczenie od wysokości comiesięcznego dochodu z tytułu emerytury, niezbędnych wydatków na codzienne utrzymanie daje kwotę ok. 70 zł, możliwą do zagospodarowania Nie można więc podważyć wniosku organu, że skarżąca jest w stanie spłacić zadłużenie z tytułu nienależnego świadczenia w systemie ratalnym. Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżącej, iż Prezes KRUS pominął fakt dramatycznej sytuacji finansowej skarżącej, gdyż twierdzenia te nie znajdują odzwierciedlenia w zgromadzonym w sposób wyczerpujący materiale dowodowym. We wniosku z dnia 01.09.2011 r., który wszczął niniejsze postępowanie, skarżąca podała, że połowę swoich dochodów wydaje na recepty a ze źródła jej utrzymania, jakim jest emerytura utrzymuje się 6 osób. Twierdzenia te nie zostały potwierdzone w toku postępowania, bowiem podczas wizytacji w gospodarstwie płatnika ustalono, że syn, który wraz ze swoją pięcioosobową rodziną zamieszkuje wspólnie ze skarżącą, posiada własne źródło dochodu w wysokości 1500 zł. Ponadto, skarżąca nie udokumentowała wydatków związanych ze swoim leczeniem, gdyż jak podała w piśmie z dnia 07.11.2011 r., ośrodek zdrowia zgubił jej kartotekę, poza tym leczy się w prywatnych gabinetach. Organ miał więc podstawy by uznać, że ratalna spłata powstałego zadłużenia nie zaburzy podstaw codziennego funkcjonowania. Konkluzja ta nie miała charakteru dowolnego, lecz mieściła się w granicach swobodnej oceny dowodów, co zostało przedstawione w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu. Skarżąca nie wskazała przy tym dowodów, które organ pominął przy rozpatrywaniu sprawy. Organ miał także prawo uznać, że podnoszony przez skarżącą fakt pozostawania na jej utrzymaniu 30 – letniej, bezrobotnej i bez prawa do zasiłku córki, nie przemawia za umorzeniem przedmiotowych należności. Należy bowiem zauważyć, że na E.M. nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec 30 – letniego, nawet bezrobotnego dziecka. Z tych względów, wobec niestwierdzenia naruszenia jakichkolwiek przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd postanowił skargę oddalić, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).