III SA/Gd 217/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędziowie WSA Alina Dominiak (spr.), WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 18 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego na potrzeby własne z naruszeniem prawa oddala skargę. Decyzją z dnia 24 października 2012 r. Naczelnik Urzędu Celnego, na podstawie art. 1 pkt 1, art. 104 k.p.a. , art. 33 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 92a ust. 1 i ust. 6, art. 93 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2007 r. nr 125, poz. 874 ze zm.) nałożył na A. T., prowadzącego działalność gospodarczą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "A" A. T. – karę pieniężną w kwocie 8 000 zł, za wykonywanie w dniu 27 czerwca 2012 r. przewozu drogowego pojazdem samochodowym marki Volkswagen nr rej. [...] wraz z przyczepą o nr rej. [...] z naruszeniem przepisów ustawy o transporcie drogowym, w zakresie wykonywania przewozu drogowego na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia. Organ podał, że wskazane naruszenia zostały stwierdzone podczas kontroli drogowej zespołu pojazdów składającego się z samochodu ciężarowego marki Volkswagen o nr rej. [...] wraz z przyczepą o nr rej. [...] kierowanego przez D. R.. Kontrola miała miejsce w dniu 27 czerwca 2012 r. na drodze krajowej nr [...] w miejscowości K. i została udokumentowana protokołem kontroli nr [...]. Dopuszczalna masa całkowita w/w samochodu ciężarowego wynosiła 3.500 kg, a przyczepy 2.000 kg. Łączna dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów wyniosła 5.500 kg, wobec czego kontrolowany przewóz drogowy podlegał ustawie o transporcie drogowym. Organ wskazał, że zostały łącznie spełnione wymienione w art. 4 pkt 4 ww. ustawy warunki- wykonywany w dniu 27 czerwca 2012 r. przewóz drogowy realizowany był w ramach prowadzonej przez A. T. działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, wobec czego powinien on posiadać zaświadczenie na przewozy drogowe na potrzeby własne. Przewozy takie mogą być wykonywane, zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy, po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Wypis takiego zaświadczenia kontrolowany winien mieć przy sobie i okazywać na żądanie (art. 87 ust. 2 ustawy). Podczas kontroli drogowej kontrolowany nie posiadał wypisu zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne. Tym samym wykonywany przewóz odbywał się bez wymaganego zaświadczenia. W odwołaniu A. T. zarzucił obrazę art. 92c ust. 1 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym poprzez jego niezastosowanie. Użyczając samochód marki Volkswagen od firmy P. L. S. był przekonany, iż "zezwolenie" jest przypisane do samochodu, dlatego nie podjął żadnych działań zmierzających do uzyskania takiego dokumentu. Polecając przewiezienie obrabiarek swojemu pracownikowi D. R. zezwolił na użycie do tego celu przedmiotowego pojazdu bez wykorzystywania przyczepy. D. R. bez konsultacji podjął decyzję o dołączeniu do pojazdu przyczepy zauważając, że ilość towaru uniemożliwia przewiezienie go wyłącznie samochodem. Skarżący uznał, że nie miał wpływu na powstanie naruszenia, które nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których nie mógł przewidzieć Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 18 stycznia 2013 r. na postawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył definicję przewozu na potrzeby własne, zawartą w art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym i wskazał, że stosownie do art. 33 tej ustawy przewozy na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu stosownego zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Podczas przewozu drogowego wykonywanego na potrzeby własne kontrolowany jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli m.in. wypis zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne ( art. 87 ust. 2 ustawy). Przedsiębiorca wykonujący przewozy na potrzeby własne odpowiedzialny jest za wyposażenie kierowcy wykonującego transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne w wymagane dokumenty (art. 87 ust. 3 ustawy). Art. 92c ust.1 pkt 1 ustawy wprowadza przesłanki wyłączenia odpowiedzialności administracyjnej za naruszenia warunków lub obowiązków przewozu drogowego. Przepis ten dotyczy tylko zdarzeń nieoczekiwanych, nie dających się przewidzieć, nie związanych z doborem pracowników. Odpowiedzialność określona w art. 92 ust. 1 cyt. ustawy ma charakter administracyjny, co oznacza, że nie jest oparta na zasadzie winy i do jej stwierdzenia wystarczające jest, co do zasady, stwierdzenie naruszenia, nawet jeżeli powstało ono w sposób niezawiniony. W ocenie organu regulacja prawna wyrażona w ww. przepisie odnosi się do wyjątkowych sytuacji, których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy, przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności, nie był w stanie przewidzieć. Braku wiedzy o samowolnej ingerencji pracownika w powierzone mu zadania nie można kwalifikować ani w kategoriach tzw. braku wpływu przedsiębiorcy, jak i okoliczności, których nie można przewidzieć. Przedsiębiorca ma obowiązek nadzorowania pracowników w taki sposób, aby nie dochodziło do naruszeń w powyższym zakresie. Jego obowiązkiem jest takie zorganizowanie pracy, aby przewóz drogowy wykonywany był zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W dyspozycji art. 92c. ust.1 pkt 1 ustawy nie mieszczą się sytuacje, które są wynikiem zachowania kierowcy, które bezpośrednio wynikają z braku właściwych rozwiązań organizacyjnych, a także kwestie właściwego doboru pracowników. W związku z powyższym nie można było uznać, że strona nie może odpowiadać za naruszenia przepisów ustawy z powodu działań pracownika, na które to działanie nie miała wpływu. Organ wskazał, że ustawodawca określając wymiar kary za brak zaświadczenia nie wypowiedział się w kwestii częstotliwości przewozów dokonywanych z naruszeniem przepisu, ani też szkodliwości takiego czynu. Na powyższą decyzję A. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku , zarzucając naruszenie -art. 7, 75, 77 k.p.a., poprzez pominięcie bezpośredniego dowodu z przesłuchania w charakterze świadka D. R., kierującego zespołem pojazdów podczas kontroli drogowej w dniu 27 czerwca 2012 r., niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dokonanie niewłaściwych ustaleń faktycznych oraz wydanie decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, -art. 92c ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy okoliczności sprawy i dowody wskazują, że skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia, które nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których nie mógł przewidzieć. Skarżący nie zgodził się z ustaleniami organu, że dokonania przez pracownika przewozu drogowego zespołem pojazdów bez wiedzy pracodawcy nie można zakwalifikować ani w kategoriach braku wpływu przedsiębiorcy, ani okoliczności, których nie można przewidzieć. Przytoczył treść uzasadnienia do projektu nowelizacji ustawy o transporcie drogowym, wprowadzającej obowiązujące od dnia 1 stycznia 2012 r. zasady karania kierowców i zarządzających transportem: "odpowiedzialność kierowców i innych osób ma być odpowiedzialnością ponoszoną wyłącznie za czyny zawinione (wina umyślna lub nieumyślna) w odróżnieniu od dotychczasowej odpowiedzialności przedsiębiorców ponoszonej na podstawie tzw. winy obiektywnej, gdzie dla nałożenia sankcji wystarczyło w zasadzie samo stwierdzenie naruszenia bez badania związku pomiędzy naruszeniem a zachowaniem przedsiębiorcy". Zdaniem skarżącego okoliczności sprawy i dowody (w tym te pominięte przez organ ) wskazują, że skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. z 2012r., poz.270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. ( tj. Dz. U. z 2007 r. nr 125, poz.874 ze zm.) ,zwanej dalej "ustawą", przepisów ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy. Art. 4 pkt 4 ustawy stanowi, że niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne – to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. Wykonywany w dniu 27 czerwca 2012 r. przewóz , z uwagi na użycie do niego zespołu pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3, 5 tony, podlegał ustawie o transporcie drogowym. Niesporne w sprawie było, że przewóz ten był przewozem drogowym na potrzeby własne. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Wykonywany przewóz drogowy nie był zwolniony z obowiązku uzyskania powyższego zaświadczenia na podstawie art. 33 ust. 2 ustawy. Podczas kontroli w dniu 27 czerwca 2012 r. kontrolowany nie miał przy sobie i nie okazał wypisu zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne , do czego był zobowiązany na podstawie art. 87 ust. 2 ustawy. Sytuacja taka powodowała obowiązek nałożenia na skarżącego kary pieniężnej zgodnie z art. 92 a ust. 1 ustawy, który stanowi, że podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 10.000 złotych za każde naruszenie. Wysokość kary pieniężnej za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia nie została pozostawiona uznaniu organów. Zgodnie bowiem z art. 92a ust. 6 ustawy, wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1, oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do ustawy. Zgodnie z treścią punktu 1.3 załącznika nr 3 do ustawy wysokość kary pieniężnej za stwierdzone w niniejszej sprawie naruszenie - wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia - wynosi 8000 zł. Sporne między stronami było natomiast, czy w okolicznościach sprawy zastosowanie miał art. 92 c ust. 1 pkt 1 ustawy, który stanowi, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1 , na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się , jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Skarżący zarzuca, że decyzja jego pracownika o posłużeniu się przy przewozie obrabiarek nie tylko samochodem marki Volkswagen , ale także przyczepą, bez wiedzy i zgody skarżącego, musi być uznana za sytuację braku wpływu skarżącego na powstanie naruszenia, które nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których skarżący nie mógł przewidzieć. Zauważyć należy, że okoliczność posłużenia się dodatkowo przyczepą spowodowało , że dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów przekroczyła 3,5 tony, wobec czego do tego przejazdu zastosowanie miały przepisy ustawy. Skarżący zarzuca też zaskarżonej decyzji wadliwość z powodu nieprzeprowadzenia bezpośredniego dowodu z zeznania świadka D. R., co w jego ocenie skutkuje niewyjaśnieniem wszystkich istotnych okoliczności , dokonaniem niewłaściwych ustaleń faktycznych i wydaniem decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy. Odnosząc się do tego ostatniego zarzutu stwierdzić trzeba, że skarżący nie zgłaszał w toku postępowania przed organami wniosku o przesłuchanie D. R. w charakterze świadka. Przedłożył natomiast jego oświadczenie z dnia 21 grudnia 2012 r. przy odwołaniu, a swoje stanowisko o istnieniu okoliczności z art. 92 c ust. 1 pkt 1 ustawy przedstawił na etapie postępowania odwoławczego. Wynika z nich , że D. R. bez konsultacji podjął decyzję o przewozie obrabiarek przyczepą skarżącego, bowiem nie zmieściły się w samochodzie. Organ odwoławczy nie kwestionował twierdzeń skarżącego i oświadczenia D. R. co do zasady, natomiast dokonał odmiennej ich oceny oraz wyciągnął z nich inne wnioski, niż uczynił to skarżący. Tak więc nie można podzielić zarzutów skargi dotyczących wadliwości postępowania z powodu nie przesłuchania świadka , niekompletności materiału dowodowego i niewłaściwych ustaleń faktycznych. Nie istniała potrzeba przeprowadzania postępowania dowodowego w większym, niż przeprowadzony, zakresie. "Niekompletność materiału dowodowego i niewłaściwe ustalenia faktyczne" to w istocie dokonana przez organ inna ocena zebranego materiału dowodowego i twierdzeń skarżącego –niezgodna z jego oczekiwaniami. W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że regulacja prawna wyrażona w art. 92c ust. 1 pkt 1 ustawy odnosi się do sytuacji, których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności nie był w stanie przewidzieć. Zgodzić też się należy z organem odwoławczym, że brak wiedzy o samowolnej ingerencji pracownika w powierzone mu zadania nie jest ani tzw. brakiem wpływu przedsiębiorcy, ani okolicznością, której nie można przewidzieć. Przedsiębiorca ma obowiązek zorganizowania pracy , doboru właściwych rozwiązań organizacyjnych , nadzorowania pracowników w taki sposób, by nie dochodziło do naruszeń prawa przy wykonywaniu przewozów drogowych. Przedsiębiorca nie jest odpowiedzialny za naruszenie prawa przez kierowcę, jeżeli nie miał wpływu na powstanie naruszenia lub nie mógł tego przewidzieć. Sytuacja taka ma miejsce, gdy wyłączną winę za powstanie naruszenia ponosi osoba trzecia (kierowca) lub gdy naruszenie prawa jest wynikiem okoliczności całkowicie niezależnych od przewoźnika. Przedsiębiorca, by się zwolnić od odpowiedzialności za powstanie naruszenia musi wykazać, że dołożył należytej staranności, tzn. uczynił wszystko, czego można od niego rozsądnie wymagać, organizując przewóz, a jedynie wskutek niezależnych okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia prawa. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. Przewożone obrabiarki miały duże gabaryty, i – jak wynika ze zdjęć dołączonych do protokołu kontroli - zajmowały i samochód , i przyczepę , które wchodziły w skład zespołu pojazdów podczas przewozu drogowego w dniu 27 czerwca 2012 r. Jak wynika z treści odwołania – obrabiarki przewożone były na odległość 50 km. Przyczepa jest własnością skarżącego, a D. R. przewoził obrabiarki na jego polecenie. Powyższe okoliczności wskazują na fakt, że skarżący nie dołożył należytej staranności, organizując przewóz. Wydanie dyspozycji o przewozie obrabiarek samochodem Volkswagen było działaniem niedbałym. Nie budzi żadnej wątpliwości , że samochodem Volkswagen nie można było przewieść wszystkich obrabiarek – nie zachodziła tu konieczność podejmowania jakichkolwiek prób umieszczenia ich w tym samochodzie, by to stwierdzić - ich ilość i wielkość z góry to wykluczała. Nieracjonalne z kolei było dokonywanie przewozu dwukrotnie – przewóz na odległość 50 km w jedną stronę absorbował czas i generował koszty , choćby paliwa. Użycie przyczepy skarżącego do przewozu obrabiarek tak, by wykonać jedynie jeden przejazd było najprostszym i narzucającym się rozwiązaniem. Nie jest możliwe w tej sytuacji uznanie, jak chciałby tego skarżący, że nie miał on wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których nie mógł przewidzieć. Podjęcie decyzji o użyciu przyczepy przez pracownika skarżącego, nawet bez wiedzy skarżącego, w realiach niniejszej sprawy nie może być uznane za okoliczność powodującą możliwość zastosowania wobec skarżącego art. 92 c ust. 1 pkt 1 ustawy. Z treści pism skarżącego wynika, że skarżący niezbyt orientuje się, czy i jakie dokumenty powinien posiadać , korzystając z pojazdów – w odwołaniu wskazał, że był pewien, że zezwolenie jest "przypisane" do samochodu, wobec czego nie podjął żadnych działań, by zezwolenie samodzielnie uzyskać. Abstrahując od merytorycznej treści tej wypowiedzi stwierdzić należy, że świadczy ona o tym, że skarżący nie dokłada należytej staranności , by pozyskać niezbędną wiedzę dotyczącą wymaganych przez prawo dokumentów przy wykonywaniu przewozów. Odnosząc się do zarzutu skargi, że odpowiedzialność na podstawie przepisów ustawy ma być odpowiedzialnością ponoszoną wyłącznie za czyny zawinione ( wina umyślna lub nieumyślna) wskazać należy, że także przy takim interpretowaniu przepisów ustawy skarżącemu należałoby przypisać winę – bowiem niedbalstwo jest postacią winy nieumyślnej. Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie brak podstaw do zastosowania przepisu art. 92c ust. 1 pkt 1 ustawy. Wobec powyższego Sąd, nie podzielając zarzutów skargi i nie stwierdzając naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.