II GSK 1660/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 1968/12 w sprawie ze skargi J. K., K. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 31 [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 1968/12 oddalił skargę J.K., K.K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 31 [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. pismem z dnia 18 [...] 2012 r., znak: [...] wystąpił do W. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Pana A.B. z tytułu zawartych z Płatnikiem: N. s.c. J.K., K.K. umów, których przedmiotem było szkolenie kandydatów na kierowców. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Dyrektor W. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, decyzją nr [...] z dnia 21 [...] 2012 r., znak: [...] uznał A.B. za objętego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z Płatnikiem: N. s.c. J.K.,K.K. umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w okresach: 1) od 1 lipca 2008 r. do 30 września 2008 r., 2) od 8 października 2008 r. do 31 października 2008 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, po rozpatrzeniu odwołania płatnika, decyzją z dnia 31 [...] 2012 r. utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ wskazał, że ubezpieczony w odpowiedzi na pismo z dnia 25 [...] 2012 r. W. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia nadesłał wyjaśnienia, z których wynika, że był zatrudniony u Płatnika na umowę o dzieło, jednakże nie pamięta konkretnych okresów, a umów z orzekanego okresu nie przechowuje; zobowiązany był do wyszkolenia kursantów w zakresie prowadzenia pojazdów (nie prowadził jednak zajęć teoretycznych), a umowa określała wysokość wynagrodzenia za każdego wyszkolonego kursanta. Organ przytoczył również informacje uzyskane od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zawarte w piśmie z dnia 18 [...] 2012 r. a mianowicie, że w ramach zawartych umów cywilnoprawnych, nazwanych przez Płatnika umowami o dzieło A.B., jak i inne osoby zatrudnione u tego Płatnika w charakterze instruktorów nauki jazdy: prowadziły karty przeprowadzonych zajęć, zajęcia teoretyczne z wykorzystaniem sali wykładowej wynajmowanej przez Płatnika, odbywały zajęcia praktyczne z wykorzystaniem samochodów do nauki jazdy na placach manewrowych (dzierżawionych przez Płatnika) oraz na ulicach i drogach powiatu z., oraz otrzymywały wynagrodzenie za wykonanie czynności, które każdorazowo określone były w umowie w konkretnej stawce za każdą godzinę zajęć (wysokość wynagrodzenia uzależniona była od ilości przepracowanych godzin). Zdaniem Prezesa NFZ zawarta umowa była umową o świadczenie usług, której przedmiotem było szkolenie kierowców, albowiem nie wskazano w niej konkretnego rezultatu/dzieła, lecz tylko określone do wykonania czynności. Nadto rodzaj i sposób wykonywania usług, zawarcie umowy, w której określona została data rozpoczęcia oraz zakończenia usług, sposób wynagrodzenia (za ściśle wykonaną usługę) wskazuje, że umowa ta nosiła charakter umów zlecenia, określonych w art. 734-750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.), zwanej dalej "k.c.". Organ odwołał się przy tym do orzecznictwa sądów administracyjnych oraz orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II UK 187/11. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa NFZ J.K.,K.K. zarzucili organowi błędną ocenę zebranego materiału dowodowego. Zdaniem skarżących przedmiotowa umowa była umową o dzieło, gdyż instruktor tj. A.B. miał obowiązek tak przeprowadzić szkolenie, aby kursant nabył wystarczających umiejętności w zakresie kierowania pojazdem i zdał egzamin wewnętrzny. Prawo do wynagrodzenia instruktora było uzależnione od pozytywnego zdania egzaminu, a więc zdaniem strony skarżącej była to umowa rezultatu a nie zlecenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd wskazał, że istotą sporu w niniejszej sprawie jest ocena, czy umowy zawarte przez skarżących z A.B., to umowy o dzieło, czy też - mając na uwadze ich rzeczywistą treść - umowy o świadczenie usług. W ocenie Sądu, organy prawidłowo określiły charakter omawianych umów. Należy podnieść, że zasadniczo w treści umowy o dzieło istnieje konieczność opisania rezultatu, ponieważ to rezultat kreuje stosunki zobowiązaniowe między stronami tej umowy. W spornych umowach w istocie mamy do czynienia z wykonywaniem czynności faktycznych w postaci przygotowania praktycznego osób, które brały udział w kursie na prawo jazdy. Jeżeli z natury stosunku zobowiązaniowego wynika, że rezultat nie może zostać objęty treścią świadczenia, jakim jest umowa o dzieło, jest ona sprzeczna z naturą tego stosunku zobowiązaniowego. Z tego względu nazwanie umowy nie przesądza o jej charakterze. Nauczanie jazdy samochodem to ciąg określonych czynności - działania, które nie prowadzi do osiągnięcia konkretnego "dzieła". Elementem przedmiotowo istotnym w wielokrotnym i systematycznym świadczeniu pracy przez uczestnika postępowania, polegającej na szkoleniu kandydatów na kierowców, faktycznie było działanie w celu osiągnięcia skutku, a nie do zrealizowania rezultatu. Zdaniem Sądu, sporne umowy są umowami o świadczenie usług nauki jazdy, które polegają na zobowiązaniu do dokonania czynności faktycznych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, organ prawidłowo zastosował art. 66. ust. 1 ustawy o świadczeniach uznając, że A.B. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba spełniająca warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznym, ponieważ wykonywał pracę na podstawie innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Przepis art. 82 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Przy czym, jak wskazano na wstępie za osobę wykonującą pracę na podstawie m.in. umowy o świadczenie usług składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wobec tego, że zamawiający obowiązku tego nie dopełnił, zasadnym był wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skierowany do uprawnionego organu o ustalenie podlegania A.B. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie objętym zaskarżoną decyzją. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli J.K.K. wnosząc o zmianę wyroku i uznanie, że A.B. w okresie od 1 lipca 2008 r. do 30 sierpnia 2008 r. oraz od 8 do 31 października 2008 r. nie podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu, a także o zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego. tj. art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w związku z art. 750 k.c. poprzez zastosowanie niewłaściwej normy prawa i zakwalifikowanie ustalonego stanu faktycznego do przepisów o świadczeniu usług, do których odpowiednio zastosowanie mają przepisy o zleceniu, zamiast umowy o dzieło. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zamiarem stron było zawarcie umowy rezultatu, czyli umowy o dzieło. Szkolący ponosił pełną odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie dzieła, na nim spoczywał obowiązek ustalenia planu szkolenia i sposobu jego przeprowadzenia tak, aby osiągnął pożądany rezultat w postaci nabycia przez kursanta wystarczającego poziomu wiedzy i umiejętności dla pozytywnego zdania egzaminu. Niewłaściwe lub nieumiejętne prowadzenie szkolenia, skutkowało utratą prawa do wynagrodzenia. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1968/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną K.K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego art. 66 ust.1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w związku z art. 750 k.c. Na wstępie należy wskazać, że z niespornych i niekwestionowanych okoliczności stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, które przyjęte zostały przez Sąd pierwszej instancji za podstawę wyrokowania wynika, że płatnik zawarł z A.B. umowy nazwane przez strony "umowami o dzieło", których przedmiotem było teoretyczne i praktyczne szkolenie kandydatów na kierowców. Opierając się na tak ustalonym stanie faktycznym, za zasadne należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, że sam fakt nazwania przez strony łączącej je umowy "umową o dzieło", w żadnym razie nie może przesądzać o jej charakterze. Nie może budzić żadnych wątpliwości, że odpowiedź na pytanie o prawny charakter umowy cywilnej oraz jej istotę, nie może pomijać konieczności przeprowadzenia oceny tej umowy z punktu widzenia treści zawartych w niej postanowień, jak również z punktu widzenia przepisów ustawy Kodeks cywilny. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na to, że o ile przedmiotem umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu jest dokonanie (wykonywanie) określonej czynności faktycznej, to uwzględniając treść art. 627 k.c. zgodnie, z którym przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia, przyjąć należy, że umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej, zaś umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, której celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. Jednym zaś z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2006 r., sygn. akt III AUa 1700/05). Wobec tego, gdy przedmiot umowy stanowi przygotowanie do egzaminu państwowego kandydatów na kierowców, nie może budzić żadnych wątpliwości, że jej wykonanie przez instruktora nauki jazdy stanowiło ciąg czynności faktycznych poddanych reżimowi starannego działania zmierzających do przekazania uczestnikom szkolenia, jako skutku tych czynności, niezbędnej wiedzy teoretycznej i praktycznej z zakresu jazdy samochodem umożliwiającej zdanie egzaminu państwowego, jednak bez gwarancji zdania tego egzaminu, co uznać należy za oczywiste. Tego rodzaju rezultat, zwłaszcza, że wykonujący umowę instruktor nauki jazdy nie miał żadnego wpływu na jego osiągnięcie, ze swej istoty, nie mógł być - i nie był – objęty treścią postanowień omawianej umowy i nie stanowił przedmiotu jej świadczenia. Gdyby miało być jednak inaczej, to uwzględniając treść art. 353¹ k.c. uznać należałoby, że sprzeciwiałoby się to właściwości (naturze) stosunku zobowiązaniowego łączącego jego strony. Stwierdzić należy więc, że treścią umowy z prowadzącym kurs nauki jazdy nie jest osiągnięcie rezultatu. Rezultat w postaci pomyślnego wyniku egzaminu byłby, bowiem również obiektywnie nieosiągalny. Przyjmujący zamówienie może jedynie zobowiązać się do starannego przeprowadzenia wszystkich czynności niezbędnych do pomyślnego zdania egzaminu przez uczestnika kursu na prawo jazdy określonej kategorii, nie przyjmując jednak na siebie odpowiedzialności za ich rezultat, co nakazuje oceniać taką umowę z punktu widzenia art. 750 k.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt III AUa 907/12). Również poziom opanowania materiału i umiejętności przez uczestników kursu nauki jazdy w wyniku takich szkoleń, nie może być oceniany, jako rezultat w znaczeniu określonym w art. 627 k.c. ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt III AUa 880/12). W tej mierze, również w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowczo podkreśla się, że umowa, której przedmiotem jest przeprowadzenie szkolenia umożliwiającego kandydatom na kierowców przystąpienie do egzaminu państwowego w celu uzyskania prawa jazdy, jest umową o świadczenie usług, o której mowa w art. 750 k.c., a nie umową o dzieło z art. 627 k.c. (por. wyrok z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II UK 187/11). Uwzględniając przedstawione argumenty, brak jest jakichkolwiek usprawiedliwionych podstaw, aby podważać zasadność i prawidłowość stanowiska Sądu pierwszej instancji, że umowę przedmiotem, której jak wynika z treści jej postanowień, było nauczenie jazdy samochodem i przygotowanie do egzaminu państwowego kandydatów na kierowców, oceniać należało z uwzględnieniem jej charakteru i istoty, tj., jako umowę o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W rozpoznawanej sprawie nie może być, więc mowy o naruszeniu przez Sąd art. 750 k.c. poprzez jego zastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Powyższe prowadzi do wniosku, że wbrew stanowisku strony skarżącej, Sąd pierwszej instancji nie naruszył również art. 66 ust.1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, który to przepis stanowił wzorzec kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ wydanej w przedmiocie ustalenia podlegania A.B. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Z przywołanego przepisu wynika, bowiem, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.