II GZ 249/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1111/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na pismo w sprawie wniosku o przyznanie płatności postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1111/12, odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], o stwierdzeniu niedopuszczalności wniesienia zażalenia na pismo w sprawie wniosku o przyznanie płatności, w oparciu o następujący stan faktyczny. R. P. (dalej: skarżący, wnioskodawca) wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i rzecznika patentowego. Podał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji osobistej i majątkowej oraz że jest bezdomny, zadłużony i nie osiąga żadnych dochodów. Pismem z dnia 14 grudnia 2012 r. Sąd wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów źródłowych, uzupełniających jego oświadczenie o stanie majątkowym, niezbędnych dla rozpoznania złożonego wniosku. Sąd wskazał też na okoliczności znane z urzędu, że skarżący prowadzi działalność rolniczą i pełni funkcję prezesa zarządu w "A.-Z." sp. z o.o., zaś w maju 2012 r. zbył na rzecz swojego brata M. P. udziały w tej spółce o łącznej wartości 100.000 zł. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Sądu I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy uznając, że przekazane informacje nie stanowią właściwej podstawy dla oceny jego zdolności płatniczych. Przyczyną orzeczenia o odmowie przyznania prawa pomocy były zatem niepełne i budzące wątpliwości oświadczenie majątkowe, które nie pozwoliło na ustalenie rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej strony. W wyniku sprzeciwu wniesionego przez R. P. w dniu [...] lutego 2013r. (data stempla pocztowego na kopercie – karta akt sądowych: 60) postanowienie referendarza sądowego utraciło moc. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Sąd I instancji podkreślił, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. Ogólnikowe i nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej, bowiem nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. W ocenie Sądu I instancji wnioskodawca nie wykazał wysokości przychodu ani kosztów koniecznego utrzymania. Przekazane przez niego wyjaśnienia nie pozwoliły na zidentyfikowanie źródła finansowania koniecznych kosztów utrzymania, jak również świadczą o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W konsekwencji braku informacji, które umożliwiłyby ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie R. P. złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego z prawem i budzącego jego niezadowolenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie takie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony, bądź też budzi wątpliwości, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rzecznika patentowego oraz radcy prawnego przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego akta sprawy potwierdzają, że skarżący nie wykazał stosownymi dokumentami swojej sytuacji majątkowej. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. zasadnie ocenił, że R. P. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Od przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawca uchylił się również w zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzając jedynie, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne z prawem i budzi jego niezadowolenie. To lakoniczne stwierdzenie, z którego de facto nic nie wynika nie usprawiedliwia zażalenia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.