II FZ 839/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Kalamala po rozpoznaniu w dniu 23 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 557/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 12 grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 557/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu R. Z. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że skarżący domagając się przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazał, że w grudniu 2012 r. urząd skarbowy zajął mu wszystkie konta prywatne i firmowe. Od tego momentu egzystuje bez żadnych środków finansowych i nie jest w stanie spłacać jakichkolwiek należności podatkowych. Bank wypowiedział skarżącemu wszystkie umowy kredytowe na łączną kwotę ok. 1,5 mln zł. R. Z. zamieszkuje wraz z żoną. Od 4 miesięcy nie osiąga żadnych dochodów. Do majątku skarżący zaliczył dom, wyjaśniając jednocześnie, że żona jest właścicielem segmentu mieszkalnego zakupionego przed zawarciem związku małżeńskiego. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych informacji skarżący w piśmie z dnia 17 kwietnia 2013 r., tłumaczył, że z żoną posiada rozdzielność majątkową, ponadto prowadzi działalność gospodarczą i jest prezesem E. sp. z o.o., jednakże z uwagi na niemożność prowadzenia dalszej działalności zmuszony był zwolnić wszystkich pracowników. Do pisma skarżący przedłożył rozliczenie za 2012 r., zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia, wyciągi bankowe, wypowiedzenie umowy kredytu, wezwania do zapłaty, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, tytuł wykonawczy. W dalszym toku postępowania R. Z. argumentował, że nie jest w stanie przedstawić informacji dotyczących sytuacji materialnej żony, gdyż pozostaje z nią w nieformalnej separacji i nie prowadzi z nią wspólnie gospodarstwa domowego. Małżonkowie mieszkają jedynie wspólnie w segmencie, gdyż skarżącego nie stać na wynajęcie osobnego mieszkania. Dodatkowo R. Z. wskazał, że nie pobiera wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa sp. z o.o. Sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie wykazano okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w świetle art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, skarżący nie wykonał z należytą starannością wezwania referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych informacji o stanie majątkowym. R. Z. nie wyjaśnił bowiem źródła utrzymania żony, nie przesłał zeznań podatkowych czy też informacji o wysokości dochodu ograniczając się do przedłożenia rozliczenia za 2012 r. Nie przedstawił deklaracji VAT oraz zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych z działalności gospodarczej w 2013 r. Nie podał i nie udokumentował wysokości bieżących wydatków oraz źródeł ich finansowania. Niemożliwe było tym samym zweryfikowanie oświadczenia strony co do jej sytuacji majątkowej. W zażaleniu na powyższe postanowienie R. Z. wniósł o zmianę orzeczenia i zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Skarżący wywodził, że w toku postępowania udzielił dodatkowych informacji, natomiast przedstawienie wyjaśnień odnoszących się do małżonki nie było możliwe z uwagi na pozostawanie z żoną w faktycznej separacji. Ponadto skarżący podniósł, że nie wskazał swoich zarobków, gdyż jako pełniący funkcję prezesa zarządu w "swojej" spółce nie pobiera wynagrodzenia. W jego ocenie, zajęcie majątku i prowadzenie egzekucji (w związku z utrzymaniem rygoru natychmiastowej wykonalności mimo uchylenia decyzji) stanowi wystarczającą podstawę do wystąpienia o prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów postępowania sądowego. Nie jest natomiast rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W niniejszej sprawie przede wszystkim zwrócić uwagę należy na brak możliwości dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego. W rozpatrywanym przypadku referendarz sądowy, działając w oparciu o art. 255 p.p.s.a., rozpoczął postępowanie wyjaśniające występując do skarżącego m. in. o nadesłanie zeznań podatkowych jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za 2012 r. (ewentualnie informacji o wysokości uzyskanego dochodu w tym okresie), wskazanie źródeł utrzymania skarżącego oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków (wezwanie z dnia 4 kwietnia 2013 r.). Wyszczególnionych wyżej informacji skarżący nie przedłożył do chwili obecnej. Pomijając okoliczność, iż sam fakt pozostawania małżonków w faktycznej separacji nie zwalnia co do zasady z obowiązku udzielenia informacji dotyczących sytuacji materialnej żony, podkreślenia wymaga, iż skarżący – koncentrując się na usprawiedliwieniu niemożności pozyskania stosownych danych dotyczących małżonki – zupełnie pomija przyczyny niewskazania informacji pozwalających na ustalenie jego własnych źródeł utrzymania. Skarżący utrzymując bowiem, iż nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada oszczędności i nie uzyskuje pomocy od żony (z którą – jak twierdzi - nie prowadzi wspólnie gospodarstwa), jednocześnie nie wyjaśnia w żaden sposób skąd czerpie środki na bieżące utrzymanie i na jakim poziomie kształtują się jego wydatki. Zatem mimo iż Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje obciążeń finansowych strony i związanych z tym trudności (wypowiedzenie umowy kredytu, zajęcia rachunków bankowych czy wynagrodzenia), to wobec niejasności dotyczących przychodów skarżącego i jego aktualnych źródeł utrzymania, ocenia jako trafne rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Podkreślić bowiem należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził podstaw do uchylenia kwestionowanego orzeczenia. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.