II OZ 1145/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G.L. i J.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 października 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 306/13 oddalające wniosek G.L. i J.G. o wyłączenie sędziów i referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: sędziego WSA M.G., sędziego WSA H.R., sędziego WSA B.J. oraz referendarza sądowego WSA w Olsztynie A.B. od orzekania w sprawie ze skargi G.L. i J.G. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 października 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 306/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek G.L. i J.G. o wyłączenie sędziów i referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: sędziego WSA M.G., sędziego WSA H.R., sędziego WSA B.J. oraz referendarza sądowego WSA w Olsztynie A.B. od orzekania w sprawie ze skargi G.L. i J.G. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę. Sąd I instancji wskazał, iż pismem z dnia 17 marca 2013 r. G.L. i J.G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę. Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę. Następnie pismem z dnia 1 lipca 2013 r. skarżący złożyli wniosek o poprawienie i uzupełnienie protokołu z rozprawy. Zarządzeniem z dnia 12 lipca 2013 r. Przewodniczący składu orzekającego w osobie sędziego WSA M.G. odmówił sprostowania i uzupełnienia protokołu z rozprawy z dnia 4 czerwca 2013 r. Następnie skarżący wnieśli na to zarządzenie odwołanie do składu orzekającego. Pismem dnia 27 lipca 2013 r. skarżący wnieśli o przyznanie im prawa pomocy, zaś w dniu 9 sierpnia 2013 r. do Sądu wpłynął m. in. wniosek o wyłączenie sędziów WSA biorących udział w wydaniu wyroku zapadłego w dniu 4 czerwca 2013 r., tj. M.G., H.R., B.J. Ponadto skarżący wnieśli o wyłączenia referendarza sądowego A.B. Przed rozpoznaniem sprawy sędziowie WSA: M.G., H.R., B.J. oraz referendarz sądowy A.B. złożyli oświadczenie, że między nimi a żadną ze stron lub jej przedstawicielem w niniejszej sprawie nie zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu tej sprawy. Ponadto oświadczyli, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") Sąd I instancji oddalając wniosek przywołał treść art. 18, który określa ustawowe przesłanki wyłączenia sędziego oraz art. 19 p.p.s.a., z którego wynika, iż wyłączenie może nastąpić na żądanie sędziego lub na wniosek strony, jeżeli między sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Sąd I instancji wyjaśnił, iż nie stanowi przesłanki określonej w art. 19 p.p.s.a. ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych popełnionych przez niego uchybień w zakresie przepisów prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, gdyż należy ona w ramach kontroli instancyjnej do sądu wyższej instancji. Sąd rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziego, nie bada zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 1996r., sygn. akt I PO 8/96, OSNAP 1997, nr 4, poz. 59). Sąd I instancji stwierdził, iż wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności składu orzekającego. We wniosku nie wskazano jakichkolwiek okoliczności, które byłyby przesłanką wynikająca z treści art. 18 i 19 p.p.s.a., zaś powołane we wniosku zarzuty dotyczące błędnego wyznaczenia składu orzekającego, błędnego zawiadomienia skarżących o terminie rozprawy, braku odniesienia się do zarzutów skargi, nieodroczenia rozprawy, nie spełniają dyspozycji żadnego z powołanych wyżej przepisów. Sąd I instancji podkreślił, że strona może zwalczać wadliwe orzeczenia wydane przez sąd za pomocą środków odwoławczych. Podobnie strona może kwestionując - w jej ocenie błędne - orzeczenie Sądu podnosić w złożonym środku odwoławczym argumenty związane z błędnym zawiadomieniem o terminie rozprawy, niewłaściwym wyznaczeniem składu orzekającego, czy też innymi błędami proceduralnymi popełnionymi przez Sąd. Nie może natomiast, przez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego, wpływać na skład sądu rozpoznającego sprawę (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 26 października 1995 r., sygn. akt I ACz 309/95, OSA 1997, nr 9, poz. 49). Ponadto Sąd I instancji podkreślił, iż wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, stosownie do art. 22 § 2 p.p.s.a., musi być poprzedzone również złożeniem wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzeczy jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, OSNCP 1972, nr 3, poz. 55). Sąd I instancji wskazał, że w aktach sprawy znajdują się oświadczenia sędziów WSA: M.G., H.R., B.J. oraz referendarza sądowego A.B. z których to oświadczeń jednoznacznie wynika, że między wskazanymi sędziami i referendarzem, a stroną postępowania nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów i referendarza sądowego w sprawie w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. Wątpliwości takie nie nasuwają się również w oparciu o wszystkie inne zawarte w aktach administracyjnych i sądowych pisma i dokumenty. Zażalenie na ww. postanowienie wnieśli G.L. i J.G. Postanowienie zaskarżono w całości i wniesiono o jego uchylenie oraz uwzględnienie wniosku złożonego w piśmie z dnia 8 sierpnia 2013 r. o wyłączenie referendarza sądowego i sędziów, o których mowa w powyższym wniosku, a którego treść w tym przedmiocie bezprawnie Sąd w zaskarżonym postanowieniu tak w jego sentencji jak i uzasadnieniu zmienił, czyniąc to nadto wbrew woli skarżących i podając nieprawdę których sędziów wniosek dotyczył i dlaczego z jakich przyczyn i powodów okoliczności został wniesiony tj. jego uprawdopodobnienie. Zdaniem skarżących Sąd I instancji nie dokonał oceny oświadczeń złożonych przez sędziów w kontekście złożonego przez nas wniosku i okoliczności sprawy oraz ewidentnie naruszył prawo i zasady przyzwoitości czyniąc także szkodę dla wymiaru sprawiedliwości. Podniesiono, iż okoliczności i fakty wskazują, że dla składu sądu wydającego postanowienie ważniejszy od wymiaru sprawiedliwości był interes Przewodniczącego Wydziału II, który jest jednocześnie Prezesem tego Sądu (WSA w Olsztynie) sędzi NSA J.K., którą także obejmował ww. wniosek co skład orzekający ukrył w swoim postanowieniu, postępując jak wynika z zarządzenia z 25 września 2013 r. (k.-126) akt sądowych zgodnie z wolą podpisanej pod nim ww. sędzi, która tym zarządzenie zakazała zajmowania się swoją osobą temu składowi. Podobnie było z sędziami podpisanymi pod wyrokiem wydanym w tej sprawie który to skład został wybrany wbrew przepisom prawa, zatem nielegalnie, przy czym wyżej wymieniony Przewodniczący Wydziału II ukrył się za swoim rzekomym zastępcą, który jest podpisany zamiast Przewodniczącego pod zarządzeniem z dnia 15 kwietnia 2013 r. na karcie nr 1 akt, o wyznaczeniu sędziego sprawozdawcy niezgodnie z Regulaminem wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych, bowiem niezgodnie z kolejnością alfabetyczną. Nadto podniesiono, iż nie jest prawdą, że skarżący złożyli wniosek o wyłączenie sędziów i referendarza w dniu 9 sierpnia 2013 r., bowiem zrobili to w piśmie z dnia 8 sierpnia 2013 r. nadanym w tym samym dniu na poczcie listem poleconym. Nadto zarzucono, iż Sąd I instancji nie dokonał oceny prawdziwości oświadczeń złożonych przez sędziów i referendarza w kontekście złożonego wniosku. Zdaniem skarżących nie stosownym jest powoływanie się przez Sąd I instancji na autorytet moralny sędziego, który ma zwalniać sąd od oceny prawdziwości oświadczeń złożonych przez sędziów. Zdaniem skarżących są one niewiarygodne bowiem odnoszą się tylko do stron postępowania sądowego, ale nie do pozostałych uczestników, o których w tych oświadczeniach nie ma mowy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 18 § 1 p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Ponadto, zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wyłączenia sędziego wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Prawidłowo ocenił Sąd I instancji, że przytoczone we wniosku argumenty, przemawiające w ocenie strony skarżącej za wyłączeniem wskazanych w nim sędziów od rozpoznawania sprawy, nie mogły być uznane za przesłanki wyłączenia tych sędziów. Powoływane przez skarżących przyczyny żądania wyłączenia nie stanowią okoliczności wymienionych w art. 18 § 1 p.p.s.a. Skarżący powołują się na inne przyczyny, które w ich ocenie mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów w rozpoznawanej sprawie, to jest na przesłanki wskazane w art. 19 p.p.s.a. Przepis ten ma zapewnić konstytucyjne prawo strony do rozpoznania jej sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i wyeliminowaniu sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania u obiektywnego zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przez okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. rozumieć należy zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, ale także inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Powołany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one zatem wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie okoliczności, wskazanych w art. 19 p.p.s.a. Zaznaczyć trzeba, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak wynika z wyjaśnień zawartych w oświadczeniach złożonych przez Sędziów WSA: M.G., B.J., H.R. (k. 123-125) oraz oświadczenia referendarza sądowego A.B. między nimi a żadną ze stron postępowania nie występuje jakikolwiek stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie. Okoliczności tej nie podważają także wnioskodawcy. Analiza akt sprawy prowadzi ponadto do wniosku, że w sprawie nie zaistniała żadna z przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy na podstawie art. 18 § 1 p.p.s.a. Skarżący nie wykazali zaistnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów, którzy orzekali w niniejszej sprawie. Nie ma zatem żadnej podstawy do wyłączenia ww. Sędziów oraz referendarza sądowego od udziału w toczącym się postępowaniu. Wobec powyższego całkowicie bezzasadny jest zarzut podniesiony w zażaleniu, iż oświadczenia te są niewiarygodne, gdyż nie odnoszą się do wszystkich uczestników postępowania. Oświadczenia te odnoszą się do wszystkich uczestników niniejszego postępowania na co wskazuje sformułowanie "żadną ze stron". Natomiast przyczyną wyłączenia sędziego NSA J.K. zdaniem skarżących jest okoliczność naruszenia przepisów dotyczących zasad wyznaczania składu orzekającego. W tym zakresie należy przyznać rację skarżącym, iż faktycznie Sąd I instancji nie wyjaśnił, czy pismo z dnia 8 sierpnia 2013 r. zawiera także wniosek o wyłączenie sędziego NSA J.K. pełniącej funkcję Przewodniczącego Wydziału II, gdyż w tym zakresie pismo nie jest jednoznaczne. Jednakże okoliczność ta nie ma wpływu na prawidłową ocenę braku przesłanek wyłączenia w odniesieniu do sędziów WSA M.G., B.J., H.R. oraz referendarza sądowego A.B. orzekających w niniejszej sprawie. Sąd I instancji po wyjaśnieniu czy faktycznie skarżący złożyli wniosek o wyłączenie sędzi J.K. dokona analizy - czy zachodzą przesłanki uzasadniające wniosek w odrębnym postępowaniu. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł odnieść się do zarzutów podniesionych w zażaleniu dotyczących okoliczności wyłączenia sędziego NSA J.K., gdyż ocena ta byłaby przedwczesna. Stosownie do regulacji zawartej w art. 105 p.p.s.a. strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stwierdzić należy, iż zarzut wskazujący na uchybienia procesowe może być rozważany jako naruszenie przepisów postępowania w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a nie w ramach rozpoznawania wniosku o wyłączenie sędziego. Zatem Sąd I instancji nie miał obowiązku odniesienia się do wniosku skarżących z dnia 1 lipca 2013 r. w zakresie poprawienia i uzupełnienia protokołu z rozprawy w dniu 4 czerwca 2013 r. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25.08.1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Skarżący nie wskazali, ani też nie udowodnili żadnych okoliczności uzasadniających wniosek, co czyni jego zarzuty w tej kwestii nietrafnymi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie zatem nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do sędziów WSA M.G., B.J., H.R. oraz referendarza sądowego A.B. i prezentowane w tym zakresie stanowisko Sądu I instancji jest prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami. Skarżący nie podważyli wiarygodności oświadczeń sędziów orzekających w sprawie, których wyłączenia żądali. Przedstawione we wniosku i zażaleniu okoliczności nie mogą być uznane za obiektywne przesłanki wyłączenia. W żadnym wypadku nie można z norm zawartych ww. przepisach wywieść prawa do wywierania nacisków na treść wyroków wydawanych przez poszczególne składy w sprawach rozpoznawanych przed tym sądem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.