I OSK 2343/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 617/13 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania statusu weterana poszkodowanego 1) uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], 2) zasądza od Ministra Obrony Narodowej na rzecz A. A. kwotę 420 (czterysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 5 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 617/12, oddalił skargę A. A. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania statusu weterana poszkodowanego. Minister Obrony Narodowej, decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., odmówił A. A. przyznania statusu weterana poszkodowanego. Podniesiono, że w ramach misji Polskiego Kontyngentu Wojskowego SFOR w Bośni i Hercegowinie dokonywał on rozminowania terenu. Podczas wysiadania z pojazdu, którym przewożono niewybuchy A. A. poślizgnął się i upadł ze stopnia samochodu, w wyniku czego doznał ogólnych potłuczeń i stłuczenia kręgosłupa na odcinku lędźwiowym. Wskazano, że zdarzenie to nie mieści się w definicji wypadku, o której mowa w art. 4 pkt 15 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa (Dz.U. nr 205, poz. 1203). Minister Obrony Narodowej, po rozpoznaniu wniosku A. A. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. A., uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Podniesiono, że postanowienia art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach wskazują, iż wolą ustawodawcy było przyznanie statusu weterana poszkodowanego osobom, które doznały uszczerbku na zdrowiu w związku z wykonywaniem działań stricte bojowych. Na takie określenie kręgu podmiotów uprawnionych wskazuje też wprost wyliczone w art. 4 pkt 15 lit. a-b tej ustawy działania podejmowane w ramach uderzenia na przeciwnika bądź odparcia jego uderzeń oraz zamach lub inne bezprawne działania wymierzone przeciwko osobie, która brała udział w działaniach poza granicami państwa. Ustawodawca dążył zatem do pewnego wyróżnienia i docenienia osób, które narażają swoje życie i zdrowie, mają bezpośredni kontakt z wydarzeniami i sytuacjami, do których nie dochodzi w warunkach pokojowych. Szersze określenie podmiotów uprawnionych do przyznania przedmiotowego statusu doprowadziłoby do zmiany charakteru tego uprawnienia, czyli jednakowo byłyby traktowane osoby podejmujące działania bojowe i osoby, które co prawda biorą udział w działaniach poza granicami państwa, jednak wykonują prace np. biurowe, bez bezpośredniego narażenia życia i zdrowia. Tym samym wypadek, któremu uległ J. Z., nie mieści się w definicji wypadku zawartej, w art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach, ponieważ nie działał on w sytuacji bezpośredniego zagrożenia, a więc organ prawidłowo ocenił, że status weterana poszkodowanego mu nie przysługuje. Skargę kasacyjną wniósł A. A., żądając uchylenia wyroku WSA w Warszawie w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucono naruszenie art. 4 pkt 15 lit. c w zw. z art. 2 pkt 1 i art. 3 ustawy o weteranach, ponieważ uznano, że wypadek, któremu uległ A. A., nie mieści się w definicji wypadku zawartej w powołanym przepisie. Tymczasem ze stanu faktycznego, celu misji SFOR, a także okoliczności w jakich zdarzył się wypadek, wynika wprost, że powinno się ocenić go jako wypadek powstały podczas wykonywania innych działań pozostających w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań mających na celu zabezpieczenia sojuszniczego państwa. Żołnierz zawodowy jest kierowany przez swoich przełożonych na misję poza granicami kraju w celu wykonania konkretnych zadań – w przedmiotowej sprawie: w celu rozminowania terenu sojuszniczego państwa po wojnie. Czynności, które A. A. musiał wykonywać w ramach pełnionej misji, były więc ściśle związane z zapewnieniem bezpieczeństwa państwa. Należy je rozumieć jako szereg powiązanych ze sobą czynności sapera, m. in. wyjazd na patrol, wejście i zejście z pojazdu przy rozładunku min. Podkreślono, że przy wykładni celowościowej i funkcjonalnej art. 3, art. 4 pkt 15 lit. c ustawy o weteranach należy uwzględniać normy moralne, zasady sprawiedliwości, słuszności oraz konsekwencje społeczne i ekonomiczne. Ponadto katalog okoliczności, które powodują przyznanie statusu weterana, nie ma charakteru zamkniętego, a więc wypadek, któremu uległ A. A. powinien być zakwalifikowany jako pozwalający na uzyskanie statusu weterana. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. W skardze kasacyjnej uznano, że wypadek jakiemu uległ A. A. wyczerpuje definicję wypadku zawartą w art. 4 pkt 15 lit. c ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa (Dz.U. nr 205, poz. 1203), ponieważ pozostaje w bezpośrednim związku z innymi działaniami wykonywanymi przez żołnierza w ramach powierzonych zadań. Zgodnie z art. 2 tej ustawy weteranem działań poza granicami państwa może być osoba, która brała udział, na podstawie skierowania, w działaniach poza granicami państwa w ramach: misji pokojowej lub stabilizacyjnej, kontyngentu policyjnego, kontyngentu Straży Granicznej, zadań ochronnych Biura Ochrony Rządu lub zapewniania bezpieczeństwa państwa, nieprzerwanie przez okres, na jaki została skierowana, jednak nie krócej niż przez okres 60 dni (pkt 1), grupy ratowniczej Państwowej Straży Pożarnej, łącznie przez okres nie krótszy niż 60 dni (pkt 2). Zgodnie zaś z art. 3 powołanej ustawy weteranem poszkodowanym w działaniach poza granicami państwa może być osoba, która biorąc udział na podstawie skierowania w działaniach poza granicami państwa, doznała uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku pozostającego w związku z tymi działaniami lub choroby nabytej podczas wykonywania zadań lub obowiązków służbowych poza granicami państwa, z tytułu których przyznano jej świadczenia odszkodowawcze. Stosownie do art. 4 pkt 15 za wypadek pozostający w związku z działaniami poza granicami państwa uznaje się zdarzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uszczerbek na zdrowiu, które zaistniało podczas lub w związku z: a) działaniami podejmowanymi w ramach uderzenia na przeciwnika bądź odparcia jego uderzeń, b) zamachem lub innym bezprawnym działaniem wymierzonym przeciwko osobie, która brała udział w działaniach poza granicami państwa, c) innymi działaniami pozostającymi w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań: – przez żołnierza, z wyłączeniem przypadków, w których żołnierz przy wykonywaniu zadań nie przestrzegał przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, – określonych w akcie utworzenia kontyngentu policyjnego, kontyngentu Straży Granicznej, grupy ratowniczej Państwowej Straży Pożarnej, w skierowaniu do wykonywania zadań ochronnych Biura Ochrony Rządu lub w skierowaniu do wykonywania zadań mających na celu zapewnianie bezpieczeństwa państwa. Do przyznania żołnierzowi statusu weterana poszkodowanego na podstawie art. 4 pkt 15 lit. c ustawy o weteranach, konieczne jest więc łączne spełnienie czterech pozytywnych przesłanek, tj.: wypadek musi mieć charakter nagły i powodować uszczerbek na zdrowiu, musi zostać wywołany przyczyną zewnętrzną oraz musi zaistnieć podczas lub w bezpośrednim związku z działaniami związanymi z wykonywaniem innych zadań przez żołnierza, niż opisane w art. 4 pkt 15 lit. a-b. Negatywną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie uczestnikowi misji zagranicznej statusu weterana poszkodowanego, o której mowa w art. 4 pkt 15 lit. c, jest fakt nieprzestrzegania przepisów bhp przy wykonywaniu zadań przez uczestnika misji. Wskazanie na bezpośredni związek wypadku z wykonywanymi zadaniami, zawarte w powołanym art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach, oznacza, że wypadek jest następstwem wykonywania przez żołnierza wyznaczonych zadań. Związek ten ma charakter czasowy, miejscowy oraz przede wszystkim funkcjonalny. Wykonywane przez żołnierza czynności muszą wiązać się z wykonywaniem zadań do których została wyznaczona określona misja pokojowa lub stabilizacyjna, przy czym niosą one ze sobą ze sobą realne zagrożenie dla jego życia i zdrowia. Specyfika tych zadań jest odmienna od normalnych, zwykłych obowiązków służbowych żołnierzy. Wskazać należy, że Polski Kontyngent Wojskowy w Siłach Stabilizacyjnych w Republice Bośni i Hercegowiny (dalej: PKW SFOR) został powołany w celu współpracy z wojskami NATO w celu utrzymania pokoju na terenie Bośni i Hercegowiny. Do zdań PKW SFOR należała m. in. demilitaryzacja terenu walk pomiędzy stronami konfliktu, w ramach której dokonywano także usuwania i niszczenia min i pocisków będących pozostałościami konfliktu. Wypadek, któremu uległ A. A., kwalifikuje się jako "inne działania pozostające w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań", o których mowa w art. 4 pkt 5 lit c ustawy o weteranach. Ustawodawca, definiując wypadek w powołanym art. 4 pkt 15 lit. a i c, wskazuje na działania poza granicami państwa, które są charakterystyczne dla czasu wojny (uderzenie na przeciwnika, odparcie jego uderzeń, zamach). W tym też kontekście należy dokonywać wykładni tego przepisu. Oznacza to, że wypadkiem, o jakim mowa w powołanym art. 4 pkt 15 lit. c, będzie tylko takie zdarzenie, które bezpośrednio związane jest z realizacją konkretnych zadań operacyjnych, stabilizacyjnych, czy doradczych. Wskazać jednocześnie należy, że w sytuacji, gdy wypadek nastąpił w ramach zwykłego wykonywania zadań służbowych przez żołnierza, bez związku ze szczególnym charakterem zadań mandatowych misji, to sam fakt, iż wypadek miał miejsce poza granicami kraju, nie kwalifikuje tego zdarzenia jako wypadku w rozumieniu art. 4 pkt 15 lit. c ustawy o weteranach. Z akt sprawy wynika, że A. A. uległ wypadkowi w trakcie rozminowywania – przy przewożeniu niewybuchów. Wskazać należy, że rozminowywanie, zgodnie z definicją zamieszczoną w Słowniku terminów i definicji wojsk NATO "w działaniach lądowych wykrywanie oraz po wykryciu, identyfikowanie, oznaczanie i neutralizowanie, niszczenie lub usuwanie min oraz innej amunicji wybuchowej, improwizowanych urządzeń wybuchowych i min-pułapek w określonym rejonie w celu umożliwienia kontynuowania działań wojskowych przy zredukowanym poziomie zagrożeń". Czynności rozminowywania nie można więc zawężać jedynie do sytuacji poszukiwania i rozbrajania niewybuchów, ale obejmuje ona szereg czynności, których końcowym rezultatem jest zniszczenie wykrytych min i innych materiałów wybuchowych. Tym samym nie można uznać, że A. A. nie wykonywał zadań związanych z misją, w której uczestniczył PKW SFOR. Wypadek, któremu uległ skarżący, nastąpił w trakcie rozminowywania, które to rozminowywanie należało do zadań SFOR. Minister Obrony Narodowej w swoich decyzjach nie wskazał, aby w sprawie wystąpiła przesłanka negatywna, uniemożliwiająca żołnierzowi otrzymanie statusu weterana poszkodowanego. Z akt sprawy nie wynika, aby wypadek, któremu uległ A. A., nastąpił w wyniku nieprzestrzegania przez niego przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy podczas wykonywania zadań. Należało więc uznać, że wypadek, któremu uległ skarżący, mieści się w kategorii "innych działań pozostających w bezpośrednim związku w wykonywaniem zadań", o której mowa w art. 4 pkt 15 lit. c ustawy o weteranach. W przedmiotowej sprawie, wobec skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia prawa materialnego, zaistniały przesłanki do zastosowania przepisu art. 188 P.p.s.a. i rozpoznania skargi w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, a w konsekwencji do jej uwzględnienia na podstawie art. 188 w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P. p. s. a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a.