I GZ 600/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 8 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Sp. z o.o. z siedzibą w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 8 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 511/13 w zakresie odmowy zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ze skargi "E." Sp. z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w punkcie pierwszym odrzucił zażalenie skarżącej "E." spółki z o.o. w M., w punkcie drugim odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia [...] września 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 511/13 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił chronologię zdarzeń wskazując, że postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. w pkt. I odmówił zmiany postanowienia Sądu I instancji z dnia [...] września 2014 r. odmawiającego skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; w pkt. II odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez spółkę od postanowienia z dnia [...] marca 2014 r. odrzucającego skargę na opisaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej. Następnie postanowienie z dnia [...] lutego 2015 r. zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącej spółki (adwokatowi) w dniu [...] marca 2015 r. Pismem nadanym w placówce pocztowej w dniu [...] kwietnia 2015 r. skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie z dnia [...] lutego 2015 r. (błędnie nazwane "skargą kasacyjną"). W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) poprzez jego niewłaściwe - bo przedwczesne - zastosowanie. W załączeniu przedstawiono wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że zażalenie skarżącej zostało wniesione po upływie ustawowego terminu. Odpis postanowienia z dnia [...] lutego 2015 r. odrzucającego (w pkt. II) skargę kasacyjną został skutecznie doręczony profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżącej spółki w dniu [...] marca 2015 r. (poniedziałek). Niewątpliwie więc termin do wniesienia zażalenia upłynął z końcem [...] marca 2015 r. (poniedziałek). Tymczasem skarżąca nadała pismo stanowiące w swojej istocie zażalenie na postanowienie z dnia [...] lutego 2015 r. w placówce pocztowej w dniu [...] kwietnia 2015 r. (środa), a zatem po upływie ustawowego, siedmiodniowego terminu. Odnosząc się natomiast do wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd I instancji podał, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy, a następnie prawomocnym postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. Sąd I instancji również odmówił tego postanowienia. Kolejny już w sprawie wniosek Sąd I instancji określił jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia [...] września 2014 r. Rozpoznając wniosek WSA powołał treść art. 165 p.p.s.a. a następnie orzekł, że skarżąca spółka w żaden sposób nie wykazała, aby jej sytuacja majątkowa pogorszyła się względem ustaleń dokonanych prawomocnym postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. Wskazane w kolejnym wniosku z zakresu prawa pomocy okoliczności - te same, które były przedmiotem rozważań w powołanym wyżej postanowieniu - nie dają podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym, co uzasadnia odmowę zmiany tego postanowienia. E. Sp. z o.o z siedzibą w M. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we W.. Zaskarżonemu postanowieniu spółka zarzuciła obrazę przepisów postępowania tj. art. 165 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy pojawiły się nowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej spółki, w pełni uzasadniające zmianę uprzedniego postanowienia poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu zażalenia spółka przedstawiła stanowisko w sprawie oraz nadmieniła, że finansowa sytuacja spółki ulega pogorszeniu, gdyż w wyniku przeprowadzonych kontroli przez Urząd Kontroli Skarbowej we Wrocławiu zostały wydane decyzje określające wysokość zobowiązań podatkowych spółki na łączną kwotę [...] min. zł, co do których nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., obejmującego zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków i opłat sądowych lub obejmującego ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, uwarunkowane jest wykazaniem przez wnioskodawcę, że jego sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze nie są wystarczające dla poniesienia pełnych kosztów postępowania przed sądem. W przypadku osoby prawnej oznaczać to będzie wykazanie sytuacji, w której pomimo bycia zobowiązaną na mocy generalnej zasady ponoszenia przez strony postępowania kosztów swojego w nim uczestnictwa (art. 199 p.p.s.a.), nie ma ona realnej możliwości wygospodarowania środków finansowych niezbędnych na pokrycie pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, podzielić należy ocenę, jakiej dokonał Sąd I instancji w związku z rozpoznaniem wniosku skarżącej o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej – wpisu od skargi. W więcej niż lakonicznym uzasadnieniu zażalenia, skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie wskazała żadnych nowych okoliczności, ani odmiennej – niż przedstawiona przez Sąd I instancji, interpretacji dotychczas wskazywanych faktów. Podniosła jedynie, że zaskarżone postanowienie zapadło w wyniku błędnych ustaleń faktycznych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia[...] czerwca 2015 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka nie wykazała, by konieczność poniesienia przez nią kosztów sądowych w sprawie - odbiegała od innych ciężarów finansowych, jakie ponosi w związku z prowadzoną działalnością. Ubieganie się przez stronę o przyznanie prawa pomocy nie może zaś prowadzić do regulowania wszelkich innych należności, kosztem opłat sądowych należnych względem Skarbu Państwa. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każdy wszczynający postępowanie powinien liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów postępowania. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik., opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji, dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Odnosząc to do realiów rozpoznawanej sprawy, zarówno wartość kapitału zakładowego skarżącej, środków trwałych oraz stan jej rachunków bankowych, potwierdzają, że prowadzi ona działalność znacznych rozmiarów, w związku z tym brak jest podstaw do uznania, że konieczność poniesienia w niniejszej sprawie kosztów sądowych przekracza zakres jej możliwości finansowych. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego też udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i oceny jej możliwości finansowych. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Nie może być podstawą uwzględnienia takiego wniosku przekonanie skarżącej o błędnej ocenie okoliczności faktycznych, podczas gdy nie wskazuje się, o jakie okoliczności chodzi. Brak jakiejkolwiek argumentacji w uzasadnieniu zażalenia skarżącej nie daje podstaw do uwzględnienia jej wniosku, a zatem należało odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wydanie wobec skarżącej spółki kolejnych decyzji wymiarowych i opatrzenie ich klauzulą natychmiastowej wykonalności nie zmienia zasadniczej okoliczności, że spółka jest w stanie ponieść koszty sądowe w tej sprawie, o czym przede wszystkim przesądza fakt, jak trafnie podkreślił Sąd I instancji, prowadzenia przez nią rentownej działalności gospodarczej, która przynosi zyski. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji