I GZ 238/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółki z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 2 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 512/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "E." Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia 2 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 512/13, odmówił E. Sp. z o.o. w M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Prowadząca działalność w branży paliwowej Spółka, wniosła o przyznanie prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu majątkowym wskazała, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, ponieważ wszelkie rachunki bankowe oraz wierzytelności zostały zajęte. Wyjaśniła, że prowadzona jest wobec niej egzekucja należności w wysokości ponad 5.000.000 zł z tytułu należności publicznoprawnych. Ponadto w wyniku zajęcia przez Urząd Celny w 2011 r. towaru wnioskodawcy o wartości ponad 300.000 zł, została pozbawiona możliwości uzyskania zapłaty za ten towar od kontrahenta. Zwróciła też uwagę, że wniosła do tutejszego Sądu kilkadziesiąt skarg, co wpływa na podwyższenie łącznej wysokości opłat sądowych do kwoty 7.334 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego wnioskującej Spółki wynosi 400.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy (2012) 72.117,31 zł. Stan kont na trzech rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0 zł. Spółka podała wyniki finansowe za lata 2010 i 2011 r., które były dodatnie i wynosiły odpowiednio 195.307,98 zł i 185.573,46 zł, zaś w 2012 r. odnotowała stratę w kwocie 72.117,31 zł. Zarządzeniem z dnia 28 lutego 2014 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika strony skarżącej do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów uzupełniających oświadczenie majątkowe Spółki, a mianowicie: bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2013 r. oraz styczeń i luty 2014 r., wydruków historii posiadanych rachunków bankowych za wyżej wskazane miesiące 2014 r. oraz innych oświadczeń i dokumentów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy, natomiast sprzeciw od tego rozstrzygnięcia został postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2013 r. odrzucony jako spóźniony. Postanowieniem z dnia 7 października 2013 r. Sąd odmówił Spółce przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu, a orzeczenie to stało się prawomocne na skutek oddalenia zażalenia Spółki przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 listopada 2013 r., sygn. akt I GZ 503/13. W związku z uprawomocnieniem się postanowienia referendarza z dnia 5 czerwca 2013 r. Spółka została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu w sprawie. W odpowiedzi na powyższe spółka złożyła ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy uzupełniając go w stosunku do poprzedniego o informację że na dzień sporządzenia wniosku (10 lutego 2014 r.) suma wszystkich wpisów wymaganych od spółki wynosi 49.640 zł. Postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r. Sąd I instancji odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wobec wniesienia skargi kasacyjnej, Spółka zarządzeniem przewodniczącego została wezwana do uiszczenia wpisu od niej w wysokości 528 zł. W terminie do uzupełniania tego braku Spółka złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Spółka za wezwanie referendarza sądowego nie nadesłała historii ujawnionych rachunków bankowych, bilansu oraz rachunku zysków i strat za styczeń i luty 2014 r. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Do sprzeciwu Spółka załączyła bilans za 2013 r. zgodnie z którym aktywa obrotowe na dzień 31 grudnia 2013 r. wyniosły 1.479.224,74 zł, a pasywa 1.479.224,70 zł. Sąd I instancji po rozpoznaniu wniosku na skutek sprzeciwu skarżącej Spółki, postanowieniem z dnia 2 czerwca 2014 r. podzielił stanowisko referendarza sądowego i odmówił przyznania prawa pomocy. Wskazał, że według przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co oznacza, iż ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o takie prawo. Sąd wskazał, że kolejne dwa wnioski o przyznanie prawa pomocy są tożsame ze pierwszym chronologicznie złożonym w sprawie wnioskiem, który nie został uwzględniony na mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2013 r. Sąd zwrócił uwagę, że przedmiotowe rozstrzygnięcie na mocy art. 259 § 3 p.p.s.a. jest prawomocne i ma moc równoznaczną z prawomocnym orzeczeniem Sądu, co oznacza, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. jego treść – w odniesieniu do tego samego stanu faktycznego – jest wiążąca dla Sądu. Sąd podzielił tezy referendarza sądowego zawarte w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2013 r., że dane wynikające z przedłożonych przez Spółkę dokumentów nie są wystarczające do uznania że nie jest ona w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu Spółka powołując się w obecnie ocenianym wniosku o przyznanie prawa pomocy zmodyfikowała go jedynie poprzez podanie aktualnej liczby spraw zawisłych przed sądem oraz wskazanie sumy należnych w kwocie niecałych 50.000 zł. Zdaniem Sądu okoliczność ta, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego – nie stanowi o konieczności zmiany uprzedniego postanowienia i przyznania stronie prawa pomocy, bowiem kwota ta nie jest znaczna w relacji do środków obrotowych, którymi strona – jak wynika z załączonego do sprzeciwu bilansu – dysponowała pod koniec 2013 r. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła E. Sp. z o.o. w M., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych lub o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy Spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. Spółka podniosła, że wszczęcie i umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu nieskutecznej egzekucji z majątku Spółki - wbrew stanowisku Sądu - świadczy o rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej, tj. braku jakichkolwiek środków finansowych. Wskazano ponadto, że nie można czynić zarzutów Spółce, iż wciąż wprowadzi działalność gospodarczą mimo prowadzenia w stosunku do niej egzekucji należności publicznoprawnych, bowiem zgodnie z twierdzeniem Sądu I instancji, Spółka winna podejmować kroki w celu zdobycia funduszy niezbędnych do pokrycia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Sąd ten prawidłowo ocenił, że strona nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W swoich rozważaniach ujął wszystkie informacje przedstawione przez stronę i prawidłowo uznał, że nie zostało wystarczająco wykazane, że Spółka nie jest w stanie ponieść opłat związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Ponadto Sąd I instancji trafnie wskazał na fakt, iż Spółka miała możliwość przedstawienia dowodów na potwierdzenie swojej trudnej sytuacji majątkowej, jednak tego nie uczyniła. Wbrew zarzutom skarżącej, podstawą orzekania w przedmiocie prawa pomocy stanowiło zatem samo oświadczenie, którego treść nie potwierdziła w sposób wystarczający trudnej sytuacji finansowej Spółki. Należało zatem stwierdzić, że przedstawione przez skarżącą Spółkę, niczym niepoparte okoliczności, nie są wystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Na marginesie, odnosząc się do uzasadnienia zażalenia, wskazać należy, że Sąd I instancji nie powoływał się na dokumenty z akt innej sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.