I OZ 852/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 254/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w części obejmującej umorzenie postępowania w sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, 2. oddalić zażalenie w pozostałym zakresie. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zaskarżonym postanowieniem umorzył postępowanie w sprawie z wniosku Z. R. z dnia 29 kwietnia 2015 r. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy oraz umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Na rozprawie, w dniu 29 kwietnia 2015 r., skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie. Wniósł również o odroczenie rozprawy. Sąd odmówił odroczenia terminu rozprawy i oddalił skargę. W ocenie Sądu, postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte, złożonym na rozprawie, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w całości, czyli w zakresie całkowitym, uregulowanym w art. 245 § 2 podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu został bowiem rozpatrzony odmownie, wskazanym wyżej, prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2015 r. z uwagi na to, iż skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd I instancji stwierdził, że okoliczności przytoczone w tym postanowieniu dotyczące nadużycia prawa do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie uległy zmianie. Liczba zarejestrowanych spraw skarżącego stale wzrasta, gdyż w marcu 2015 r. zarejestrowano pond 500 spraw i wniosków skarżącego. Nadto w dalszym ciągu przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest twierdzenie, wyrażone w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2015 r., że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, iż celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Ponadto znane są Sądowi z urzędu okoliczności, że niemal każdorazowo po wyznaczeniu rozprawy skarżący składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy. W postanowieniu tutejszego Sądu z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wr 168/14, podjętym w innej sprawie skarżącego, wskazano zaś, że skarżący zmierza w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Podobnie postąpił skarżący w niniejszej sprawie składając na rozprawie wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zdaniem Sądu, przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie, również na obecnym etapie postępowania, stanowi nadużycie tego prawa i uzasadnia umorzenie postępowania sądowego w tym zakresie jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.) Odnośnie zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Sąd wskazał, że stosownie do przepisu art. 239 pkt 1 lit "a" P.p.s.a nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarżący jest zatem zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych i z tego względu należało umorzyć jako bezprzedmiotowe postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Z. R. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W niniejszej sprawie Z. R. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zaskarżonym postanowieniem umorzył w całości postępowanie incydentalne w sprawie przyznania prawa pomocy zainicjowane wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu w zakresie w jakim Sąd I instancji umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia strony od kosztów sądowych albowiem Z. R., z mocy art. 239 pkt 1 lit. "a" P.p.s.a., korzysta w niniejszej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Nie można natomiast zaakceptować rozstrzygnięcia Sądu I instancji umarzającego postępowanie w części dotyczącej ustanowienia adwokata z urzędu. Przedstawione przez WSA we Wrocławiu okoliczności mogłyby ewentualnie uzasadniać odmowę przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, nie stanowiły natomiast przesłanki do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, nawet przy uwzględnieniu, że rozpatrywany wniosek o przyznanie prawa pomocy był kolejnym wnioskiem złożonym w tej samej sprawie. Okoliczność, iż uprzednio referendarz sądowy prawomocnym postanowieniem z 10 kwietnia 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania pomocy prawnej z uwagi na nadużycie prawa do sądu, w świetle treści art. 165 P.p.s.a., obligowała Sąd I instancji do merytorycznej oceny kolejnego wniosku skarżącego pod kątem wystąpienia na tyle istotnych zmian, aby można było mówić o zmianie tego rozstrzygnięcia. Dokonana na tej podstawie ocena wniosku skarżącego z dnia 29 kwietnia 2015 r. winna znaleźć wyraz w merytorycznym rozstrzygnięciu o przyznaniu bądź odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Ponownie rozpoznając sprawę we wskazanym zakresie Sąd I instancji zobowiązany będzie do powtórnej oceny wniosku skarżącego z uwzględnieniem powyższych uwag. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji. Orzeczenie zawarte w pkt 2 postanowienia zostało wydane na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.