II SA/Po 319/13

Dnia 5 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2012r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu sprawy z odwołania P. K. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] zobowiązującej P. K. do zwrotu należności w kwocie łącznej wraz z odsetkami ustawowymi 1.165,20 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej w okresie od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 stycznia 2011 r. na mocy decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 2 pkt 3, art. 12 ust. 1 oraz art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz na podstawie art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. Nr 205, poz. 1212 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Decyzję tę SKO w P. wydało w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. zobowiązał P. K. do zwrotu łącznej kwoty 1.165,20 zł (należność główna to kwota 1.050 zł) tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na mocy decyzji tegoż organu z dnia [...] sierpnia 2011 r. dla uprawnionego S. K. w okresie od 1 listopada 2010 r. do 31 stycznia 2011 r. W odwołaniu od powyższej decyzji P. K. zarzucił organowi I instancji, iż ten nie wykazał, by odwołujący począwszy od listopada 2010 r. nie spełnił wobec żony i uprawnionych nałożonego na niego obowiązku alimentacyjnego. Zaznaczył, że wobec uregulowania przez niego całości zobowiązań alimentacyjnych nie można było uznać go w świetle art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów za dłużnika alimentacyjnego, a tym samym zobowiązać do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych w jego ocenie bezprawnie, na rzecz S. K. Rozpoznając odwołanie Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionych do alimentów, przy ocenie prawnej niniejszej sprawy zastosowanie będą miały przepisy dotychczasowe, tj. obowiązujące do dnia 31 grudnia 2011 r., albowiem prawo uprawnionego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego określone decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. powstało przed 31 grudnia 2011 r., gdyż obejmowało okres od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 stycznia 2011 r. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że podziela stanowisko organu I instancji. Wyjaśnił, że organ I instancji, działając na wniosek D. S. decyzją z [...] sierpnia 2011 r. przyznał wnioskodawczyni na rzecz uprawnionego S. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie miesięcznej po 350 zł na okres od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 stycznia 2011 r. Świadczenia we wskazanych kwotach zostały wypłacone w pełni uprawnionemu. Fakt ten został potwierdzony w informacji przesłanej do P. K. Zgodnie zaś z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia po dniu wypłaty do dnia całkowitej spłaty należności głównej (ust. 1a). Przepis art. 27 ust. 2 tej ustawy określa, że organ właściwy wierzyciela wydaje – po zakończeniu okresu świadczeniowego albo po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osobę uprawnioną. Stosownie zaś do art. 2 ust. 3 ustawy za dłużnika alimentacyjnego należy uznać osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Mając na względzie powołane przepisy organ II instancji stwierdził,, że nie ulega wątpliwości, iż skoro uprawniony na mocy decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. pobrał za okres od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 stycznia 2011 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to nastąpiło to w sytuacji, gdy P. K. nie realizował na bieżąco wypłaty alimentów, które winien płacić na mocy wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...]. Organ zaznaczył, że fakt ten potwierdza zaświadczenie komornika z dnia [...] czerwca 2012 r., które wskazuje, że zaległości P. K. jako dłużnika alimentacyjnego w spłacie alimentów wynosiły wówczas (w okresie od 1 listopada 2010 r. do 10 stycznia 2011r.) 2.828,17 zł plus odsetki ustawowe. SKO stwierdziło, iż w takim stanie faktycznym i prawnym organ ustalający zobowiązania dłużnika alimentacyjnego, po zakończeniu okresu świadczeniowego winien jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz czy i w jakim zakresie zostały wypłacone takie świadczenia. W sytuacji poczynienia pozytywnych ustaleń w tym zakresie, organ zobowiązany jest wydać decyzję nakazującą zwrot kwoty wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy uwzględnieniu ewentualnych wpłat dokonanych przez dłużnika, do dnia wydania decyzji zobowiązującej do spłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium wskazało, że na tym etapie organ nie jest władny do badania jaka jest sytuacja majątkowa dłużnika alimentacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji w uzasadnieniu swej decyzji z [...] lipca 2012 r. w sposób prawidłowy i zgodny z powołanymi przepisami ustalił, że P. K. jako dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych uprawnionym w okresie od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 stycznia 2011 r. w łącznej kwocie 1.165,20 zł (kwota należności głównej – 1.050 zł). Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że odwołujący może wystąpić do Prezydenta Miasta P. o umorzenie wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego w części lub w całości łącznie z odsetkami ustawowymi, o odroczenie terminu spłaty albo o rozłożenie na raty tej należności, w sytuacji gdy jest to uzasadnione sytuacją majątkową lub rodzinną zobowiązanego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję SKO w P. z dnia [...] listopada 2012 r. wniósł P. K., zarzucając rażące naruszenie przy jej wydaniu przepisów k.p.a. oraz prawa materialnego, w tym szczególnie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej: u.p.o.u.a.). Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w niniejszej sprawie. W motywach skargi podniósł, iż organ II instancji nie ustosunkował się do argumentów i zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, naruszając w ten sposób przepisy postępowania. Ponadto Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że w niniejszej sprawie występuje pełnomocnik strony postępowania, gdy tymczasem skarżący nie powołał pełnomocnika. Skarżący wskazał też, że podnosił przed organem odwoławczym, iż organ I instancji zobowiązuje skarżącego do zwrotu kwot finansowych, na które wprawdzie była wydana decyzja o ich przyznaniu i ich wypłacie, bez uczestnictwa w tym postępowaniu skarżącego, jako co najmniej w części nienależnych świadczeń w oparciu o stan faktyczny i prawny. Wskazał, iż z samego zaświadczenia komornika sądowego wynika nieścisłość w zakresie zaległości skarżącego za okres 1 listopada 2010 r.-31 stycznia 2011 r. – 2.820,17 zł, a skarżący jest zobowiązany do zapłaty za ten okres na rzecz S. K. sumy alimentów w wysokości 975 zł na podstawie sądowych tytułów wykonawczych, a które kwoty też wyegzekwował komornik sądowy wystawiający przywołane zaświadczenie. W odpowiedzi SKO w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Sądem w dniu 5 czerwca 2013 r. skarżący P. K. podkreślił, że komornik wystawiając zaświadczenie o zadłużeniu alimentacyjnym nie rozliczył alimentów płaconych przez skarżącego na syna S. i córkę S. Zaskarżona decyzja też nie wskazuje wysokości zadłużenia. Zaznaczył, że córka S. jest pełnoletnia od 2010 r. Podał, że nie jest uczestnikiem postępowania o przyznanie świadczeń alimentacyjnych z funduszy, wobec czego nie może kontrolować wypłaconych świadczeń z funduszu, dopiero jest powiadamiany, gdy powstaną zaległości alimentacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 25.09.2009 r., I OSK 1403/08, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2012 r., Sąd doszedł do przekonania, iż akty te nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawę decyzji organów orzekających w niniejszej sprawie stanowił art. 27 u.p.o.u.a. W świetle ust. 1 tego artykułu dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Przepis ust. 2 tego artykułu stanowi zaś, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Analiza powyższych przepisów pozwala na stwierdzenie, że dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami, zaś organ ma obowiązek wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń, w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z tego funduszu. Z oczywistych względów postępowanie takie jest wszczynane przez organ z urzędu. W postępowaniu kończącym się decyzją wymiarową określoną w art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. organ nie bada ani bezskuteczności egzekucji (podobnie jak i innych przesłanek przyznania świadczenia), ani też przesłanek ustania prawa do świadczenia (tj. upływu okresu świadczeniowego lub podstaw stwierdzenia utraty świadczenia przed upływem maksymalnego okresu świadczeniowego). Ogranicza się wyłącznie do zbadania, czy: 1) wobec wierzyciela alimentacyjnego wydano decyzję o przyznaniu świadczenia oraz 2) decyzję tę wykonano przez wypłatę świadczenia wierzycielowi (osobie uprawnionej). Już z tymi tylko konsekwencjami przepis art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. wiąże nałożenie na dłużnika obowiązku zwrotu należności. W toku postępowania w sprawie obowiązku zwrotu należności prze dłużnika organ określa wysokość należności poprzez zsumowanie miesięcznych kwot świadczenia pozostawionych do dyspozycji wierzyciela w trakcie okresu świadczeniowego. Dłużnik alimentacyjny nie może, w postępowaniu kończącym się decyzją wydaną na podstawie art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. zasłaniać się brakiem podstaw do przyznania wierzycielowi świadczenia, ani też swoją szczególną sytuacją uniemożliwiającą wykonanie przyszłego zobowiązania (A. Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Warszawa 2010, źródło: Legalis Intranet). W niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Prezydent Miasta P. przyznał dziecku skarżącego S. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 350 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2010 r. do 31 stycznia 2011 r. Z informacji organu I instancji wynika również, że świadczenie to za okres trzech pełnych miesięcy zostało wypłacone na rzecz S. K. Ponadto organ I instancji uzyskał informację od komornika sądowego, iż egzekucja stała się skuteczna wobec P. K. od 10 stycznia 2011 r. W świetle art. 27 u.p.o.u.a. organy trafnie przyjęły, że na dzień [...] sierpnia 2011 r. tj. na dzień wydania decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego skarżący nie posiadał zobowiązania wobec organu (Prezydenta Miasta P. działającego przez P. Centrum Świadczeń), przy czym zważywszy na wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, która nastąpiła 2 września 2011 r., wynikających z decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. P. K. jest zobowiązany do zwrotu należności w wysokości 1050 zł. Skoro zaistniała sprawa administracyjna o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to po zakończeniu okresu świadczeniowego i wypłacie świadczeń Prezydent Miasta P. miał obowiązek wydać decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczenia. Odpowiadając na zarzuty skarżącego odnoszące się do kwestii nieuwzględnienia spłacenia przez niego zaległych alimentów podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, iż decyzja w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną (i to ściśle) z decyzją przyznającą te świadczenia. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu przedmiotowych należności (tak np. wyrok NSA z 28.06.2011 r., I OSK 337/11, dostępna na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem racji skarżący, gdy podnosi, że obowiązkiem organów orzekających było sprawdzenie, czy skarżący faktycznie jest dłużnikiem alimentacyjnym. Ta kwestia jest kontrolowana w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia. Gdyby hipotetycznie w trakcie okresu świadczeniowego ustał obowiązek alimentacyjny, to obowiązkiem osoby uprawnionej jest niezwłoczne zawiadomienie o takim zdarzeniu organu administracji. Taki zarzut miałby zatem wpływ na wysokość zwracanej należności, musiałby jednak być należycie udokumentowany. Odnosząc się do okoliczności, iż skarżący został pominięty w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jego synowi S. K., to zważywszy na fakt, że decyzja kończąca to postępowanie przesądza o przyszłym ciężarze dłużnika względem organu, który dokonał na rzecz wierzyciela alimentacyjnego wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego, dłużnik alimentacyjny powinien w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia, podobnie jak wierzyciel, korzystać ze statusu strony. Ma bowiem w wyniku tegoż postępowania określony przez granice art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. interes prawny. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.