I OSK 2357/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 11 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. W. – przedstawiciela ustawowego małoletniej R. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 688/13 o odrzuceniu skargi L. W. – przedstawiciela ustawowego małoletniej R. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. L. W. wnioskiem z dnia 8 lipca 2012 r. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej córki – R. B. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] odmówił L. W. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej córki – R. B. Od powyższej decyzji L. W. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu w/w wniosku, decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W dniu 25 marca 2013 r. L. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a jej przedmiotem uczyniła decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...]. W uzasadnieniu skargi wskazała m.in., iż skorzystała z przysługującego jej uprawnienia i w dniu 31 stycznia 2013 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie wskazując, że skarga dotyczy decyzji, od której przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pismem z dnia 11 maja 2013 r. wezwał skarżącą dosunięcia braków formalnych skargi, poprzez wskazanie daty i numeru zaskarżonej decyzji, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym przez Sąd skarżąca wyjaśniła, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 688/13 skargę odrzucił. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 52 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarga L. W. dotyczy decyzji, od której w toku postępowania administracyjnego przysługiwał jej środek zaskarżenia w postaci wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, zatem z tego powodu skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła L. W., reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając go w całości na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi w sytuacji, gdy istniały podstawy do rozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji; 2. art. 52 § 1 w związku z art. 133 § 1 P.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi w sytuacji, gdy skarżąca wyczerpała środki zaskarżenia w postępowaniu przed organem; 3. art. 134 § 1 P.p.s.a., poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oderwaniu od stanu faktycznego wynikającego z akt sprawy i wyłącznie na podstawie nagłówka skargi i przyjęcie, że w sprawie nie nastąpiło wyczerpanie środków zaskarżenia. Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, iż Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął za podstawę rozstrzygnięcia rzekomy brak wyczerpania możliwości zaskarżenia decyzji przed Prezesem ZUS, bowiem skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku którego organ wydał decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. W związku z powyższym, wskazanie przez skarżącą w tytule skargi decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. nie zmienia faktu wyczerpania środków zaskarżenia w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że w uzasadnieniu skargi powołała się ona na fakt złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś decyzja z dnia [...] lutego 2013 r. znajdowała się w aktach sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 52 § 1 i 2 P.p.s.a., Skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Stosownie natomiast do treści art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Przepis ten ma charakter zasady ogólnej, zwanej zasadą udzielania pomocy stronom. Przede wszystkim chodzi w nim o wyrównanie szans strony działającej bez adwokata (radcy prawnego). Wskazówki i pouczenia mają dotyczyć tego, jakie czynności procesowe powinny zostać w sprawie podjęte, w jaki sposób i w jakim terminie powinny zostać stwierdzone przez sąd wadliwości w tych czynnościach, jakie są następstwa nieusunięcia tych braków w terminie oraz jakie skutki prawne pociągnie za sobą podjęcie tych czynności (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 49.) Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie budzi najmniejszych wątpliwości, że w niniejszej sprawie środki zaskarżenia zostały wyczerpane. Jak wynika z akt sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] odmówił L. W. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej córki – R. B. W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W dniu 25 marca 2013 r. L. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której nagłówku wskazała, iż skarży decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...]. W uzasadnieniu skargi podkreśliła jednak, że w dniu 31 stycznia 2013 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe fakty, poparte załączonymi do odpowiedzi na skargę aktami administracyjnymi, gdzie znajdowała się m.in. decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], jak również sama treść skargi oraz termin jej wniesienia, były wystarczające do uznania, iż intencją L. W. było zaskarżenie decyzji ostatecznej, tj. decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. Skoro jednak Sąd pierwszej instancji miał wątpliwości co do przedmiotu zaskarżenia, to w wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych, działając na podstawie art. 6 P.p.s.a., biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy oraz fakt, iż skarżąca działała bez profesjonalnego pełnomocnika, powinien był dokładnie wyjaśnić skarżącej w jakim celu wzywa ją do wskazania numeru i daty zaskarżonej decyzji, skoro były one wyraźnie w skardze wskazane, co mogło wprowadzić ją w błąd. W wezwaniu tym powinien był zatem wskazać skarżącej, iż w jej sprawie na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy została wydana decyzja ostateczna, która może być zaskarżona do Sądu oraz poinformować ją o skutkach zaskarżenia decyzji pierwszoinstancyjnej. Wezwanie takie nie powinno być zatem szablonowe, ale powinno uwzględniać realia konkretnej sprawy i być sformułowane w sposób opisowy, językiem zrozumiałym dla przeciętnego adresata danego świadczenia. Mając powyższe na względzie należy uznać, iż odrzucenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie było wyrazem nadmiernego formalizmu, naruszającego art. 6 P.p.s.a. oraz konstytucyjną zasadę prawa do sądu. Tym samym Sąd pierwszej instancji naruszył również przepisy art. 52 § 1 i 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Należy również wyjaśnić, iż w postanowieniu nie orzeczono o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.