II OZ 102/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 grudnia 2013 r., sygn. akt II SAB/Ol 26/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie i przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 17 grudnia 2013 r., sygn. akt II SAB/Ol 26/13 odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie wskazanego imiennie adwokata w sprawie z jego skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie w sprawie warunków zabudowy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że we wniosku z dnia 31 października 2013 r. skarżący wskazał, że "jest osobą ubogą bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności finansowych albo przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia w zakresie wnioskowanej pomocy". Zgodnie z przedłożonym oświadczeniem, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe, jego jedyny majątek stanowią: budynek mieszkalny do rozbiórki, mieszkanie oraz nieruchomość rolna. Wnioskodawca nie wykazał żadnych dochodów. Podniósł, iż jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i nie przysługuje mu prawo do jakichkolwiek zasiłków. Oświadczył, że nie posiada "realnych oszczędności finansowych" oraz możliwości "skorzystania ze zgromadzonych środków finansowych na (...) koncie (...) w wysokości 1.98 zł, gdyż środki te są tak skromne, iż wystarczają jedynie na opłaty w jego utrzymaniu". Przystępując do rozpatrzenia powyższego wniosku Sąd zaakcentował, że rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu - na skutek sprzeciwu - wniosku z dnia 12 kwietnia 2013 r., odmówił zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Sąd podkreślił, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez nią informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Następnie, postanowieniem z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt II OZ 776/13, Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zażalenie wnioskodawcy na przedmiotowe postanowienie. W uzasadnieniu stwierdził, że wnioskodawca nie przedstawił wyczerpujących oświadczeń oraz dokumentów, które pozwoliłyby ocenić jego sytuację majątkową i materialną. Wskazując na powyższe Sąd uznał, że skarżący w dalszym ciągu uniemożliwił dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa. W kolejnym wniosku strona rozszerzyła tylko zakres wnioskowanej pomocy prawnej. Skarżący, podnosząc zaś, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem wykazanych nieruchomości. Wnioskodawca bez wyjaśnienia pozostawił kwestie związane z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności dotyczące ich przeznaczenia i wartości. Przedstawione przez niego dane o rodzajach działek będących jego własnością, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości zostały przez skarżącego usunięte. Nie pozwolił on zatem określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Skarżący nie wskazał bowiem w czytelny sposób, jak wykorzystuje każdą nieruchomość, a w przypadku gdy jakakolwiek nieruchomość nie przynosi dochodu - przyczyn braku jej wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu. Wnioskodawca, mimo, że jak podnosi od wielu miesięcy nie uzyskuje dochodu, nie wskazał jednak, dlaczego w pierwszej kolejności nie wykorzystuje ich w celu pozyskania źródła dochodu, chociażby z tytułu dzierżawy, a ostatecznie z tytułu sprzedaży, chociażby tej, której w żaden sposób nie wykorzystuje. Ponoszenie natomiast kosztów utrzymania nieruchomości w sytuacji braku jakichkolwiek dochodów z nimi związanych nie wyczerpuje znamion racjonalnego działania i wydaje się mało wiarygodne. Wobec powyższego uwzględniając okoliczność, że znajdujące się w aktach sprawy pisma i wyjaśnienia nie wskazują jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego, Sąd rozpoznawany wniosek ocenił jako niezasadny. W zażaleniu na powyższe postanowienie A. Z. zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego i szeregu przepisów postępowania oraz rażąco wadliwe, nieobiektywne i niezgodne z prawem uzasadnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Instytucja prawa pomocy ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Z konstrukcji powołanego wyżej przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, że – jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - wykładnia użytego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia: "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeśli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie jako prawidłowe i uzasadnione należy uznać działania Sądu pierwszej instancji polegające na wezwaniu wnioskodawcy na mocy art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych dokumentów, przy jednoczesnym uwzględnieniu oświadczeń złożonych przez skarżącego do wcześniej składanych w tej sprawie wniosków. Pomimo jednak uwzględnienia tych dokumentów, jak i oświadczeń nadesłanych przez skarżącego, informacje jakimi dysponował Sąd okazały się niewystarczające dla przyznania skarżącemu prawa pomocy. Nie zostało bowiem wyjaśnione jaka jest w istocie rzeczywista sytuacja majątkowa skarżącego oraz jakimi dysponuje możliwościami w pozyskaniu środków pieniężnych. W związku z powyższym należało uznać, że wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.