I FZ 514/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Łd 1032/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 28 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego i nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za wrzesień 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt: I SA/Łd 1032/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił M. H. (dalej: "strona", "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący na urzędowym formularzu (PPF) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W zawartym na tym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną A. i 2-letnim synem M. Osiąga dochód z tytułu dzierżawy ziemi w wysokości 100 zł i prac dorywczych w kwocie 600 zł. Jego żona pobiera zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem w łącznej kwocie 468 zł, a ponadto z tytułu umowy najmu mieszkania osiąga dochód w kwocie 1.500 zł miesięcznie (do końca sierpnia 2013 r.). Skarżący wskazał przy tym, że w skład jego majątku wchodzą nieruchomości w postaci budynku mieszkalnego o pow. 90 m2, mieszkania o pow. 44 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 5,5 ha (w tym las i użytki rolne), do jego żony należy zaś mieszkanie o pow. 57 m2 w całości wynajmowane. Wyjaśnił także, iż należąca do niego nieruchomość rolna wraz z budynkiem mieszkalnym jest obciążona kredytem hipotecznym (do 2022 r.). Miesięczna rata kredytu wynosi 480 zł. Skarżący dodał, że w związku ze złożonym w Urzędzie Skarbowym w T. zobowiązaniem o utrzymaniu w niezmienionym stanie składników majątkowych nie ma możliwości sprzedaży nieruchomości. Z tego względu nie dysponuje środkami pieniężnymi pozwalającymi na pokrycie kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł dodatkowo, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jego żona pobiera zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu udzielonego urlopu wychowawczego, ponadto do końca sierpnia 2013 r. osiągać będzie dochód z tytułu najmu mieszkania. Skarżący podkreślił, że wydatki rodziny w znacznej części pokrywane były dzięki pomocy rodziny, tj. rodziców utrzymujących się z emerytur. Dodał, że posiada majątek nieruchomy, którego spieniężenie jest niemożliwe ze względu na zajęcie związane z wysokimi zobowiązaniami podatkowymi. Wniósł przy tym o uwzględnienie kwoty kosztów, które musi ponieść w obu sprawach (I SA/Łd 1031/12 i I SA/Łd 1032/12), łącznie wynoszącej 2.377 zł oraz kosztów zastępstwa procesowego w tych sprawach. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 25 lipca 2013 r. wezwano stronę do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w drodze pisma z dnia 20 sierpnia 2013 r. wyjaśnił, że wprowadzone zmiany wymuszone przez bank, które miały między innymi obniżyć koszty bankowe, spowodowały, że nie otrzymuje wyciągów bankowych. Nie posiada żadnych lokat bankowych, natomiast jego żonie wypowiedziano umowę i została zmuszona do zamknięcia rachunku. Skarżący wskazał przy tym, że w związku z jego jednorazową nieobecnością w terminie w urzędzie pracy został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Obecnie jest bezrobotny i niezarejestrowany. Dodał, że wskutek rosnących długów i problemów finansowych jego żona wyprowadziła się wraz z synem do swoich rodziców, od których płynęła pomoc finansowa, a co za tym idzie, nie otrzymuje pomocy od rodziny. Jednocześnie skarżący wskazał, że jego podstawowe opłaty wraz z ratą kredytową stanowią łącznie kwotę 980 zł. Pozostałe wydatki na tzw. "życie" wynoszą ok. 500 zł, ale nie jest w stanie wyjaśnić, jak dokona tych opłat. Ponadto skarżący wyjaśnił, że nie składał zeznania podatkowego za rok 2012 z uwagi na brak dochodów. Natomiast jego żona w obecnej sytuacji rodzinnej nie zgodziła się na pobranie przez niego odpisu PIT z urzędu skarbowego i udostępnienia mu jakichkolwiek dokumentów. Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Sąd pierwszej instancji zauważył, że podane przez skarżącego informacje podobnie, jak miało to miejsce w przypadku pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy są niekompletne i nasuwają wątpliwości, co do ich wiarygodności. W szczególności na podstawie dostarczonych przez stronę dokumentów i wyjaśnień trudno w sposób jednoznaczny ustalić - zdaniem Sądu - rzeczywistą sytuację materialną skarżącego. Wątpliwości wzbudza zwłaszcza nie poparte jakimikolwiek dokumentami twierdzenie o wymuszonych przez bank zmianach, które skutkują tym, iż skarżący nie otrzymuje wyciągów bankowych. Podobnie rzecz się ma z niemożliwością przedstawienia rachunków bankowych żony. Tym bardziej, że skarżący już uprzednio przedstawiał jedynie wybrane przez siebie fragmenty wyciągów z rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę na zmniejszoną - w porównaniu z uprzednio złożonym oświadczeniem - ratą kredytu hipotecznego, która w jego ocenie stanowi choć w niewielkim wymiarze korzyść finansową dla skarżącego. Również fakt wyprowadzenia się ze wspólnego gospodarstwa żony i dziecka spowodował, iż koszty utrzymania strony zostały zredukowane de facto do jednej osoby. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie zarzucając Sądowi pierwszej instancji błędną ocenę jego sytuacji majątkowej, a także o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że wadliwe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, jakoby nie spełnił on przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dalej skarżący przytoczył te same argumenty, które zawarł w odpowiedzi na wezwanie Sądu wystosowane w trybie art. 255 P.p.s.a. i stwierdził, że jego sytuacja majątkowa i rodzinna jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie ponieść wymaganej opłaty związanej z wniesieniem skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że w niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie dotyczące przyznania stronie prawa pomocy – postanowieniem z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt: I FZ 155/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt: I SA/Łd 1032/12 odmawiające stronie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wyczerpującego wykazania przez skarżącego niemożności poniesienia kosztów postępowania, co wiązało się z brakiem potwierdzenia części twierdzeń stosowną dokumentacją, jak i niewypełnieniem w sposób prawidłowy wezwań do jej przedłożenia a także brak wiarygodności i rzetelności w złożonych oświadczeniach. Przywołane powyżej prawomocne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 P.p.s.a.). Przepis ten zatem warunkuje możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień prawomocnych, czyli takich, od których nie przysługuje już stronie żaden środek zaskarżenia jak i niekończących sprawy od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, przy czym muszą to być zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W ramach postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Należy podkreślić, że w tym kolejnym postępowaniu w dalszym ciągu ciężar dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, który zgodnie z art. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wykazać ma, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że zasługuje ona na wyjątkowe - w świetle art. 199 P.p.s.a. - traktowanie polegające na obciążeniu Skarbu Państwa kosztami prowadzonego z inicjatywy tejże strony postępowania przed sądem. W związku z tym rozstrzygnięcie Sądu zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane, i to niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z wnioskiem "pierwotnym", ocenianym wyłącznie przez pryzmat przesłanek z art. 246 P.p.s.a., czy ponownym, przy którego rozstrzyganiu należy także uwzględniać treść art. 165 tej ustawy. Natomiast, w sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 tej ustawy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to stosownie do treści art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Oceniając ponowny wniosek strony przez pryzmat przesłanek wynikających z art. 165 P.p.s.a. stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku nastąpiła zmiana okoliczności uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w wnioskowanym zakresie skutkująca w rezultacie zmianą postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wskazać należy, że treść oświadczeń wynikająca ze złożonego na urzędowym formularzu PPF wniosku nie daje podstaw do pozytywnego rozpoznania żądania skarżącego stanowiąc w istocie powtórzenie argumentacji zaprezentowanej we wniosku wcześniejszym. Pewne różnice dotyczą jedynie raty kredytu bankowego, która ulega zmniejszeniu z kwoty 530 zł do kwoty 480 zł miesięcznie. Wprawdzie z pisma będącego odpowiedzią na wezwanie Sądu w trybie art. 255 P.p.s.a. wynika, że skarżący jest obecnie osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku z tego tytułu aktualnie niezarejestrowaną a także że na skutek rosnących długów i problemów finansowych żona wraz z synem wyprowadziła się do swoich rodziców, od których płynęła pomoc finansowa, zaś w wyniku zmian wymuszonych przez bank skarżący nie otrzymuje wyciągów bankowych, jednak różnice te, wobec braku jakiegokolwiek materiału źródłowego obrazującego sytuacje majątkową wnioskodawcy pozostają bez wpływu na ocenę, czy w sprawie doszło do zmiany okoliczności sprawy, która powodowałaby zmianę postanowienia Sądu pierwszej instancji a tym samym uniemożliwiają dokonanie wszechstronnej analizy kolejnego wniosku. Mając na uwadze fakt, o którym już wcześniej wspomniano, że Sądy zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny jak i Naczelny Sąd Administracyjny w uprzednio wydanych postanowieniach uznały, że wskazane przez skarżącego okoliczności po pierwsze są niewystarczające dla przyznania jemu prawa pomocy, a po drugie nie zostały udokumentowane, stwierdzić należy, że skarżący pomimo iż miał pełną świadomość braku dokumentów potwierdzających jego sytuacje majątkową także w niniejszym postępowaniu wpadkowym jej nie wyjaśnił. Nie ulega w tej sytuacji wątpliwości, że na skutek braku stosownych materiałów źródłowych nie jest możliwe porównanie stanu finansowego skarżącego przedstawionego w obu wnioskach o przyznanie prawa pomocy. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej, zaś bierność w tym zakresie zdecydowanie uniemożliwia tę ocenę, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Odnosząc się zaś do argumentacji skarżącego zawartej w zażaleniu stwierdzić należy, że stanowi ona w istocie polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji co do możliwości poniesienia kosztów zainicjowanego przez skarżącego postępowania a także do bezpodstawnego kwestionowania stanowiska sądów o pozbawieniu możliwości dochodzenia przez skarżącego swoich praw. W tym stanie rzeczy tym bardziej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżący wykazał, że jego sytuacja uległa zmianie w sposób pozwalający na stwierdzenie, że obecnie skarżący spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Odnośnie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia zauważyć należy, że nieprawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych nie skutkuje dla wnioskodawcy obowiązkiem uiszczenia tych kosztów - wezwanie do uiszczenia kosztów sądowych może być bowiem wystosowane do strony skarżącej dopiero w konsekwencji wydania prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie. Stąd też nie jest możliwe wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia zgodnie z zawartym w zażaleniu wnioskiem. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji