III SA/Gd 338/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Felicja Kajut Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak ( spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia 1 lutego 2013 r. nr L.dz. [...] w przedmiocie stypendium rektora dla najlepszych studentów oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 1 lutego 2013 r. (nr [...]) Odwoławcza Komisja Stypendialna przy Uniwersytecie [...] utrzymała w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej (Wydziału Nauk Społecznych [...]) z dnia 21 listopada 2013 r. (nr albumu: [...]) o odmowie przyznania M. P. stypendium rektora dla najlepszych studentów. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu [...] z dnia 21 listopada 2012 r. (nr albumu: [...]), wydaną na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 175 ust. 1-3, art. 181 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz.1365 ze zm.), oraz § 8 regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2012/2013 (Zarządzenie Rektora [...] nr 63/R/11 z dnia 12 września 2011 r. ze zm.), odmówiono M. P. (dalej: "strona", "skarżąca") przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów. W uzasadnieniu Komisja Wydziałowa stwierdziła, że decyzją Dziekana z dnia 24 sierpnia 2012 r. strona została przeniesiona z I roku na II rok studiów stacjonarnych na kierunku Psychologia. Wcześniej, na wniosek z dnia 2 sierpnia 2012 r. strona uzyskała również zgodę na przepisanie ocen uzyskanych na I roku Psychologii wieczorowej, na którym studiowała w roku akademickim 2011/12. Zgodnie z § 8 pkt 1 i pkt 2 regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom na [...] student może otrzymać stypendium rektora na podstawie wysokiej średniej uzyskanej w poprzednim roku akademickim. Organ stwierdził, że strona złożyła wniosek o przyznanie jej stypendium rektora w dniu 26 września 2012 r. na kierunku Psychologia stacjonarna. W roku akademickim 2012/13 średnia uprawniająca do uzyskania stypendium rektora na kierunku Psychologia stacjonarna wynosiła 4.60 natomiast strona uzyskała średnią 4.42. W tych okolicznościach nie spełniła ona kryteriów przyznania świadczenia. Strona odwołała się od tej decyzji podnosząc, że art. 181 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym przewiduje, iż stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen, zaś ubiegać może się o to - w myśl art. 181 ust. 3 tej ustawy - najwcześniej po zaliczeniu pierwszego roku studiów. Podstawą nabycia prawa do stypendium winna być wysoka średnia ocen, skonkretyzowana stosowną uchwałą Wydziałowej Komisji Stypendialnej oraz kontynuacja studiów. Podniosła, że po ukończeniu pierwszego roku studiów, z zachowaniem wcześniej wskazanych kryteriów nabyła prawo do otrzymania stypendium za wyniki w nauce. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] decyzją z dnia 1 lutego 2013 r. (nr [...]) – działając na podstawie art. 175 ust. 3 i ust. 4 ustawy-Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 2 regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2012/2013 - utrzymała w mocy decyzję Komisji Wydziałowej. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z ww. regulaminem stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie na szczeblu krajowym lub międzynarodowym i złożył wniosek w terminie do 30 dni po zakończeniu letniej sesji poprawkowej. Ponadto stypendium to jest przyznawane w liczbie nie większej niż 10% liczby studentów każdego kierunku studiów. Procentowa liczba studentów uprawnionych do otrzymywania stypendium obliczana jest od faktycznej liczby studentów na danym kierunku studiów w dniu przyznawania świadczenia. Na podstawie podjętej przez Komisję Stypendialną Wydziału Nauk Społecznych [...] uchwaly stypendium rektora dla najlepszych studentów zostało przyznane zgodnie z rankingiem przygotowanym dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych. Ponadto Wydziałowe Komisje Stypendialne przyznają stypendia dla najlepszych studentów na podstawie procentowego podziału: do 60% liczby przyznanych stypendiów stanowią stypendia przyznane za wysoką średnią ocen; do 30% liczby przyznanych stypendiów stanowią stypendia za wybitne osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe; do 10% liczby przyznanych stypendiów stanowią stypendia przyznane na podstawie odwołania. Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału Nauk Społecznych [...] wyczerpała środki przeznaczone na stypendia rektora dla najlepszych studentów na kierunku Psychologia studia stacjonarne, co zgodnie z § 8 ust. 13 ww. regulaminu stanowi podstawę do wydania negatywnej decyzji. Ostatni student zakwalifikowany w rankingu sporządzonym przez Wydziałową Komisję Stypendialną osiągnął średnią ocen 4,60. M. P. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia poprzedzającej ją decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 181 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z § 8 ust. 1 regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu [...] poprzez błędną jego wykładnię; - naruszenie procedury, tj. art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, wskutek nie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy oraz art. 107 § 3 tej ustawy poprzez nie zamieszczenie normatywnie wymaganego uzasadnienia decyzji. Skarżąca wskazała, że organ drugiej instancji nie odniósł się w ogóle do argumentacji zawartej w decyzji pierwszej instancji, jak i odwołaniu. Podkreśliła, że na studiach niestacjonarnych obowiązuje niższy próg średniej - 4,31. Podstawą nabycia prawa do stypendium winna być wysoka średnia ocen, skonkretyzowana stosowną uchwałą Wydziałowej Komisji Stypendialnej (art. 186 ust. 1 w zw. z § 8 ust. 9 ww. regulaminu) oraz kontynuacja studiów. Po ukończeniu pierwszego roku studiów, z zachowaniem wcześniej wskazanych kryteriów nabyła prawo do otrzymania stypendium za wyniki w nauce. Jest to prawo nabyte korzystające z ochrony przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącej nie można się zgodzić, że rozstrzygającym kryterium o przyznaniu świadczenia jest roczna średnia ocen przewidziana dla kontynuowanego rodzaju studiów (stacjonarnych), a nie ukończonego roku studiów (wieczorowych). Pozostaje to w sprzeczności z art. 181 ust. 1 i ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i przepisami regulaminu. Zarzuciła również nie wyjaśnienie istotnej kwestii podstawy i sposobu liczenia rocznej średniej ocen, a zwłaszcza rozbieżności w wysokości średniej ocen na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych. Niższy próg średniej ocen na studiach wieczorowych uprawniający do stypendium na pewno nie wynika z mniejszych wymagań dydaktycznych wobec studentów tego rodzaju studiów. Jest to podyktowane raczej faktem, iż na studiach wieczorowych jest mniejsza liczba przedmiotów/ocen do wyliczenia średniej - nie ma tam przedmiotu dwusemestralnego, jakim jest wychowanie fizyczne, kończącego się oceną uwzględnianą w wyliczanej średniej. To istotne zagadnienie umknęło Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...]. Skarżąca podkreśliła, że rozdysponowanie środków przeznaczonych na stypendia nie może być argumentem rozstrzygającym, gdyż naruszałoby to konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] wniosła o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone decyzje odpowiadają prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny legalności zaskarżonych rozstrzygnięć, Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością ich eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonej sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym (t.j.: z 2012 r., poz. 572 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", oraz przepisy – wydanego przez Rektora Uniwersytetu [...] w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 186 ust. 1 tej ustawy – zarządzenia nr 63/R/11 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 12 września 2011 r. w sprawie wprowadzenia regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu [...], zwanego dalej "regulaminem". W regulaminie zostały określone m.in. szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...], w tym świadczenia w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów. W § 8 ust. 6 regulaminu stwierdzono, że stypendium Rektora dla najlepszych studentów przyznawane jest w zależności od kryteriów określonych w niniejszym regulaminie oraz przyjętych przez Wydziałową Komisję Stypendialną kryteriów, zawartych w podjętej na początku danego roku akademickiego przez Wydziałową Komisję Stypendialną uchwale, przy czym w ust. 7 tegoż paragrafu zostało wskazane, że przedmiotowe stypendia przyznawane są z podziałem na formy i lata kształcenia, tj. z podziałem na: 1/ studia stacjonarne i niestacjonarne; 2/ studia I i II stopnia oraz jednolite studia magisterskie; oraz 3/ lata studiów. Z powyższego należy wywieść wniosek, że organ (Rektor Uniwersytetu [...]) ma prawo do ustanawiania zróżnicowanych kryteriów dla przyznawania stypendiów dla najlepszych studentów z uwagi na wymienione w § 8 ust. 7 regulaminu uwarunkowania. Innymi słowy, prawo do otrzymania (przyznania) tego rodzaju stypendium ma student danego kierunku, który znajdując się w określonej w tym przepisie sytuacji spełnia obowiązujące w danym roku akademickim - ze względu na tryb, rodzaj i rok kształcenia – ustanowione w uchwale Wydziałowej Komisji Stypendialnej kryterium. W niniejszej sprawie, obowiązujące (ustanowione uchwałą Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Nauk Społecznych [...] w G.) kryterium średniej ocen, warunkujące do przyznania stypendium naukowego w roku akademickim 2012/2013 na kierunku: Psychologia, zostało określone wartością 4,60 dla studiów stacjonarnych (dziennych) i 4,31 dla studiów niestacjonarnych (wieczorowych). Zgodnie art. 175 ust. 2 ustawy stypendia rektora dla najlepszych studentów są przyznawane na wniosek studenta przez rektora, natomiast w myśl § 8 ust. 17 regulaminu, o przedmiotowe stypendium student może ubiegać się nie wcześniej niż po zaliczeniu I roku studiów. Z materiału dowodowego wynika, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie stypendium w dniu 26 września 2012 r., jako studentka II roku jednolitych studiów magisterskich na kierunku Psychologia o profilu stacjonarnym. Na kierunku tym, dla studentów odbywających kształcenie w formie studiów stacjonarnych, prawo otrzymania (przyznania) stypendium naukowego Rektora Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2012/2013 zostało uzależnione od osiągnięcia średniej ocen w wysokości 4,60. Skarżąca – co jest niekwestionowane w sprawie – uzyskała średnią ocen za pierwszy rok studiów - 4,42, a zatem będąc studentką kierunku Psychologia i kontynuując naukę w roku akademickim 2012/2013 na tym kierunku w trybie stacjonarnym, nie spełniła wymogu osiągnięcia wymaganego pułapu średniej ocen warunkującego uzyskanie przez nią prawa do otrzymania stypendium naukowego Rektora Uniwersytetu [...] na studiach stacjonarnych na kierunku Psychologia. W tej sytuacji należy przyjąć, że organy stypendialne Uniwersytetu [...] zasadnie odmówiły skarżącej prawa do wnioskowanego stypendium. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie organy Uczelni nie naruszyły zasady państwa prawnego określonej w art. 2 Konstytucji RP, a w szczególności wywodzonej z tejże zasady naczelnej – zasady ochrony praw nabytych i zasady zaufania obywateli do Państwa, których to naruszenia upatruje skarżąca w działaniu organów w niniejszej sprawie. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że skarżąca, co prawda uzyskała średnią ocen uprawniającą ją do otrzymania stypendium naukowego na kierunku Psychologia o profilu niestacjonarnym (wieczorowym), jednakże zrezygnowała z kontynuowania nauki na tym kierunku w tym trybie, co oznacza, że w istocie – nie będąc już studentką studiów niestacjonarnych - nie mogła nabyć prawa do przyznania jej stypendium wg kryteriów obowiązujących na studiach na kierunku Psychologia nauczanych w tym trybie. Ponadto - jak zostało powyżej wskazane, przyznanie stypendium naukowego rektora następuje na wniosek studenta (art. 175 ust. 2 ustawy) – a skoro tak, to przyjąć należy, że uprawnienie do stypendium nie powstaje niejako "z mocy samego prawa", a dopiero na skutek działań podjętych przez zainteresowanego (złożenia wniosku o przyznanie tego stypendium). W momencie składania przez skarżącą wniosku o przyznanie stypendium skarżąca, posiadając już status studenta studiów dziennych, nie mogła w żadnym wypadku nabyć prawa do stypendium przewidzianego dla studentów studiów wieczorowych (nie kontynuowała już bowiem w tym trybie nauki). Ponadto, w ocenie Sądu, prezentowane przez skarżącą stanowisko naruszałoby art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zasadę równości, gdyż w istocie prowadziłoby do sytuacji, w której skarżąca będąc studentem studiów stacjonarnych byłaby faworyzowana w stosunku do innych studentów studiów stacjonarnych, ponieważ otrzymywałaby indywidualnie (jednostkowo) stypendium naukowe pomimo nie uzyskania wymaganej na studiach stacjonarnych średniej ocen za I rok studiów. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy powołanych w skardze przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, uznając kontrolowane decyzje za zgodne z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.