II OZ 1237/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 564/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 564/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Sąd wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 czerwca 2013 r. oddalił skargę J. B. na w/w decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, w dniu 9 sierpnia 2013 r. wniosła skargę kasacyjną od powołanego wyroku. W skardze kasacyjnej zawarła m.in. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem i pełnoletnią córką. Źródła utrzymania trzyosobowej rodziny stanowią dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą w wysokości 1.200 zł brutto miesięcznie i dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez jej męża w wysokości 1.500 zł brutto miesięcznie. Majątek skarżącej stanowią: dom o powierzchni 150 m2 i grunt rolny o powierzchni 0,25 ha, a także samochód osobowy [...] z 2000 r. i samochód osobowy [...] z 2001 r. Strona oświadczyła, że nie dysponuje oszczędnościami, papierami wartościowymi, ani innymi zasobami pieniężnymi. Uzupełniając wniosek, reprezentujący skarżącą adwokat, przy piśmie z dnia 6 września 2013 r. nadesłał: 1) oświadczenie J. B. z dnia 6 września 2013 r., w którym podała ona, że wydatki miesięczne za zużycie energii elektrycznej, wody, gazu, podatek od nieruchomości, zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz opłaty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej wynoszą w przybliżeniu 2.500 zł miesięcznie, 2) kserokopię zeznania o wysokości dochodu skarżącej i jej męża osiągniętego w 2012 roku wraz z kserokopią pisma korygującego to zeznanie, 3) kserokopie informacji skarżącej i jej męża o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2012 roku, 4) kserokopię sporządzonego w języku niemieckim - nieprzetłumaczonego na język polski - zaświadczenia o zarobkach męża skarżącej w Niemczech z czerwca i lipca 2013 r., 5) kserokopię zaświadczenia o numerze identyfikacyjnym REGON skarżącej, z którego wynika m.in., że prowadzi ona działalność gospodarczą w zakresie architektury, 6) kserokopię zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej męża skarżącej, z którego wynika m.in., że działalność ta polega na konserwacji i naprawie pojazdów samochodowych, 7) kserokopię potwierdzenia przyjęcia wniosku męża skarżącej z dnia 1 sierpnia 2013 r. o wznowienie działalności gospodarczej, 8) kserokopię sześciu rachunków wystawionych przez skarżącą na rzecz kontrahentów oraz 9) wyciąg z rachunku skarżącej w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej za okres od 1 maja 2013 r. do 30 lipca 2013 r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 września 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym terminie skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca przedstawiła obszerną dokumentację na potwierdzenie swojej ciężkiej sytuacji finansowej. Ponoszone przez skarżącą wysokie koszty utrzymania siebie, rodziny oraz prowadzonej działalności gospodarczej nie pozwalają jej na ponoszenie jakichkolwiek dodatkowych opłat, które wystąpiły w przedmiotowej sprawie. Sąd w piśmie z dnia 4 października 2013 r. wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: - oświadczenia o wysokości poszczególnych wydatków lub udokumentowania wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącej – przeciętnie w miesiącu, - oświadczenia, czy skarżąca posiada jedynie rachunek o nr. [...] ([...]), czy też posiada jakiekolwiek inne rachunki – jeżeli tak należy do nadesłania wyciągów z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z posiadanych przez męża skarżącej wszelkich osobistych rachunków bankowych oraz rachunku bankowego prowadzonej przez niego firmy z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej przy piśmie z dnia 21 października 2013 r. nadesłał: - oświadczenie skarżącej, że posiada jedynie rachunek bankowy o nr. [...], - wyciąg z jednego rachunku bankowego męża skarżącej, na którym nie ma zgromadzonych żadnych zasobów pieniężnych, pobierane są jedynie opłaty za prowadzenie rachunku, - oświadczenie o stałych miesięcznych wydatkach; skarżąca wymieniła następujące wydatki: energia elektryczna – 200 zł, gaz – 200 zł, woda – 200 zł (kwartalnie), podatek od nieruchomości – 300 zł (kwartalnie), zaległy ZUS – 300 zł, bieżące składki ZUS skarżącej – 1000 zł, bieżące składki ZUS męża skarżącej – 360 zł, czynsz za wynajmowany przez męża skarżącej lokal – 900 zł, telefon i Internet – 140 zł, opłata za wynajęcie pokoju przez studiującą córkę skarżącej – 400 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w rozpatrywanej sprawie, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, a zatem, aby Sąd mógł uwzględnić jej wniosek – winna wykazać – jak tego wymaga przepis art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na obecnym etapie postępowania skarżąca zobowiązana jest do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192) oraz wpisu od skargi kasacyjnej także w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Inne, ewentualnie należne na kolejnych etapach postępowania opłaty, jak np. wpisy od zażaleń, również nie przekroczą 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia). Zatem należy zbadać, czy skarżąca wykazała, że nie jest w stanie uiścić wskazanych wyżej opłat sądowych. Z przedstawionych przez skarżącą informacji na urzędowym formularzu PPF wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem i córką. Oświadczyła, ze dochód miesięczny brutto uzyskiwany przez nią i jej męża z tytułu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych wynosi łącznie 2700 zł. Tymczasem z oświadczenia o wydatkach miesięcznych wynika, że wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, z prowadzeniem działalności gospodarczej i opłaceniem pokoju studiującej córki, wynoszą ok. 3666 zł miesięcznie. Sąd podkreślił, że skarżąca nie wskazała wydatków np. na wyżywienie, odzież itp. Zatem skarżąca wskazała dość wysokie wydatki miesięczne (3666 zł), nie wymieniając zresztą wszystkich wydatków związanych z utrzymaniem koniecznym (jak wyżywienie), nie wyjaśniając skąd czerpie środki na ich zaspokojenie, skoro dochody – według oświadczenia zawartego w rubryce nr 10 formularza PPF - z prowadzonych przez nią i jej męża działalności gospodarczych są sporo niższe (ok. 2700 zł brutto). Ponadto odnosząc się do wskazanych przez skarżącą wydatków ponoszonych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (składki ZUS, wynajmowany lokal) w wysokości 2500 zł, Sąd stwierdził, że konieczność ich ponoszenia, nie może być argumentem za zwolnieniem strony od kosztów sądowych. Przyznanie skarżącej w takiej sytuacji prawa pomocy oznaczałoby, zdaniem Sądu, preferowanie kosztów własnych działalności gospodarczej strony przed należnościami Skarbu Państwa w postaci opłaty sądowej. Konieczność ponoszenia stałych wydatków na działalność gospodarczą nie może uzasadniać przerzucenia na pozostałych podatników ciężaru finansowania postępowania sądowego zainicjowanego przez skarżącą. W ocenie Sądu, wątpliwości co do wysokości dochodów skarżącej i jej męża podanych na urzędowym formularzu PPF nasuwają się również w sytuacji, gdy weźmie się pod uwagę nadesłane przez pełnomocnika skarżącego przy piśmie z dnia 6 września 2013 r. zaświadczenia o zarobkach w Niemczech męża skarżącej. Wynika z nich, że przynajmniej w czerwcu i lipcu skarżący uzyskał dochody w Niemczech w wysokości odpowiednio: 1 748,28 euro (netto) i 2 200,20 euro (netto). Wobec powyższego Sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie, mając na uwadze przedstawione przez skarżącą informacje i dokumenty, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika, że to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że istnieją przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. W rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i córką. Uzyskiwany przez nią i jej męża dochód z tytułu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych wynosi łącznie 2700 zł brutto miesięcznie. Tymczasem, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, skarżąca wskazała dość wysokie wydatki miesięczne (ok. 3666 zł), nie wymieniając zresztą wszystkich wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, nie wyjaśniając skąd czerpie środki na ich zaspokojenie, skoro dochody z prowadzonych przez nią i jej męża działalności gospodarczych są sporo niższe. Z zestawienia podanych przez stronę dochodów z wydatkami nie wynika zatem, aby znajdowała się ona w sytuacji, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W szczególności wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.