I FZ 485/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 października 2013 r. sygn. akt I SA/Lu 326/13 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej od postanowienia tegoż Sądu z dnia 13 czerwca 2013 r. w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 5 lutego 2013 r. nr ... w przedmiocie podatek od towarów i usług za marzec 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z 10 października 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 326/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę kasacyjną A. W. od postanowienia tegoż Sądu z 13 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 326/13 w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 5 lutego 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2007 r. 2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżący za pośrednictwem pełnomocnika z urzędu – adwokata J. S. wniósł skargę kasacyjną po upływie terminu do jej wniesienia, nie składając przy tym wniosku o przywrócenie tego terminu. Odpis postanowienia WSA z 13 czerwca 2013 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu 25 czerwca 2013 r., a zatem termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał 25 lipca 2013 r. W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a wyznaczony adwokat z urzędu wniósł skargę kasacyjną dopiero 27 września 2013 r. Odrzucenie skargi kasacyjnej nastąpiło na podstawie art. 178 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. 3. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do WSA celem nadania biegu skardze kasacyjnej, zarzucając naruszenie: - art. 177 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że pełnomocnik ustanowiony z urzędu miał obowiązek wniesienia wraz ze skargą kasacyjną wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia, w sytuacji gdy w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu terminem do wniesienia skargi kasacyjnej (z urzędu) jest dzień, od którego pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż z upływem 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie, a w niniejszej sprawie pełnomocnik został powiadomiony o wyznaczeniu 2 września 2013 r., a skargę kasacyjną złożył 27 września 2013 r., zachowując wskazany powyżej termin, który biegnie dla pełnomocnika od chwili powiadomienia go o wyznaczeniu na pełnomocnika z urzędu; - art. 87 § 1 i 4 p.p.s.a. poprzez uznanie wbrew treści wskazanego przepisu, że warunkiem koniecznym otwierającym możliwość wniesienia skargi kasacyjnej jest złożenie w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o ustanowieniu pełnomocnikiem skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, w sytuacji gdy przepis art. 87 p.p.s.a. przewiduje siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, z którym równocześnie powinna zostać dokonana czynność, której nie dokonano w terminie, w zaskarżonym postanowieniu zatem istnieje sprzeczność, i zastosowanie instytucji wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej jest pozbawione oparcia w tym przepisie, z kolei nawet hipotetyczne zastosowanie art. 87 p.p.s.a. powoduje nadmierne i nieuzasadnione skrócenie terminu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej przez ograniczenie go do siedmiu dni, utrudnia to, czy wręcz uniemożliwia, realizację prawa strony reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu do kontroli przez sąd drugiej instancji zapadłego w jej sprawie orzeczenia sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Uzasadniając zażalenie, strona próbuje de facto dowieść, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu w ramach prawa pomocy przyznanego w postępowaniu międzyinstancyjnym zmienia zasady liczenia terminów w postępowaniu sądowoadministracyjnym ustanowionych w ustawie p.p.s.a. na rzecz zasad wynikających z orzecznictwa i doktryny. Otóż tak nie jest. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej został wyraźnie i jednoznacznie określony w art. 177 § 1 p.p.s.a. i nie zostały ustawowo określone żadne odstępstwa od tej normy. Zgodnie z tym przepisem skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Skoro więc odpis postanowienia WSA z 13 czerwca 2013 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu 25 czerwca 2013 r., a zatem termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał 25 lipca 2013 r. (czwartek), to wniesienie tej skargi po 25 lipca 2013 r. oznacza, że doszło do uchybienia terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 p.p.s.a. Wniesienie więc skargi kasacyjnej 27 września 2013 r. – niezależnie od tego, czy dokonał tego pełnomocnik z wyboru strony czy pełnomocnik ustanowiony z urzędu – było czynnością dokonaną bez wątpienia po terminie i dla swojej skuteczności wymagało złożenia wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania. Wszak w świetle art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Skoro pełnomocnik został ustanowiony po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, z czego autor zażalenia zdawał sobie sprawę (vide str. 4 zażalenia), to "tym bardziej" sporządził ją i wniósł do sądu po tymże terminie. Będąc tego świadomym, pełnomocnik nie sporządził jednak wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Od profesjonalnego pełnomocnika można zaś wymagać szczególnej staranności w prowadzeniu spraw mocodawcy, w tym przestrzegania terminów procesowych. W przypadku, gdy pełnomocnik ma świadomość, że pismo zostanie bez wątpienia wniesione po upływie tego terminu, to można od niego wymagać, aby składając to pismo, zadbał o skuteczność dokonywanej czynności procesowej poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Tylko takie działanie świadczy o rzetelnej trosce o sprawy mandanta i dbałości o możliwość skorzystania przez niego z prawa do sądu. Jak wynika z uzasadnienia zażalenia, pełnomocnik zdawał sobie sprawę z tego, że praktyką orzeczniczą pozostaje uwzględnianie wniosków o przywrócenie terminu uchybionego z powodu prowadzenia postępowania incydentalnego, jakim jest postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Skorzystanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną z prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie może bowiem stawiać tej strony w sytuacji gorszej od osoby, która z tego prawa nie korzysta i może wnieść skargę kasacyjną bez przeszkód w ustawowym terminie. Błędne jest jednak twierdzenie, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu biegnie dopiero od dnia jego powiadomienia o tym fakcie (w niniejszej sprawie był to 2 września 2013 r.). Początek biegu terminu, bez żadnych wyjątków, został bowiem jednoznacznie uregulowany w ustawie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej zaczyna biec zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. od doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie ma wpływu na bieg tego terminu. Wielokrotnie podkreślano zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i literaturze przedmiotu, że mimo braku podstawy do uznania, że termin ten został w takiej sytuacji przerwany, zawieszony lub przedłużony, to w razie niewątpliwego uchybienia tego terminu, postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy może stanowić uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Nie ulega więc wątpliwości, że Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę kasacyjną wniesioną po ustawowym terminie bez wniosku o jego przywrócenie, nie naruszył art. 177 § 1 p.p.s.a. 4.2. W drugim zarzucie zażalenia jego autor skupia się na kwestii zasad, według których ustala się, kiedy wniosek o przywrócenie terminu winien być złożony. Z akt tej sprawy wynika zaś, że stosowny wniosek do chwili obecnej w ogóle nie był złożony. Rozpoznając zażalenie na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny nie bada kwestii przywrócenia terminu. Odrzucenie skargi kasacyjnej miało zresztą związek nie z tym, czy wniosek o przywrócenie terminu był złożony w terminie, a z tym, że wniesienie skargi kasacyjnej nastąpiło po upływie ustawowego terminu do dokonania tej czynności przy jednoczesnym braku wniosku o przywrócenie terminu. Niedorzeczna jest przy tym argumentacja autora zażalenia, jakoby wniesienie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu było "równoznaczne z tym, że wraz ze skargą strona wnosi o przywrócenie terminu do jej wniesienia i nie ulega wątpliwości, że taka jest intencja skarżącego". Wskazywany przez autora zażalenia art. 87 § 1 p.p.s.a. wskazuje wyraźnie, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Dodatkowo w art. 87 § 2 p.p.s.a. uregulowano, że w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Intencja strony co do przywrócenia terminu musi być więc wyrażona pisemnie. Ustawa nie przewiduje bowiem domyślnego trybu składania przypuszczalnych wniosków o przywrócenie terminu. 4.3. Brak tego wniosku – wobec oczywistego, niepodważonego faktu uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej – skutkował odrzuceniem tej skargi na podstawie cytowanego wyżej art. 178 p.p.s.a., które to działanie Sądu pierwszej instancji należy uznać za prawidłowe. 4.4. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.