II OSK 132/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia NSA Anna Łuczaj Protokolant asystent sędziego Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 16 września 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 września 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 78/13 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 78/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu skargi J.S. uchylił decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Zawierciańskiego z dnia [...] września 2012 r., nr [...], orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku oraz zasądził od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącej kwotę 500 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Na wniosek P.D. i M.D. wszczęte zostało postępowanie administracyjne w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i wydania pozwolenia na rozbudowę i nadbudowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego położonego w Gminie Łazy na nieruchomości oznaczonej numerem 1. W toku postępowania E.S. i J.S. – współwłaściciele sąsiednich nieruchomości - zakwestionowali te plany inwestycyjne wskazując, że planowana inwestycja spowoduje nadmierne zacienienie należącego do nich budynku. Postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r. Starosta Zawierciański nałożył na inwestorki obowiązek przedłożenia analizy zacienienia budynku należącego do J.S. i E.S. Wnioskodawczynie zadośćuczyniły temu wezwaniu w wyznaczonym terminie. Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], Starosta Zawierciański odmówił P.D. i M.D. zatwierdzenia projektu budowlanego i wydania pozwolenia na rozbudowę i nadbudowę przedmiotowego budynku. Organ wskazał, że planowana inwestycja nie spełnia warunku określonego w § 13 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, albowiem rozbudowa spowoduje utrwalenie istniejącego zacienienia sąsiedniego budynku. W wyniku odwołania złożonego przez inwestorki, Wojewoda Śląski, decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], uchylił decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że budynek przeznaczony do rozbudowy już obecnie powoduje zacienienie budynku należącego do J.S. i E.S., a tym samym planowana rozbudowa w zasadniczy sposób nie zmieni tego stanu. W ocenie organu odwoławczego przepis § 13 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych winien być rozpatrywany łącznie z § 57 i 60 rozporządzenia, co ze względu na charakter i układ pomieszczeń w budynku należącym do skarżącej i E.S. mogłoby wpłynąć na wynik toczącego się postępowania. Starosta Zawierciański decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...], zatwierdził projekt budowlany i udzielił P. i M. D. pozwolenia na rozbudowę i nadbudowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego na cele mieszkalne. W uzasadnieniu organ podniósł, że zasadniczą kwestią, która wymagała wyjaśnienia była analiza zacienienia pomieszczeń w budynku należącym do skarżącej i E.S. W toku postępowania organ ustalił, że dwa pomieszczenia, które ewentualnie mogą zostać zacienione posiadają dodatkowe otwory okienne, przez które zapewniony jest dostęp światła, a tym samym nie zostały naruszone uregulowania dotyczące wskazanych wyżej warunków technicznych. Odwołanie od tej decyzji złożyła J.S. podnosząc brak dokładnych ustaleń odnośnie kwestii nasłonecznienia należącego do niej budynku oraz nieuwzględnienie zastrzeżeń co do przebiegu granicy pomiędzy obydwiema nieruchomościami. Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] października 2012 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko prezentowane przez organ pierwszej instancji wskazując, że już obecne usytuowanie obu budynków wskazuje na zacienienie budynku skarżącej, a tym samym planowana inwestycja nie pogorszy jej sytuacji. Nadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że przepisy § 13 ust. 1 oraz § 57 i 60 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych winny być analizowane łącznie. Przepis § 60 dopuszcza możliwość ograniczenia wymagania polegającego na zapewnieniu czasu nasłonecznienia pokojów mieszkalnych przez co najmniej 3 godziny w dniach równonocy (21 marca i 21 września) w godzinach od 7 do 17, do zapewnienia czasu nasłonecznienia jw. Przez co najmniej 1,5 godziny w odniesieniu do mieszkania wielopokojowego a w przedmiotowej sytuacji w budynku odwołującej się znajduje się mieszkanie wielopokojowe. Ponadto przedmiotowe pomieszczenia posiadają również okna od strony wschodniej i zachodniej co powoduje, że czas ich nasłonecznienia jest wystarczający. W skardze na powyższą decyzję J.S. zarzuciła naruszenie art. 7, 9 i 11 k.p.a. domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji jak i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca zaznaczyła, że wizja lokalna mająca na celu ocenę stopnia nasłonecznienia należącego do niej budynku została przeprowadzona w miesiącu sierpniu, co nie dawało podstaw do wysnucia wniosków odnośnie stopnia nasłonecznienia w innych miesiącach – w marciu i we wrześniu. W trakcie wizji, pomimo żądania strony nie dokonano pomiaru istniejących otworów okiennych, nie przesłano jej również, pomimo wyraźnej prośby protokołu ze wspomnianej wizji. Organy nie wzięły również pod uwagę zastrzeżeń co do przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji, pełnomocnik skarżącej złożył pismo procesowe zawierające dodatkową argumentację strony i zaznaczył, że sporządzenie analizy nasłonecznienia w maju, a nie w dniu 21 marca i 21 września jest sprzeczne z przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 września 2013 r. uwzględnił skargę i stwierdził, że wydane przez organy administracji architektoniczno – budowlanej obydwu instancji rozstrzygnięcia dotknięte są uchybieniami, które musiały skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kontrolowanych decyzji. Sąd zacytował treść art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r. nr 243, poz. 1623 ze zm.), i wskazał, że analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, iż wydanie zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji nastąpiło z naruszeniem prawa, polegającym na błędnej ocenie zgodności projektu zagospodarowania z przepisami prawa, w szczególności z § 12 ust. 3 pkt 3, § 13, § 57 i § 60 rozporządzenia. Organy nie dostrzegły, że projekt narusza § 12 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia. Przepis § 12 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia stanowi, że w zabudowie jednorodzinnej, uwzględniając przepisy odrębne oraz zawarte w § 13, 60 i 271-273, dopuszcza się (...) rozbudowę budynku istniejącego, usytuowanego w odległości mniejszej niż określona w ust. 1 od granicy z sąsiednią działką budowlaną, jeżeli w pasie o szerokości 3 m wzdłuż tej granicy zostaną zachowane jego dotychczasowe wymiary, a także nadbudowę tak usytuowanego budynku o nie więcej niż jedną kondygnację, przy czym w nadbudowanej ścianie, zlokalizowanej w odległości mniejszej niż 4 m od granicy nie może być otworów okiennych lub drzwiowych. Analiza znajdującego się w aktach sprawy projektu, a w szczególności jego części graficznej pozwoliła stwierdzić, że istniejący budynek mieszkalny, objęty wnioskiem o pozwolenie na budowę (rozbudowę i nadbudowę) znajduje się w odległości 50 cm od granicy z nieruchomością sąsiednią, której współwłaścicielką jest skarżąca. Planowana rozbudowa, jak wynika to z przedłożonego projektu, dochodzi do granicy z działką skarżącej - projektowany wiatrołap wysuwa się o 50 cm poza lico istniejącej ściany, stając ścianą w granicy działki. Oznacza to więc, że w pasie o szerokości 3 m wzdłuż granicy, w razie realizacji zamierzonej inwestycji, dojdzie do zmiany gabarytów istniejącego budynku, co w świetle przywołanego wyżej przepisu jest niedopuszczalne, a co obu organom umknęło z pola widzenia. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca miała rację odnośnie zakwestionowania ustaleń dotyczących zacienienia należącego do niej budynku przez budynek usytuowany na nieruchomości sąsiedniej, objęty wnioskiem o rozbudowę. Sąd zacytował treść § 13, § 57 i § 60 rozporządzenia i wyjaśnił, że w świetle tych przepisów w toku postępowania administracyjnego należy ustalić, czy w dniach równonocy – 21 marca i 21 września - w sposób dostateczny, zgodny z normą przewidzianą w § 60 ust. 1 rozporządzenia, zapewniony będzie dostęp światła do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi. Sąd zaznaczył, iż w rozpoznawanej sprawie została co prawda sporządzona analiza dotycząca stopnia zacienienia budynku należącego do skarżącej, nie mniej jednak brak w niej ustaleń dotyczących stopnia nasłonecznienia tego budynku we wskazanych wyżej dniach równonocy, co czyni jej treść bezużyteczną dla oceny zgodności planowanej inwestycji z przywołanymi wyżej przepisami rozporządzenia. Zarazem nie ustalono, czy istnienie otworów okiennych w innych ścianach pozwala na stwierdzenie, że w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi zapewniona będzie wystarczająca ilość światła. Kwestia ta ma zaś istotne znaczenie dla wyniku sprawy, stąd też czynności dowodowe podjęte przez organy w toku postępowania Sąd uznał za dalece niewystarczające. Nadto Sąd wskazał, że wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącej tego rodzaju analiza nie musi być dokonywana w dniu 21 marca lub 21 września. Znając bowiem parametry ekliptyki Ziemi, biegły dysponujący specjalistyczną wiedzą w tym zakresie może dokonać niezbędnych obliczeń i ustalić położenie słońca, a co za tym idzie również stopień zacienienia w zasadzie w dowolnym dniu roku. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na niejasności wynikające z lektury projektu budowlanego, na które nie zwrócił uwagi żaden z organów orzekających w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu sporządzona na potrzeby rozbudowy inwentaryzacja istniejącego budynku pozwala stwierdzić, że północna ściana przedmiotowego budynku jest pozbawiona otworów okiennych. Tymczasem w projekcie budowlanym przewidziano umieszczenie dwóch otworów (w łazienkach na parterze i na piętrze) co stoi w ewidentnej sprzeczności z § 12 ust. 1 i ust. 3 pkt 3 rozporządzenia. Lektura części graficznej projektu budowlanego nie wskazuje, czy mają to być okna czy też otwory wypełnione pustakami szklanymi. Brak w tej kwestii jakichkolwiek wskazówek w części opisowej projektu stanowi dodatkowy argument przemawiający za uwzględnieniem skargi. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd wojewódzki uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję stwierdzając, po myśli art. 152 tej ustawy, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Sąd pierwszej instancji zalecił, aby organy pierwszej kolejności ustaliły, czy została rozpoczęta realizacja przedmiotowej inwestycji. W takim bowiem przypadku postępowanie w sprawie udzielenia pozwolenia na budowę stałoby się bezprzedmiotowe, zaś dalsze postępowanie w kwestii zgodności z prawem zrealizowanej lub będącej w toku realizacji inwestycji, winno być prowadzone przez organy nadzoru budowlanego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła P.D. Wyrok zaskarżono w całości zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: - § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie i § 5 ust. 2 pkt 3 lit. f uchwały nr XLII/341/06 Rady Miejskiej w Łazach z dnia 25 października 2006 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Miasta i Gminy Łazy poprzez ich niezastosowanie pomimo, iż obszar objęty zaskarżoną decyzją spełnia przesłanki z § 12 ust. 2 rozporządzenia co uprawnia do zabudowy nieruchomości skarżącej w granicy działki niezależnie od wymogów z § 12 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia; - § 12 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na zredukowaniu znaczenia tego przepisu wyłącznie do hipotezy związanej z "rozbudową" budynku, która to wykładnia doprowadziła do niezastosowania tego przepisu w zakresie, w jakim uprawnia on do odstąpienia od wymogów wynikających z § 12 w przypadku "nadbudowy" budynku; - § 12 ust. 3 pkt 1 w zw. z § 12 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia poprzez ich błędną wykładnię, w myśl której w przypadku nieruchomości, której szerokość nie przekracza 16 m, spełnienie przesłanek w ust. 3 pkt 1-3 nastąpić musi łącznie, podczas gdy dla odstąpienia od wymogów wynikających z § 12 ust. 1 wystarczające jest spełnienie wyłącznie przesłanek objętych jedną z norm z pkt 1-3; - § 12 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowania i uchylenie decyzji w wyniku przyjęcia, że w niniejszej sprawie niespełnione zostały wymogi przewidziane w tym przepisie w zakresie, w jakim warunkiem nadbudowy jest brak "otworów okiennych" w nadbudowanej ścianie podczas gdy w części rysunkowej w sposób niebudzący wątpliwości oznaczono przedmiotowy element ściany jako przemurowanie z pustaków szklanych w odmienny sposób aniżeli miało to miejsce w przypadku otworów okiennych; - § 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 57 w zw. z § 60 ust. 1 rozporządzenia poprzez jego zastosowanie podczas gdy na gruncie ustaleń niezakwestionowanych przez Sąd I instancji co do charakteru zabudowy na obszarze objętym decyzją, w niniejszej sprawie zastosowanie powinien znaleźć § 60 ust. 2 rozporządzenia i wyłącznie w nim zawarte wymagania powinny zostać spełnione dla zachowania zgodności decyzji z prawem; - § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz.U.2003.120.1133 ze zm., dalej jako rozporządzenie z 2003 r.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wobec uznania, że część rysunkowa projektu architektoniczno-budowlanego musi obejmować "wyjaśnienie opisowe" elementu znajdującego się w nadbudowanej ścianie podczas gdy wymóg wprowadzania wyjaśnień dotyczy wyłącznie przypadków, w których ich brak uniemożliwia "jednoznaczne odczytanie projektu budowlanego" zaś w projekcie złożonym przez skarżącą graficznie oznaczono ten element, a nadto dokonano tego w sposób odmienny aniżeli miało to miejsce w odniesieniu do otworów okiennych; oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 151 p.p.s.a. w następstwie zaniechania oddalenia skargi uczestniczki postępowania J.S. pomimo, iż zaskarżona decyzja odpowiadała prawu oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji podczas, gdy z uwagi na brak naruszeń przepisów Sąd I instancji zobowiązany był do oddalenia skargi jako bezzasadnej na podstawie art. 151 p.p.s.a.; - art. 141 § 4 p.p.s.a. w następstwie zaniechania zawarcia w pisemnych motywach wyroku przyczyn, dla których Sąd I instancji nie wydał rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 145 § 1 p.p.s.a., uznając natomiast za uzasadnione uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I stopnia, który to środek nie został wprost przewidziany przez prawodawcę, a jego zastosowanie podyktowane musi być szczególnymi względami, których jednak Sąd I instancji nie przedstawił; - art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w wyniku uznania, że organy błędnie udzieliły skarżącej pozwolenia na budowę pomimo niedopuszczalności "rozbudowy" budynku w świetle obowiązujących przepisów podczas gdy inwestycja objęta decyzją dotyczy "nadbudowy" obiektu budowlanego - co wynika zarówno z dokumentacji projektowej, jak i oświadczeń innych uczestników postępowania - która to konstatacja doprowadziła do błędnego zastosowania przez Sąd I instancji niewłaściwych przepisów prawa materialnego; - art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w następstwie uznania, że organ nie przeprowadził analizy zacienienia nieruchomości uczestniczki postępowania J.S. podczas gdy organy dokonały oględzin nieruchomości w dniu 21 sierpnia 2012 r. oraz uwzględniły przedstawioną w toku postępowania administracyjnego "Analizę rozkładu zacienienia/nasłonecznienia na określonym terenie" dokonując przy tym wyczerpującego sprawdzenia przedstawionej przez inwestora dokumentacji budowlanej sporządzonej przez projektanta; - art. 141 § 4 p.p.s.a. w następstwie zaniechania zawarcia w pisemnych motywach wyroku oceny prowadzenia przez organy administracji postępowania dowodowego w zakresie analizy zacienienia, o której mowa w § 60 rozporządzenia oraz niepowołanie przepisów postępowania, które w ocenie Sądu I instancji zostały naruszone co sprawia, że z ogólnikowych twierdzeń zawartych w uzasadnieniu wyroku można jedynie domniemywać jakoby tego rodzaju uchybienia prowadziły do uchylenia decyzji administracyjnych, w szczególności mając na względzie powołany przez Sąd przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.; - art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w wyniku uznania jakoby organy wadliwie oceniły przedstawiony projekt gdyż pominęły, że na jego podstawie niemożliwe jest stwierdzenie "że północna ściana przedmiotowego budynku jest pozbawiona otworów okiennych" podczas gdy z części rysunkowej projektu jednoznacznie wynika, że elementy te nie stanowią "okien", a dopuszczalne w świetle § 12 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia przemurowania z pustaków szklanych co nie umknęło uwadze organów dysponujących wiedzą specjalistyczną w zakresie realizacji zadań architektoniczno-budowlanych; - art. 141 § 4 p.p.s.a. w następstwie zaniechania zawarcia w pisemnych motywach wyroku oceny prowadzenia przez organy administracji postępowania dowodowego w zakresie oceny części rysunkowej projektu architektoniczno - budowlanego oraz niepowołanie przepisów postępowania, które w ocenie Sądu I instancji zostały naruszone przez organy co sprawia, że z ogólnikowych twierdzeń zawartych w uzasadnieniu wyroku można jedynie domniemywać jakoby tego rodzaju uchybienia prowadziły do uchylenia decyzji administracyjnych, w szczególności mając na względzie powołany przez Sąd przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych a w przypadku nieuwzględnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów odnoszących się do naruszenia przepisów postępowania, o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości poprzez jego uchylenie w trybie art. 188 p.p.s.a. oraz rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie; zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację zawartą w powyższych zarzutach. W odpowiedzi na skargę kasacyjną E.S. i J.S. powtórzyli argumentację prezentowaną na wcześniejszym etapie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw albowiem zaskarżony wyrok mimo częściowo wadliwego uzasadnienia odpowiada prawu. Rację ma skarżąca kasacyjnie twierdząc, że wadliwie Sąd pierwszej instancji ocenił, iż realizacji inwestycji stoją na przeszkodzie zapisy § 12 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz. 690, ze zm., dalej także: warunki techniczne). Przypomnieć należy, że ustawodawca w § 12 warunków technicznych wprowadził powszechną zasadę sytuowania obiektów budowlanych w odległości nie mniejszej niż: 1) 4 m - w przypadku budynku zwróconego ścianą z otworami okiennymi lub drzwiowymi w stronę tej granicy, 2) 3 m - w przypadku budynku zwróconego ścianą bez otworów okiennych lub drzwiowych w stronę tej granicy. Jednocześnie w § 12 ust. 2 i 3 pkt 1-4 wprowadzono wyjątki od tak ustanowionej zasady. Analiza wyżej wskazanych przepisów, odczytana zgodnie z zasadami logiki prawniczej, nie powinna pozostawiać wątpliwości, że ustawodawca w omawianym przepisie wymienił enumeratywnie łącznie 5 przypadków, których zaistnienie pozwala inwestorowi na odstąpienie od zasady określonej w ust. 1, przy czym powyższa możliwość powstanie, gdy zaistnieje choćby jedna z opisanych przez ustawodawcę sytuacja. Za takim rozumieniem omawianego przepisu przemawia fakt, że ustawodawca wyliczając sytuacje umożliwiające usytuowanie obiektu w odległościach mniejszych niż wskazana w ust. 1 nie użył żadnego spójnika ("i", "albo", "lub"), który wskazywałby, że wymienione przypadki należałoby czytać łącznie. Użyty znak interpunkcyjny "," oznacza, że każdy z opisanych przypadków winien być odczytany odrębnie, niezależnie czy spełnione są pozostałe przesłanki wymienione w pkt 1-4. W niniejszej sprawie Sąd wojewódzki uznał, że przedmiotowa inwestycja nie może być zrealizowana albowiem nie została spełniona przesłanka określona w § 12 ust. 3 pkt 3 warunków technicznych. Po pierwsze, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, planowana rozbudowa – co do zasady - nie narusza ww. przepisu. Wykładnia tego przepisu prowadzi bowiem do wniosku, że ustawodawca uregulował w nim 2 niezależne od siebie sytuacje: pierwsza to rozbudowa budynku, usytuowanego w odległości mniejszej niż określona w ust. 1 od granicy z sąsiednią działką budowlaną. Taka rozbudowa jest możliwa jeżeli w pasie o szerokości 3 m wzdłuż tej granicy zostaną zachowane jego dotychczasowe wymiary. Druga sytuacja opisana w omawianym przepisie określa możliwość dokonania nadbudowy tak usytuowanego budynku o nie więcej niż jedną kondygnację, o ile w nadbudowanej ścianie, zlokalizowanej w odległości mniejszej niż 4 m od granicy nie będą przewidziane otwory okienne lub drzwiowe. Nie jest kwestionowane w niniejszej sprawie, że inwestycja będąca przedmiotem zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji decyzji polega na rozbudowie budynku o wiatrołap, którego realizację zaplanowano w granicy z działką sąsiednią w pasie o szerokości 4,38 m oraz długości 6,68 m w głąb działki inwestorek. Istniejący obiekt w ramach przedmiotowej inwestycji ma być również nadbudowany w taki sposób, by druga kondygnacja mogła być przeznaczona na cele mieszkalne. Z rysunków znajdujących się w "Analizie zacienienia" wynika, że obiekt zostanie podwyższony o max. 129 cm. Od strony północnej w odległościach przewidzianych w przepisie nie przewidziano otworów okiennych ani drzwiowych. Taka inwestycja wbrew twierdzeniom Sądu wojewódzkiego spełnia przesłanki określone w § 12 ust. 3 pkt 3 warunków technicznych. Obiekt będący przedmiotem inwestycji zmieni wprawdzie swoje gabaryty jednakże w pasie ponad 3 m jego wymiary pozostaną niezmienione (rozbudowa dotyczy jedynie wiatrołapu), albowiem dotychczasowa szerokość ściany budynku usytuowanej w zbliżeniu do granicy jest większa niż 3 m i nie będzie podlegała zmianie. Nadbudowywana część nie przekroczy natomiast 1 kondygnacji. Zasadnie zatem skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie § 12 ust. 3 pkt 3 warunków technicznych w zakresie w jakim Sąd wojewódzki w sposób kategoryczny przyjął, że przepis ten uniemożliwia w okolicznościach niniejszej sprawy realizację rozbudowy budynku. Zasadnie również skarżąca kasacyjnie zarzuciła, iż Sąd pierwszej instancji nie ocenił czy nie została spełniona któraś z pozostałych przesłanek określonych w § 1 ust. 3 warunków technicznych, która umożliwiłaby realizację inwestycji. W szczególności uszło uwadze Sądu, iż działka inwestycyjna posiada szerokość mniejszą niż 16 m, co w świetle ust. 3 pkt 1 § 12 czyni, co do zasady, możliwym realizację inwestycji. Zgodnie z treścią tego przepisu dopuszczone jest sytuowanie budynku ścianą bez otworów okiennych lub drzwiowych bezpośrednio przy granicy z sąsiednią działką budowlaną lub w odległości mniejszej niż określona w ust. 1 pkt 2, lecz nie mniejszej niż 1,5 m. Należy przy tym podkreślić, że co prawda jedynie pkt 3 odnosi się do inwestycji polegającej na rozbudowie lub nadbudowie obiektu to jednak nie oznacza to, że sytuacje określone w pkt 1 i 2 oraz 4 nie mogą mieć zastosowania również do takich robót budowlanych. Zgodnie bowiem z legalną definicją zawartą w art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U z 2013 r., poz. 1409, ze zm.) przez budowę należy rozumieć wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu, a także odbudowę, rozbudowę, nadbudowę obiektu budowlanego. A zatem o ile sytuacja opisana w pkt 3 nie mogłaby zwolnić z ogólnych reguł ustalonych w ust. 1 § 12 rozporządzenia w sytuacji budowy nowego budynku, o tyle rozbudowa, jako że mieści się w pojęciu "budowy" może być zrealizowana w zbliżeniu do granicy również w sytuacjach określonych w § 12 ust. 3 pkt 1, 2 i 4 oraz ust. 2 omawianego paragrafu. Konkludując, słusznie zarzuciła skarżąca kasacyjnie naruszenie § 12 ust. 1 pkt 1 warunków technicznych w zakresie, w jakim Sąd nie uwzględnił, iż działka inwestycyjna ma szerokość mniejszą niż 16 m. Okoliczność ta wynika z projektu zagospodarowania terenu stanowiącego integralną część projektu architektoniczno- budowlanego i zsumowania znajdujących się tam wymiarów ( 9,77 m + 4 m). Natomiast nie ma racji skarżąca kasacyjnie, iż zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem § 12 ust. 2 warunków technicznych w zw. z § 5 ust. 2 pkt 3 lit. F uchwały Rady Miejskiej w Łazach z 25 października 2006 r. w nr XLII/341/06 w sprawie miejscowego panu zagospodarowania przestrzennego (dalej: "plan"). Co do zasady rację ma wprawdzie skarżąca kasacyjnie, iż dopuszczalna jest realizacja budynku w odległości 1,5 m od granicy lub bezpośrednio przy tej granicy, jeżeli wynika to z ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jednakże taki przypadek nie zaistniał w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią § 5 ust. 3 pkt 3 lit f planu dopuszcza się lokalizację budynków mieszkaniowych w granicach działki lub w odległości mniejszej niż 3 m od tych granic z zastrzeżeniem ograniczeń wyrażonych w § 5 pkt 2.2l zakazów pod warunkiem, że odległość nowego budynku od granicy działki sąsiedniej nie będzie mniejsza niż odległość sąsiedniego budynku od granicy tej działki (...). Skoro przedmiotowa rozbudowa ma powstać w granicy z działką sąsiednią to dla realizacji takiej inwestycji w zgodzie z postanowieniami planu niezbędne byłoby aby budynek na działce sąsiedniej stał również w takiej granicy. Skoro warunek ten nie został spełniony, to nie może być mowy o zgodności przedmiotowej inwestycji z ustaleniami planu w tym zakresie. Trafnie również podniosła skarżąca kasacyjnie, iż wadliwie Sąd pierwszej instancji zakwestionował zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z zakresie, w którym wskazuje się na niejasności dotyczące rodzaju wypełnienia (okno lub pustaki szklane) otworów w ścianie północnej budynku będącego przedmiotem zamierzenia inwestycyjnego. Wprawdzie nie można odmówić słuszności twierdzeniom Sądu wojewódzkiego, co do tego, że projekt architektoniczno budowlany nie zawiera takich wskazań w sposób wyraźny albowiem autor projektu nie zawarł takiego opisu ani w części graficznej, ani opisowej poprzez m.in. dokonanie zestawienia okien, tym niemniej rację ma skarżąca kasacyjnie, iż wypełnienie tych otworów zostało zaznaczone w odmienny sposób niż otworów okiennych co oznacza, że intencją projektanta było wskazanie na konieczność wypełnienia otworów pustakami szklanymi (luksferami). Tym samym słusznie skarżąca kasacyjnie wskazała na naruszenie § 12 ust. 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego. Pomimo takiej oceny ww. zarzutu należy postulować, aby projektant w sposób dostatecznie wyraźny określił rodzaj wypełnienia otworów w ścianie północnej budynku. Natomiast rację ma Sąd pierwszej instancji twierdząc, że złożona "Analiza zacienienia" nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, czy przedmiotowa inwestycja spełnia wymogi określone w §§ 13, 57 i 60 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. Jej autor wskazał wszak, cytując § 13 warunków technicznych, że warunek określony w tym przepisie nie został spełniony. Podał przy tym, że odległość między budynkami wynosi 330 cm, zaś wysokość przed nadbudową 633 cm, a po nadbudowie 762 cm. W tej sytuacji budynek już w obecnym stanie powoduje zacienienie okien budynku sąsiedniego w parterze co oznacza, że planowana inwestycja nie zmieni stanu faktycznego, to jest nie pogorszy już istniejącego zacienienia spowodowanego wybudowaniem budynku. Autor Analizy zacienienia uzasadnił twierdzenie o niepogorszeniu stanu zacienienia tym, że budynek przesłaniany jest niezamieszkały od dłuższego czasu zaś jedno z okien na parterze przesłanianego budynku jest zabite deskami, co dodatkowo hamuje dostęp światła do pomieszczeń. Wskazał także na zbyt bliską odległość ściany budynku z otworem okiennym od granicy z działką inwestycyjną. Nie negując faktu, że w chwili wydawania rozstrzygnięcia budynek przesłaniany nie był zamieszkały (okoliczność niesporna) wskazać należy, że argumenty podane przez autora Analizy nie mogą przemawiać za słusznością twierdzenia o zgodności inwestycji z przepisami rozporządzenia w omawianym zakresie, albowiem okoliczności te pozostają bez znaczenia dla oceny prawidłowości stopnia przesłaniania. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z treścią § 13 ust. 2 warunków technicznych wysokość przesłaniania, o której mowa w ust. 1 pkt 1, mierzy się od poziomu dolnej krawędzi najniżej położonych okien budynku przesłanianego do poziomu najwyższej zacieniającej krawędzi obiektu przesłaniającego lub jego przesłaniającej części. Omawiana Analiza nie zawiera takich danych. Dodatkowo wskazać także należy, że powyższy dokument ocenia jedynie wpływ zaplanowanej nadbudowy budynku z punktu widzenia przesłanek określonych w § 13 warunków technicznych. Brak w nim jest natomiast jakiejkolwiek analizy rozbudowywanej części obiektu na obiekt przesłaniany. I wreszcie słusznie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Analiza zacienienia nie analizuje czy w dniach równonocy tj. 21 marca i 21 września w sposób dostateczny zapewniony będzie dostęp światła do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi. Tym samym nie zostało wykazane czy spełnione zostały przesłanki określone w § 57 i 60 ust. 1 i 2 warunków technicznych. Rację ma przy tym Sąd pierwszej instancji wskazując, że omawiana analiza nie musi być przeprowadzona w dniach równonocy, ale określać stopień przesłaniania na tę datę. Takie dane winy być wyliczone przez osobę posiadającą stosowne uprawnienia budowlane. Godzi się także zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się jedynie rysunek, na którym zaznaczono odległości projektowanego budynku i budynku istniejącego oraz wysokości przesłaniania, nie ma natomiast dowodu wskazującego w sposób nie budzący wątpliwości, że w dniach 21 marca i 21 września pokoje mieszkalne w budynkach projektowanych i istniejących będą miały zapewniony czas nasłonecznienia co najmniej 3 godziny w godzinach 7:00 – 17:00. Takich informacji nie zawiera również część opisowa omawianego dokumentu co czyni go nierzetelnym, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji. W tej sytuacji nie znajduje usprawiedliwionych podstaw zarzut skarżącej kasacyjnie naruszenia § 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 57 i 60 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W sytuacji braku wyjaśnień co do charakteru pomieszczeń w budynku stanowiącym własność E.S. i J.S. oraz nieprawidłowej analizy zacienienia tego budynku jakiekolwiek rozważania co do spełnienia omawianych norm byłyby co najmniej przedwczesne. W świetle powyższych ustaleń jako nieusprawiedliwione Naczelny Sąd Administracyjny ocenił również zarzuty naruszenia wskazanych przepisów postępowania. Należy bowiem zwrócić uwagę, że naruszenie tych przepisów dla ich skuteczności musiałoby być powiązane w potencjalnym, istotnym wpływem na treść rozstrzygnięcia, co nie zostało wykazane w skardze kasacyjnej. W szczególności nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie w jakim wskazuje się na zaniechanie wskazania przyczyn, dla których uchylono zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rację ma wprawdzie skarżąca, iż Sąd pierwszej instancji nie zawarł szczegółowych motywów zastosowania art. 135 p.p.s.a. jednakże wskazane przez ten Sąd zastrzeżenia do decyzji skutkujące ich wyeliminowaniem z obrotu prawnego niewątpliwie odnosiły się zarówno do zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Nawet stwierdzenie braków w zakresie spełnienia przesłanek określonych w § 13, 57 i 60 warunków technicznych w sytuacji gdy nadmierne zacienienie i niedostateczne nasłonecznienie budynku było głównym zarzutem właścicieli działki sąsiedniej czyni zasadnym uchylenie decyzji organów obu instancji. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należało uznać za nieuzasadniony, jako że naruszenie to pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia i nie uniemożliwia dokonanie oceny przyjętego przez Sąd wojewódzki stanowiska. Konkludując, rację ma Sąd pierwszej instancji co wadliwości decyzji organów obu instancji w zakresie, w jakim nie dokonano w sposób należyty oceny spełnienia przesłanek określonych w § 13, 57 i 60 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jaki powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji zobowiązane będą do przeprowadzenia analizy projektu budowlanego w ww. zakresie. W tym celu niewątpliwie niezbędne będzie ponowne dokonanie tzw. "linijki słońca" z uwzględnieniem uwag wskazanych wyżej. Nie może także ujść uwadze, że zarówno budynek, który zgodnie z wolą inwestorów ma być rozbudowany i nadbudowany, jak i budynek na działce sąsiedniej posadowione są w sposób niezgodny z obecnie obowiązującymi przepisami Prawa budowlanego. Rzeczą organu przed wydaniem decyzji o pozwolenie na budowę będzie zainicjowanie postępowania mającego na celu wyjaśnienie przez właściwe organy nadzoru budowlanego, czy obiekty te zostały zrealizowane zgodnie z pozwoleniami na budowę, a jeśli nie to wdrożenie stosownej procedury naprawczej. Rozbudowa i nadbudowa budynku, niezależnie od spełnienia pozostałych przesłanek określonych w przepisach ustawy - Prawo budowlane oraz rozporządzeń wykonawczych jest możliwa jedynie w stosunku do obiektu budowlanego, którego lokalizacja nie narusza prawa. W przeciwnym razie realizacja inwestycji objętej wnioskiem (rozbudowa, nadbudowa) mogłaby uniemożliwić przeprowadzenie w przyszłości postępowania legalizacyjnego lub naprawczego w stosunku do istniejącej części obiektu. W pozostałym zakresie, z przyczyn wskazanych na wstępie, Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił argumentów Sądu pierwszej instancji co do przyczyn wadliwości zaskarżonej decyzji. Tym samym, mimo częściowo wadliwego uzasadnienia, zaskarżony wyrok odpowiada prawu, co uzasadnia oddalenie skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.