III SA/Kr 1385/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Barbara Pasternak Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Zaskarżoną decyzją z dnia 19 września 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), oraz art. 15 b ust. 1, 5 i 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji - Wójta Gminy z dnia [...] 2011 r., znak: [...], w sprawie odmowy przyznania M. Z. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2011 r., znak: [...], wskazał, że jednorazowa zapomoga przysługuje jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu i fakt ten potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną, a w niniejszej sprawie, z przedłożonego przez M. Z. zaświadczenia wynika, iż nie pozostawała ona pod opieką lekarską w czasie ciąży. Od powyższej decyzji pierwszoinstancyjnej odwołanie złożyła M. Z. Przyznała, że nie posiada wymaganego zaświadczenia lekarskiego, stwierdzającego, iż pozostawała pod opieką ginekologa w czasie ciąży. Uważa jednak, że niezależnie od tego Wójt Gminy powinien wziąć pod uwagę szczególnie trudną sytuację w jakiej się znajduje. Jest matką samotnie wychowującą dziecko, nigdzie nie pracuje i mieszka z mamą. Dlatego prosi o pozytywne rozpatrzenie jej odwołania i uchylenie decyzji Wójta Gminy. W uzasadnieniu opisanej na wstępie zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działające jako organ odwoławczy, wskazało, że M. Z. nie przedstawiła wymaganego przez ustawę zaświadczenia. Kolegium uważa zatem, że można przyjąć, iż nie pozostawała w czasie ciąży pod opieką medyczną. W związku z tym w świetle art. 15b ust. 1 w zw. z art. 15b ust. 5 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmowa przyznania jej jednorazowej zapomogi była uzasadniona. Taka zapomoga może być bowiem przyznana tylko wtedy, gdy kobieta spełnia warunki pokreślone w ustawie, nie zależy zaś od swobodnego uznania organu. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 19 września 2011 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła M. Z. Podniosła w jej treści, że nie posiada wymaganego zaświadczenia lekarskiego, ale o ile jej wiadomo Ministerstwo Zdrowia postanowiło zawiesić przepisy dotyczące wymogu przedstawienia zaświadczenia lekarskiego na dwa lata, a kobiety którym odmówiono wypłaty zapomogi będą miały prawo ubiegać się o nią ponownie. Zaznaczyła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, nie pracuje i utrzymuje się jedynie z alimentów na dziecko w wysokości 400 złotych i zasiłku rodzinnego w wynoszącego 68 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 270, zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 15b ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko. Jak stanowi ust. 2 tego artykułu jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka – niezależnie od wysokości dochodów. Zapomoga ta jednakże, jak stanowi ust. 5 art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, a pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną, zgodnie z postanowieniami ust. 6 art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przeprowadzona zatem przez organy orzekające w niniejszej sprawie wykładnia przepisów prawa materialnego, mających w niej zastosowanie, jest prawidłowa. Przez "obowiązek potwierdzenia opieki medycznej" rozumieć należy nie tylko obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, ale także uprawnienie zainteresowanych osób do składania żądania o wydanie tego rodzaju zaświadczeń, jak i wymagania organów stosownych zaświadczeń. Skoro tak, to obowiązkiem organu było w sytuacji, gdy skarżąca zwróciła się do organu z wnioskiem o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka z dnia 22 czerwca 2011 r., dołączając do niego m. in. zaświadczenie lekarskie, pouczenie skarżącej, zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), jakiego rodzaju zaświadczenie jest wymagane w celu potwierdzenia pozostawania skarżącej pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, jak i, że winna się ona domagać wydania od lekarza bądź położnej tego rodzaju zaświadczenia. Obowiązek informowania stron, o którym mowa w art. 9 k.p.a., o całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych, należy rozumieć szeroko, jak tylko to możliwe. Szczególnie rygorystycznie zasada ta winna być przestrzegana w postępowaniu, w którym działa nieprofesjonalny podmiot, tak jak w tym przypadku. Zasada nieznajomości prawa (ignorantia iuris nocet), ulega bowiem złagodzeniu na gruncie prawa administracyjnego. Organy winny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nie można również zapominać także o pewnych aspektach związanych z istniejącymi uwarunkowaniami psychicznych towarzyszących porodowi i istniejących nierzadko po porodzie, co wynika z doświadczenia życiowego. Tylko takie działanie organów pogłębia zaufanie obywateli do organów państwa, w myśl art. 8 k.p.a. Nie może zmienić tej oceny Sądu okoliczność wynikająca z odwołania od decyzji organu I instancji, w którym skarżąca, przyznała, że nie posiada tego rodzaju zaświadczenia, jakie wymagają przepisy. Sąd uznał, że do akt przedłożyła takie, jakie posiadała. Jeżeli zaniechano pouczenia skarżącej w tym zakresie, to nie można z góry przesądzić na tym etapie postępowania, że skarżąca w ogóle by nie przedstawiła wymaganego przepisami zaświadczenia. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydane w tej sprawie decyzje, dotknięte jest w tym zakresie wadami polegającymi na naruszeniu postanowień artykułów 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., które zobowiązują organy administracji do ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, dążąc do osiągnięcia prawdy obiektywnej, zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, poddania go ocenie we wzajemnej łączności. Nie wyjaśniono także z jakich powodów skarżąca nie otrzymała zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie przez nią pod opieką medyczną, jak tego wymagają stosowne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego zaniechanie pouczenia w takim stanie rzeczy, skarżącej o jej prawach i obowiązkach oraz o skutkach jej czynności i konsekwencjach ewentualnych zaniedbań, stanowi wystarczającą podstawę do uchylenia wydanych w niniejszej sprawie decyzji, jako naruszających przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownym rozpatrzeniu tej sprawy organy będą miały na względzie przedstawioną ocenę prawną i zobowiązane będą pouczyć skarżącą o jej prawach i obowiązkach wynikających ze stosownych przepisów, regulujących kwestie przyznawania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, a następnie zobligowane będą wyjaśnić wnikliwie kwestie związane z zaświadczeniem potwierdzającym pozostawanie skarżącej pod opieką medyczną, jak tego wymagają przepisy ustawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku.