II OZ 132/14

Dnia 11 lutego 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 stycznia 2014 roku, sygn. akt VII SA/Wa 358/13 o odmowie zmiany postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie z 24 czerwca 2013 roku sygn. akt VII SA/Wa 358/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] grudnia 2012 roku nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 7 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M.K. (dalej jako "skarżący") zmiany postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 czerwca 2013 r., którym przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienie adwokata, a w pozostałym zakresie wniosek oddalono. Postanowienie zostało wydane w sprawie skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że 25 listopada 2013 r. oraz 20 grudnia 2013 r. pełnomocnik z urzędu złożył w imieniu skarżącego formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy PPF, w których skarżący wniósł odpowiednio o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata oraz o zwolnienie od kosztów sądowych. Uwzględniając, że strona wniosła kolejne wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd I instancji wnioski te rozpoznał w zakresie zmiany postanowienia z 24 czerwca 2013 r. Ponadto, uwzględniając, że ustanowiono dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, obecnie złożone wnioski Sąd I instancji potraktował jedynie jako wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a oba wnioski zostały rozpoznane łącznie. Odmawiając zmiany postanowienia z 24 czerwca 2013 r. Sąd I instancji wskazał, że skarżący posiada dom o powierzchni 150 m2. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje żona oraz troje dzieci. Skarżący wraz z rodziną utrzymują się z dochodów w wysokości ok. 2043,30 zł netto miesięcznie uzyskiwanych z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. Żona skarżącego nie pracuje, dzieci uczą się na studiach dziennych. Pismem z 27 listopada 2013 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez podanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z codziennym utrzymaniem oraz przeznaczanych na utrzymanie domu, nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy w tym rachunku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą, nadesłanie informacji czy żona wnioskodawcy jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku (należało dołączyć zaświadczenie z urzędu pracy), nadesłanie zaświadczeń z uczelni, na których studiują dzieci wnioskodawcy, zawierających informacje o pobieranych stypendiach. W piśmie z 9 grudnia 2013 r. skarżący wskazał, że miesięczne wydatki na utrzymanie domu wynoszą około 800 zł. Oświadczył, że dwoje dzieci skarżącego otrzymuje stypendia w wysokości 500 zł i 550 zł, zaś trzecie dziecko złożyło wniosek o stypendium, lecz nadal nie ma decyzji o przyznaniu stypendium. Załączył oświadczenie żony, że pozostaje ona bez pracy, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy i nie osiąga żadnych dochodów. Ponadto załączył zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, z których wynika, że A.K. w 2012 r. uzyskała dochód w wysokości 56,93 zł, M.K. i A.K. w 2012 r. nie złożyli zeznania podatkowego, zaś skarżący w 2012 r. uzyskał dochód w wysokości 24.519,64 zł. Sąd I instancji wskazał, że z treści ponownych wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że sytuacja materialna wnioskodawcy nieznacznie się zmieniła. W stosunku do poprzedniego okresu dochód z prowadzonej działalności gospodarczej strony zmalał o około 150 złotych, jednak zwiększył się dochód dzieci skarżącego, będących na jego utrzymaniu, które wcześniej otrzymywały stypendium w kwocie 300 zł, zaś obecnie dwoje dzieci skarżącego otrzymuje stypendium w wysokości 500 i 550 zł, zaś trzecie dziecko oczekuje na decyzję o przyznaniu stypendium. Sąd I instancji wskazał ponadto, że skarżący pomimo wezwania, nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że we wnioskach z 25 listopada 2013 r. oraz z 20 grudnia 2013 r. (oba noszą datę podpisania przez wnioskodawcę – 7 listopada 2013 r.) wnioskodawca wskazuje, że A., M. i A. K. do czerwca 2013 r. otrzymywały stypendium socjalne w wysokości 300 zł. Obecnie złożone są wnioski o stypendium w roku akademickim 2013/2014, ale decyzji jeszcze nie ma. W piśmie z 10 grudnia 2013 r. wnioskodawca natomiast wskazuje, że M.K. otrzymuje stypendium w wysokości 550 zł, zaś A.K. w wysokości 500 zł. Sąd I instancji uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że sytuacja wnioskodawcy uległa pogorszeniu w stosunku do tej, która była przedmiotem badania w związku ze wcześniejszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji podkreślił, że wnioskodawca w sposób niewątpliwy nie wykazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Obecnie jedynym obciążeniem jest konieczność uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 złotych, co w ocenie Sądu I instancji jest w zasięgu możliwości finansowych strony. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 i art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "p.p.s.a."). Wskazał, że spełnił ustawowe przesłanki do uwzględnienia wniosku i zwolnienia go z obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz wpisu od skargi kasacyjnej. Ponadto w sprawie zmieniły się okoliczności, bowiem skarżący zobowiązany jest do poniesienia kosztów w postaci wyżej wymienionych opłat. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosków w przedmiocie prawa pomocy ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżącego. Okoliczność, że skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym nie wykluczało możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawców zawartej w prawomocnym postanowieniu z 24 czerwca 2013 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zasadnie więc Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 ustawy p.p.s.a. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżącego w dacie wydania poprzedniego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sytuacja materialna skarżącego uległa jedynie niewielkiej zmianie, ponieważ wprawdzie obniżyły się jego dochody z tytułu działalności gospodarczej, lecz wzrosły dochody dzieci pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie. Oznacza to, że brak było podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z 24 czerwca 2013 r. Ponadto na uwzględnienie nie zasługują argumenty zażalenia, które sprowadzają się w istocie do stwierdzenia, że Sąd I instancji nie uwzględnił kosztów związanych z obecnym etapem postępowania. Wbrew twierdzeniom zażalenia Sąd I instancji koszty te uwzględnił w swoim rozstrzygnięciu, podobnie jak uwzględnił je w poprzednim postanowieniu z 24 czerwca 2013 r. Koszty postępowania są bowiem zawsze uwzględniane w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy (są jego istotą) i nie można przyjąć, że określone koszty związane z poszczególnymi etapami postępowania stanowią zmianę okoliczności sprawy uzasadniającą zastosowanie art. 165 p.p.s.a. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.