I OZ 1157/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 września 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 396/13 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi P.S. i M.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. P.S. i M.S. przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi uczynili postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości. Jednocześnie wnieśli o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazali, iż w dniu [...] grudnia 2012 r. zmarł brat P.S. – W.L. Podali, iż uchybienie terminu do wniesienia skargi było spowodowane czynnościami związanymi z pogrzebem, a następnie porządkowaniem spraw rodzinnych po zmarłym. Do wniosku dołączyli akt zgonu W.L. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 25 września 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 396/13 odmówił P.S. przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu postanowienia w pierwszej kolejności podał, iż z uwagi na fakt odrzucenia skargi M.S. postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 września 2013 r. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został rozpatrzony wyłącznie w stosunku do P.S. Następnie wskazał, iż wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi musi spełniać warunki formalne określone w art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.). Ponadto, przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. Oznacza to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby bowiem do stosunków procesowych element niepewności (por. postanowienie NSA z dnia 15 grudnia 2010 r. sygn. akt II GZ 223/10). Sąd pierwszej instancji podał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący uzasadnił uchybienie terminu czynnościami związanymi z pogrzebem zmarłego członka rodziny oraz porządkowaniem spraw rodzinnych po zmarłym. Okoliczności te nie mogą jednak stanowić podstawy do przywrócenia uchybionego terminu, bowiem jego przywrócenie może nastąpić tylko z ważnych powodów, co do których zainteresowany uprawdopodobni, że wystąpiły bez jego winy. Te ważne powody wskazywać powinny na obiektywne, niezależne od strony, przyczyny uchybienia terminu. Jakkolwiek do takich powodów można w określonym stanie faktycznym zaliczyć przykre momenty w życiu każdego człowieka, jakimi są czynności związane z pogrzebem członka rodziny, to jednak takim powodem nie będzie już porządkowanie spraw rodzinnych po osobie zmarłej. Nie jest to bowiem okoliczność, która uniemożliwiała skarżącemu udzielenia stosownego pełnomocnictwa na czas niedyspozycyjności lub nawet posłużenia się inną osobą do złożenia skargi. Ponadto okres, który upłynął od daty doręczenia zaskarżonego postanowienia do dnia złożenia skargi do sądu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, jest bardzo długi. Faktem jest, iż co prawda śmierć członka rodziny skarżącego nastąpiła w ostatnim dniu upływu terminu do wniesienia skargi, to jednak należy mieć na uwadze, iż z doświadczenia życiowego wynika, że czynności pogrzebowe są podejmowane od daty zgonu do daty pochówku. Dokonywane są zatem niezwłocznie po śmierci osoby i z pewnością nie trwają kilku miesięcy, jak w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż skarżący nie uwiarygodnił faktu, że przeszkoda uniemożliwiająca złożenie skargi była od niego niezależna, a skoro tak, to należy również stwierdzić, iż nie wykazał on należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, a więc ponosi wyłączną odpowiedzialność za uchybienie terminu do wniesienia skargi. Podkreślił również, iż skarżący nie tylko nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, ale także nie wskazał momentu ustania przyczyny uniemożliwiającej mu zachowanie tego terminu. Z uwagi jednak na treść wniosku o przywrócenie terminu i jego uzasadnienie, Sąd pierwszej instancji uznał za zbędne wzywanie skarżącego do wykazania daty ustania przyczyny uniemożliwiającej zachowanie terminu, skoro z wniosku wynikało, że w ocenie skarżącego przeszkody te ustały w dniu jego złożenia. Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł P.S., reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając je w całości zarzucił naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący z własnej winy uchybił terminowi do wniesienia skargi, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego wskazał, że P.S. w okresie od dnia [...] grudnia 2012 r. do końca marca 2013 r. był pod wpływem silnych środków [...] i leczył się w poradni [...], przez co nie był w stanie zajmować się sprawami urzędowymi i nawet przy dołożeniu przez niego należytej staranności nie było możliwe usunięcie przeszkody uniemożliwiającej mu dotrzymanie terminu do wniesienia skargi. Dopiero w dniu 27 lub 28 marca 2013 r. był on w stanie zwrócić się do studentów Wydziału Prawa Uniwersytetu [...] o pomoc w napisaniu skargi i wniosku o przywrócenie terminu, gdyż nie było go stać na profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślił, że P.S. był bardzo zżyty ze swoim bratem W.L., który zmarł w wyniku [...]. Ponadto podał, że skarżący jest rencistą i osobą niepełnosprawną z powodu choroby [...] oraz [...]. Ciężka choroba brata i jego śmierć spowodowały znaczne pogorszenie jego stanu psychicznego do tego stopnia, że nie mógł on samodzielnie zająć się wniesieniem skargi do sądu. Dodatkowo wyjaśnił, że w tym czasie jego żona M.S. straciła pracę i zaczęła [...], co również miało wpływ na brak jego działania. Skarżący w tym okresie zażywał wiele leków, m.in. na [...], uczęszczał do [...], a w styczniu 2013 r. był hospitalizowany. Pełnomocnik skarżącego wskazał również, iż P.S. jest osobą nieporadną, o czym świadczyć może lakoniczny wniosek o przywrócenie terminu, w którym nie zostały podane rzeczywiste przyczyny jego uchybienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl zaś art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 88 P.p.s.a., spóźniony wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Zasadnicze znaczenie dla oceny terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a tym samym dla dopuszczalności takiego wniosku, ma więc ustalenie, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu, bowiem wniosek należy złożyć w terminie 7 dni od tego momentu. Sąd pierwszej instancji za zbędne uznał wzywanie skarżącego do wykazania daty ustania przyczyny uniemożliwiającej zachowanie terminu. Uznał bowiem, iż z wniosku wynikało, że w ocenie skarżącego przeszkody te ustały w dniu jego złożenia. Przyjmując, że wniosek jest dopuszczalny, dokonał jego merytorycznej oceny i stwierdził, że jest on niezasadny, gdyż od dnia uchybienia terminu, tj. śmierci brata skarżącego – W.L., do momentu złożenia wniosku o przywrócenie terminu minęło kilka miesięcy. Nie można zatem uznać, aby skarżący przez tak długi okres czasu nie mógł udzielić stosownego pełnomocnictwa na okres niedyspozycyjności czy posłużyć się inną osobą do wniesienia skargi. Podkreślił, że z doświadczenia życiowego wynika, iż czynności pogrzebowe są podejmowane od daty zgonu do daty pochówku. Są one zatem dokonywane niezwłocznie po śmierci osoby i z pewnością nie trwają kilku miesięcy. W konsekwencji stwierdził, że skarżący nie uwiarygodnił faktu, iż przeszkoda uniemożliwiająca wniesienie skargi była od niego niezależna. Nie wykazał on zatem należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw i ponosi wyłączną odpowiedzialność za uchybienie terminu do wniesienia skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, biorąc pod uwagę stan faktyczny niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji powinien był wezwać skarżącego do wskazania, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu, bowiem nie wynika to z wniosku o jego przywrócenie. W niniejszej sprawie ma to istotne znaczenie, gdyż brat skarżącego zmarł w ostatnim dniu terminu do wniesienia skargi ([...] grudnia 2012 r.), a zatem ocena zawinienia skarżącego w uchybieniu terminu powinna być odnoszona wyłącznie do tego jednego dnia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że skarżący w sposób wystarczający wykazał brak winy w uchybieniu terminu, bowiem śmierć osoby bliskiej w ostatnim dniu terminu do wniesienia skargi z całą pewnością była okolicznością przez niego niezawinioną. Inną kwestią jest natomiast rozważenie, czy śmierć brata wywarła na skarżącym taki wpływ, że nie mógł on wcześniej, aniżeli dopiero w dniu 29 marca 2013 r. złożyć skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, a więc dokonanie oceny, czy przyczyna uchybienia terminu faktycznie ustała wcześniej, aniżeli z dniem wniesienia wniosku i w związku z tym zbadanie dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu. Takiej oceny w niniejszej sprawie nie można jednak dokonać – przyjmując jednocześnie, jak uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 29 marca 2013 r. Sąd pierwszej instancji z jednej strony uznał, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu wniesienia wniosku o jego przywrócenie, natomiast z drugiej strony stwierdził, że głównym powodem odmowy przywrócenia terminu jest okoliczność, iż bierność skarżącego trwała kilka miesięcy po śmierci jego brata, a tak długiego okresu w uchybieniu terminu nie może usprawiedliwiać nawet śmierć osoby bliskiej. Zauważyć jednak należy, iż już w następnym dniu po śmierci brata skarżącego – W.L. termin do wniesienia skargi był przez niego już uchybiony, a zatem rozważania Sądu pierwszej instancji, iż niezawiniona przeszkoda w dochowaniu terminu z uwagi na śmierć członka rodziny powinna trwać najwyżej kilka dni, a nie kilka miesięcy, nie mają w tym przypadku znaczenia, gdyż w tym okresie termin do wniesienia skargi i tak był już uchybiony i właśnie dlatego kwestią zasadniczą było ustalenie w jakim momencie rzeczywiście ustała przyczyna uchybienia terminu i czy w związku z tym wniosek ten był dopuszczalny. Ocena Sądu pierwszej instancji, tym bardziej wobec podniesionych przez pełnomocnika skarżącego w zażaleniu okoliczności, powinna bowiem odnosić się właśnie do tej kwestii. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.