I OZ 206/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. Ż. – Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 782/13, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Ż. – Ż. i A. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 15 lutego 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 782/13, po rozpoznaniu wniosku B. Ż. – Ż., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Oboje są osobami w podeszłym wieku (83 i 82 lata), utrzymującymi się ze świadczenia emerytalno-rentowego wraz z zapomogą w łącznej wysokości 3601,09 zł (netto). Skarżący zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni 60 m². Nie posiada, według przedstawionego oświadczenia, żadnych oszczędności. Deklarowane miesięczne wydatki gospodarstwa domowego, według przedstawionego szczegółowego wyliczenia, wynoszą łącznie 2760 zł. Składają się na nie koszty leczenia - ok. 1200 zł., czynszu - 750 zł. opłaty (gaz, energia elektryczna, internet, telefon i TV) - 450 zł., drobne naprawy – 200 zł., kwiaty na nagrobki przyjaciół – 80 zł., drobne upominki dla dzieci, wnuków i prawnuków – 80 zł. Skarżący wskazał dodatkowo, że jego majątek obciążają niespłacone kredyty bankowe w wysokości 20.567 zł. Odmawiając przyznania skarżącemu prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie B. Ż. – Ż. wnosił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o prawo pomocy w zakresie częściowym, które może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu I instancji wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez ryzyka wystąpienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Sąd podkreślił, że skarżący wraz z żoną posiada stałe i regularne źródło dochodów w postaci jego emerytury w kwocie 3448 zł. netto miesięcznie. Żona skarżącego otrzymuje dodatkowo miesięczną zapomogę w kwocie 153 zł. Skarżący jest również właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 60m2. Wprawdzie skarżący wskazał na konieczność ponoszenia znacznych wydatków, jednakże zdaniem Sądu opisane rachunki obrazują jedynie średnie miesięczne obciążenie finansowe gospodarstwa domowego prowadzonego przez rodzinę skarżącego. Nie są to wydatki nadzwyczajne. Oczywistym jest, przecież, że utrzymanie każdej rodziny generuje koszty. Członkowie tejże rodziny mają jednak wpływ jak będą one wysokie np. rachunki za gaz, energię, wodę, telefon, tak by nie zajmowały one wysokiej pozycji w budżecie domowym i by nie mieć problemów z ich bieżącym regulowaniem. Skarżący wskazuje, że ma niespłacone kredyty bankowe na kwotę 20.576 zł., które powstały m. in (jak określił w sprzeciwie) w związku z pogrzebami oraz wydatkami na upominki dla rodziny. W odniesieniu do posiadanego zadłużenia zwrócenia uwagi wymaga to, że skarżący nie przedstawił jakiejkolwiek informacji, która wskazywałaby, że zaciągnięty kredyt bankowy uniemożliwia ponoszenie wydatków innych aniżeli konieczne. Nie wskazał nawet kwoty spłacanych rat zadłużenia. Zdaniem Sądu, ocena sytuacji materialnej skarżącego nie pozwalała zatem przyjąć, że nie ma on realnej możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Skarżący osiąga bowiem stały dochód pozwalający mu nie tylko na zaspokojenie elementarnych potrzeb bytowych, ale również zapewnia mu realną możliwość wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu sądowego. Sąd zwrócił również uwagę, że skarżący w niniejszej sprawie jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (200 zł) solidarnie z A. R. (wnuczką), co oznacza, że ciężar ekonomiczny zobowiązania wynikającego z zainicjowania postępowania sądowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, jaki spoczywa na skarżącym, nie pozostaje równoważny wskazanej kwocie opłaty sądowej. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł B. Ż. – Ż.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu zależy zasadniczo od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zaakceptować ustalenia Sądu Wojewódzkiego oraz ocenę co do sytuacji majątkowej i możliwości finansowych wnioskodawcy. B. Ż. – Ż. nie wykazał w przekonujący sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez ryzyka wystąpienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeń i dokumentów złożonych do akt sprawy wynika, że wnioskodawca posiada stały, miesięczny dochód, który uzyskiwany jest z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3448,00 złotych netto. Porównując zaś wielkość powyższej kwoty z wykazanymi przez wnioskodawcę koniecznymi kosztami utrzymania, w tym opłatami związanymi z utrzymywaniem domu oraz kosztami związanymi z zakupem lekarstw, brak jest podstaw do uznania, że wnioskodawca nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mógłby przeznaczyć na opłacenie jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Podkreślić należy, że o sytuacji majątkowej nie decyduje tylko wysokość osiąganych dochodów ale również wielkość posiadanego majątku, a jak wskazał Sąd Wojewódzki, wnioskodawca jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 60 m2. W niniejszej sprawie postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy zawiera wyczerpującą i przekonującą argumentację odnoszącą się do stanu faktycznego ustalonego obiektywnie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Ustalenia co do sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości finansowych wnioskodawcy dokonane zostały na podstawie konkretnych dokumentów. Podkreślić również należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. W związku z tym uznać należy, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.